رای شماره 2201145 هییت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: بخشنامه شماره 200/1404/69 مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان...

شماره 0402182ـ0402216                                                           1404/09/08

بسمه تعالی

مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رای هییت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390002201145 مورخ 1404/08/27 مبنی بر: بخشنامه شماره 200/1404/69 مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور که بر اساس آن بر حصری بودن مصادیق فرآوری محصولات کشاورزی تاکید شده به جهت مغایرت با مفاد دادنامه های شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01 هییت عمومی دیوان عدالت اداری در اجرای ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می گردد.

مدیرکل هییت عمومی و هییت های تخصصی دیوان عدالت اداری ـ یداله اسمعیلی فرد

تاریخ دادنامه: 1404/08/27     شماره دادنامه:  140431390002201145

شماره پرونده: 0402182ـ0402216

مرجع رسیدگی: هییت عمومی دیوان عدالت اداری 

موضوع: اعمال ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری نسبت به بخشنامه شماره  200/1404/69 مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور از جهت مغایرت با مفاد دادنامه های شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01 هییت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای امید یاهو و شرکت صداقت فروزان ایرانیان با وکالت آقای منوچهر خیرخواه

طرف شکایت: وزارت امور اقتصادی و دارایی 

گردش کار: رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور سابقا براساس بخشنامه شماره 200/1403/16 مورخ 1403/07/22 و مدیرکل دفتر حقوقی و قراردادهای سازمان امور مالیاتی به موجب بند 2 نامه شماره 212/17112/ص مورخ 1402/09/14 اعلام کرده بودند که مصادیق محصولات کشاورزی فرآوری نشده و مشمول معافیت در جز 1 بند (الف) ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1400 منحصر به موارد مشخصی بوده و فرآیند نمک زنی از شمول معافیت مزبور خارج است. به دنبال طرح شکایاتی به خواسته ابطال مقررات فوق، هییت عمومی دیوان عدالت اداری در مقام رسیدگی به این شکایات و به ترتیب براساس دادنامه های شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01 اعلام نمود که آنچه در جز 1 بند (الف) ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1400 به عنوان معافیت مورد حکم از سوی قانونگذار قرار گرفته، عرضه کلیه محصولات کشاورزی فرآوری نشده مشتمل بر محصولات خام زراعی و باغی است و آنچه که در تبصره بند (الف) ماده مذکور بیان گردیده نه تعریف فرآوری محصولات کشاورزی بوده و نه بیان حصر در تشخیص مصادیق محصولات کشاورزی فرآوری نشده و در واقع ذکر مواردی است که از نظر قانونگذار در مرحله تشخیص و اعطای معافیت ممکن است ایجاد ابهام و اشکال نماید و با توجه به همین استدلال، هییت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه های صدرالذکر مقررات صدرالاشاره را خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال کرد.

متعاقب صدور آرا مذکور، رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور به صدور بخشنامه شماره 200/1404/69 مورخ 1404/07/21 اقدام نمود. مفاد بخشنامه مزبور به شرح زیر است:

"در راستای اجرای دادنامه های شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01 هییت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 200/1403/16 مورخ 1403/07/22 (معافیت مالیاتی محصولات فرآوری نشده موضوع تبصره جز 1 بند (الف) ماده 9 قانون ارزش افزوده) و با توجه به این که وفق دادنامه های مذکور، تعریف فرآوری محصولات کشاورزی در تبصره یادشده درج نشده است و این تبصره در مقام بیان موارد ذکرشده به صورت حصری نیست، لذا با عنایت به لزوم ملاک قرار دادن نصوص قانونی ناظر بر مرجع ذی صلاح برای تشخیص فرآوری، موارد ذیل مورد تاکید است:

1ـ به موجب تبصره (1) ماده (6) قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی مصوب 1389/04/23 با اصلاحات و الحاقات بعدی، به منظور حفظ سلامت محصولات کشاورزی خام و فرآوری شده و مواد غذایی مرتبط با آنها، استانداردهای ملی مرتبط به تشکل های موضوع این ماده ابلاغ می گردد. تولیدکنندگان نهاده ها و محصولات نهایی کشاورزی و صنایع تبدیلی و فرآوری تولیدات کشاورزی و غذایی و تشکل های موضوع این ماده موظفند ضوابط ابلاغی را مراعات نمایند. بر همین اساس، به موجب بند 3ـ33 استاندارد ملی ایران به شماره 11000 تعریف فرآوری بدین شرح است: «هر نوع عملیاتی مانند حرارت دهی، دود دادن، پختن خشک کردن طعم دار کردن، استخراج و عصاره گیری، اکسترود کردن و یا ترکیبی از فرآیندهای مذکور که محصول خام اولیه را به طور قابل توجهی تغییر دهد، این عملیات تمام تغییرات فیزیکی محصول پس از برداشت از قبیل جداسازی درجه بندی تغییر شکل و بسته بندی (همراه با استفاده از مواد ذکرشده در بند این استاندارد و جدول های 1 و 2 پیوست (ب) این استاندارد) را نیز شامل می شود. همچنین طبق مفاد بند 3ـ109 استاندارد ملی ایران به شماره 13325 «محصول فرآوری شده محصولی است که ساختار آن از نظر وضعیت ظاهری و یا شکل، تغییر می یابد.»

