ابطال رأی شماره 334~333 مورخ 1389/8/10 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

[متن مصوبه فوق‌الذکر در سربرگ «اسناد مرتبط» در دسترس است.]

نظر به این که بند 4 و تبصره 3 ماده 2 تصویب‌نامه شماره 190328/ت 41632 ک مورخ 21/10/1387 با توجه به اعلام مغایرت شماره 25882 مورخ 2/6/1388 رئیس مجلس شورای اسلامی و با رعایت قانون نحوه اجرای اصل 85 و 138 قانون اساسی موضوعاً منتفی گردیده است؛ لذا هیأت عمومی مواجه با تکلیفی نیست و در خصوص سایر موارد موضوع شکایت نیز با توجه به این که تصویب‌نامه معترض‌عنه با رعایت اصل 138 قانون اساسی و در حدود اختیارات هیأت وزیران تدوین و تصویب گردیده و مغایرتی با قوانین مورد استناد ندارد لذا در این قسمت نیز به رد تقاضای شکات اعلام نظر می‌گردد.

محمد جعفر منتظری

الف - به موجب بند (ج) ماده 1 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب سال 1385 مقرر شده به هنگام نقل و انتقال عین املاک، دفاتر اسناد رسمی مکلفند مفاصاحساب مالیاتی از انتقال‌دهنده مطالبه کنند و به موجب تبصره ذیل همین مقرره مراجع ذی‌ربط و از جمله سازمان امور مالیاتی مکلف شده‌اند ظرف مدت 20 روز از تاریخ وصول تقاضای مراجعه‌کنندگان پاسخ آن را صادر کنند و اعلام نظر مراجع مذکور در قانون و از جمله سازمان امور مالیاتی باید روشن و با ذکر علت و مستند به دلایل قانونی باشد، بنابراین در بند 6 مصوبه 190328/ت 41632 ک مورخ 21/10/1387 که ادارات مالیاتی را موظف کرده در فرایند استعلام دفاتر اسناد رسمی برای نقل و انتقال رسمی ملک، کد رهگیری ثبت معامله در سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات را مطالبه نمایند،

• اولاً: حکم این بند تکلیفی غیر قانونی و مازاد بر حکم مقرر در بند (ج) و تبصره ذیل آن از ماده 1 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی است زیرا ادارات مالیاتی فقط وظیفه وصول مالیات متعلقه را دارند و متعاقب آن صدور گواهی مفاصاحساب، در نتیجه مطالبه کد رهگیری امری خارج از حکم مقرر در قانون است.
  
  
• ثانیاً: مطابق قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، اساساً دفاتر اسناد رسمی فقط از ادارات ثبت محل تکلیف به استعلام به منظور تطبیق سند با دفتر املاک و اعلام وضعیت ثبتی و عدم بازداشت نسبت به تنظیم سند رسمی انتقال عین اراضی و املاک را دارند و در مورد سایر گواهی‌های دیگر از جمله گواهی‌های بندهای (الف، ب، ج) ماده 1 قانون مذکور، دفتر اسناد رسمی تکلیفی به استعلام ندارد و اشخاص هستند که مکلف می‌باشند مفاصاحساب و گواهی مربوطه را ارائه کنند، بنابراین این که بند 6 مصوبه در فرایند استعلام دفاتر اسناد رسمی مطالبه کد رهگیری را ضروری دانسته چون اساساً مطابق قانون دفاتر اسناد رسمی تکلیفی به استعلام ندارند و ارائه گواهی و مفاصاحساب مالیاتی وظیفه انتقال‌دهنده است در نتیجه ذکر فرایند استعلام دفاتر اسناد رسمی در این بند منطبق با قانون نیست و مطابق رویه فعلی نیز که از اشخاص مستند به بند 6 مصوبه یاد شده کد رهگیری مطالبه می‌شود، این امر نیز به شرح پیش گفته مغایر قانون است.

ب - در بند 5 مصوبه مبحوث‌عنه نیز مقرر شده است:

وزارتخانه‌های کشور، نیرو، نفت، امور اقتصادی و دارایی و ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلفند از ارائه هرگونه خدمات در خصوص آب، برق، گاز، تلفن، مفاصاحساب مالیاتی و نظایر آن به مالکان، مستأجران یا وکلایی که تاریخ قرارداد آن‌ها پس از پایان دی ماه 1387 بوده و فاقد کد رهگیری باشد، خودداری نمایند.

نظر به این که ایجاد هرگونه محدودیت و ممنوعیت منوط به حکم مقنن است و وظایف و چگونگی ارائه خدمات آب و برق و گاز و تلفن و ... در مقررات قانونی مربوط تصریح شده است، بنابراین منوط شدن ارائه هرگونه خدمات مذکور به وجود کد رهگیری از حدود اختیارات مرجع تصویب مصوبه خارج است.

• الف - مطابق ماده 1 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی مصوب سال 1385 مقرر شده است که «دفاتر اسناد رسمی موظفند با رعایت بندهای زیر پس از دریافت دلایل مالکیت و پاسخ استعلام از اداره ثبت محل به منظور تطبیق سند با دفتر املاک و اعلام وضعیت ثبتی (حسب مورد) و عدم بازداشت نسبت به تنظیم سند رسمی انتقال عین اراضی و املاک اقدام نمایند.» به موجب بند ج ماده یاد شده، دفاتر اسناد رسمی مکلف شده‌اند هنگام نقل و انتقال عین املاک مفاصاحساب مالیاتی و بدهی موضوع ماده 37 قانون تأمین اجتماعی مصوب سال 1354 را از انتقال‌دهنده مطالبه و شماره آن را در سند تنظیمی قید نمایند مگر این که انتقال‌گیرنده ضمن سند تنظیمی متعهد به پرداخت بدهی احتمالی گردد که در این صورت متعاملین نسبت به پرداخت آن مسئولیت تضامنی خواهند داشت و مطابق تبصره ذیل ماده 1 قانون مذکور، مراجع ذی‌ربط از جمله سازمان امور مالیاتی مکلفند در تاریخ مراجعه به مراجعه‌کنندگان گواهی وصول تقاضا، تسلیم و ظرف مدت بیست روز از تاریخ صدور گواهی یاد شده پاسخ آن را با رعایت شرایط مذکور در این تبصره صادر نمایند. بنا بر مراتب بند 6 مصوبه شماره 190328/ت 41632 ک مورخ 21/10/1387 وزیران عضو کارگروه موضوع بند الف تصویب‌نامه شماره 29238/ت 40001 هـ مورخ 19/3/1387 هیأت وزیران که ضمن اشاره به انجام استعلام از سوی دفاتر اسناد رسمی برای نقل و انتقال ملک، مطالبه کد رهگیری ثبت معامله مذکور در سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور را ضروری اعلام کرده است به لحاظ این که در مورد گواهی‌های مذکور در بندهای الف و ب و ج ماده 1 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی، از جمله مفاصاحساب مالیاتی، دفتر اسناد رسمی تکلیفی به استعلام ندارد و اشخاص مکلف به ارائه مفاصاحساب مالیاتی می‌باشند و مطالبه کد رهگیری توسط سازمان امور مالیاتی تکلیفی غیر قانونی و مازاد بر حکم مقرر در بند ج و تبصره ذیل آن از ماده 1 قانون یاد شده می‌باشد، رأی شماره 334 و 333 مورخ 10/8/1389 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در عدم ابطال بند 6 مصوبه مورد اعتراض صحیح صادر نشده بوده و مستند به ماده 91 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری، رأی مذکور هیأت عمومی نقض می‌شود و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری حکم بر ابطال بند 6 مصوبه مورد اعتراض صادر می‌گردد.
  
  
• ب - نظر به این که ایجاد هرگونه محدودیت و ممنوعیت منوط به حکم مقنن است و ضوابط و چگونگی ارائه خدمات در خصوص آب، برق، گاز، تلفن و مفاصاحساب مالیاتی و نظایر آن به مالکان، مستأجران در مقررات قانونی مربوط تصریح شده است، بنابراین بند 5 مصوبه شماره 190328/ت 41632 ک مورخ 21/10/1387 وزیران عضو کارگروه موضوع بند الف تصویب‌نامه شماره 29238/ت 40001 هـ مورخ 19/3/1387 هیأت وزیران، مبنی بر خودداری وزارتخانه‌های کشور، نیرو، نفت، امور اقتصادی و دارایی و ارتباطات و فناوری اطلاعات به ارائه هرگونه خدمات در خصوص آب، برق، گاز، تلفن، مفاصاحساب مالیاتی و نظایر آن به مالکان و مستأجران یا وکلایی که تاریخ قرارداد آن‌ها پس از پایان دی ماه 1387 بوده و فاقد کد رهگیری می‌باشند، خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع مصوبه می‌باشد. در نتیجه با اعمال ماده 91 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری نسبت به دادنامه شماره 334-333 مورخ 10/8/1389 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری بند 5 مصوبه شماره 190328/ت 41632 ک مورخ 21/10/1387 وزیران عضو کارگروه موضوع بند الف تصویب‌نامه شماره 29238/ت 40001 هـ مورخ 19/3/1387 هیأت وزیران با توجه به استدلال فوق‌الذکر خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع مصوبه تشخیص می‌شود و به استناد بند 1 ماده 12 و مواد 88 و 91 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.