2ـ از سوی دیگر به موجب تبصره جز 1 بند (الف) ماده 9 قانون یادشده فعالیت های مربوط به مراحل بسته بندی و نگهداری محصول در دمای مناسب در سردخانه، انجماد محصول (شامل سردخانه) پاک کردن، درجه بندی، بوجاری بذور، پوست گیری مانند شالی کوبی، شستشو، تمیزکاری، تفکیک، همگن سازی، خشک کردن انواع محصولات مانند چای، کشمش و خرما با روش های مختلف، تفت دادن مانند پخت نخود و پنبه پاک کنی، فرآوری محصولات کشاورزی محسوب نمی شود. ارایه خدمات مزبور به محصولات کشاورزی مشمول مالیات و عوارض فروش نیست.

بنا به مراتب یادشده و با ملاک عمل قرار دادن جمیع احکام قانونی ذی ربط (مندرج در بندهای فوق) و در راستای تبعیت از دادنامه های صدر الذکر، مقرر می دارد: «مصادیق فرآوری محصولات کشاورزی» مطابق تعاریف مندرج در قوانین (استانداردهای مرتبط از جمله موارد فوق الذکر) قابل شناسایی است و البته می بایست مفاد تبصره جز 1 بند (الف) ماده 9 قانون ارزش افزوده به عنوان موارد غیرحصری از مصادیق فوق، مستثنی گردد.

این بخشنامه جایگزین کلیه مقررات مغایر از جمله بخشنامه شماره 200/1403/16 مورخ 1403/07/22 از تاریخ تصویب مقررات مذکور می باشد."

پس از صدور بخشنامه مذکور، آقای امید یاهو و شرکت صداقت فروزان ایرانیان با وکالت آقای منوچهر خیرخواه با طرح ادعای مغایرت این بخشنامه با دادنامه های شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01، دادخواست هایی را به خواسته ابطال بخشنامه فوق و با استناد به ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری مطرح نمودند. دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان اصفهان نیز به موجب نامه شماره  9016/21930/3005 مورخ 1404/08/24 به رییس دیوان عدالت اداری اعلام کرد که بخشنامه شماره 200/1404/69 مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور در راستای استنکاف از اجرای دادنامه شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 هییت عمومی دیوان عدالت اداری صادر شده و رویه سازمان مالیاتی در این موضوع با دوره قبل از صدور دادنامه مذکور تفاوتی نکرده است و مستدعی است در اجرای مواد 92، 93 و 109 قانون دیوان عدالت اداری در جهت برخورد با شخص یا اشخاص مستنکف و ابطال بخشنامه مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان امور مالیاتی اقدام لازم صورت بگیرد. 

پس از وصول دادخواست های فوق، مدیرکل هییت عمومی و هییت های تخصصی دیوان عدالت اداری به موجب گزارش مورخ 1404/08/18 به معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هییت عمومی و هییت های تخصصی موضوع را مشمول حکم مقرر در ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری تشخیص داده و معاون قضایی دیوان عدالت اداری نیز مراتب را به رییس دیوان منعکس نمودند و رییس دیوان عدالت اداری نیز در تاریخ 1404/08/19 در هامش نامه مزبور مرقوم نمودند که: «با عنایت به نامه های سازمان مالیاتی و سازمان استاندارد با اعمال ماده 92 موافقم و در جلسه مطرح گردد.»

پس از موافقت رییس دیوان عدالت اداری با اعمال ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری، نمایندگان سازمان امور مالیاتی برای شرکت در جلسه هییت عمومی دعوت شدند که آقایان مهدی رعنایی و حسین عبداللهی به عنوان نمایندگان سازمان مزبور در جلسه مورخ 1404/08/27 هییت عمومی دیوان عدالت اداری حاضر شده و به ارایه توضیحات خود پرداختند و  هییت عمومی دیوان عدالت اداری که در تاریخ مذکور با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شده بود، پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رای مبادرت نمود: 

رای هییت عمومی

براساس ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10): «چنانچه مصوبه ای در هییت عمومی ابطال شود، پس از ابلاغ رای به طرف شکایت یا انتشار در روزنامه رسمی، رعایت مفاد آن برای مرجع طرف شکایت و سایر مراجع و مقامات مسیول دستگاه های موضوع ماده (12) این قانون الزامی است. هرگاه مراجع و مقامات مذکور مصوبه جدیدی تحت هر عنوانی مغایر با مفاد رای مذکور تصویب کنند، به درخواست رییس دیوان موضوع به صورت خارج از نوبت و بدون رعایت مفاد ماده (83) این قانون و فقط با دعوت از نماینده مرجع صدور مصوبه جدید، در هییت صادرکننده رای قبلی، رسیدگی و از تاریخ تصویب ابطال می شود. در صورتی که مصوبه جدید ابطال شود و مشخص گردد وضع آن به جهت عدم تبعیت از مفاد آرای قبلی صادره از سوی هییت عمومی دیوان بوده است، مقامات و اعضایی که برخلاف رای دیوان مبادرت به وضع چنین مقرره ای نموده اند، مسیول جبران خسارات وارده به اشخاص بوده و به عنوان مستنکف شناخته شده و مشمول ماده (112) این قانون می شوند.» نظر به این که هییت عمومی دیوان عدالت اداری براساس آرا شماره شماره 140431390000956218 مورخ 1404/04/24 و 140431390001616425 مورخ 1404/07/01 مقرراتی را که براساس آنها مصادیق محصولات کشاورزی فرآوری نشده و مشمول معافیت منحصر به موارد مشخصی شده بود، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال کرده است، بنابراین بخشنامه شماره 200/1404/69 مورخ 1404/07/21 رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور که براساس آن بر حصری بودن مصادیق فرآوری محصولات کشاورزی تاکید شده، به لحاظ مغایرت با مفاد آرا مذکور هییت عمومی دیوان عدالت اداری خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13، 88 و 92 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

                             رییس هییت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی