شماره پرونده: 0303906/هـ عمومی
شاکی: اعتبار کارکنان گروه صنعتی ایران خودرو
طرف شکایت: سازمان امور مالیاتی کشور اداره کل امور مالیاتی مرکز شهر تهران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 200/11469/د مورخ 1403/02/26 سازمان امور مالیاتی کشور
متن مقرره مورد شکایت:
[مقرره فوق در بخش اسناد مرتبط در دسترس است.]
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت (حسب مورد با تصریح به مغایرت با قانون یا شرع یا خروج از حدود اختیارات):
1- مطابق بند 5 ذیل بند ب ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1400 عملیات و خدمات بانکی شامل دریافت سپرده و اعطای تسهیلات و یا ایجاد اعتبار، ارایه ضمانتنامه و انتقال وجه در چهارچوب قوانین مربوطه و مصوبات شورای پول و اعتبار، به طور کلی و بدون هیچ قید و شرطی از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف میباشد.
2- مطابق بند ح ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1402 عملیات بانکی عبارت است از دریافت سپرده از اشخاص حقیقی یا حقوقی و اعطای تسهیلات یا ایجاد اعتبار.
3- مطابق بند خ ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی مصوب سال 1402 خدمات بانکی عبارت است از مجموعه اقداماتی غیر از عملیات بانکی نظیر صدور ضمانتنامه و گشایش اعتبار اسنادی که موسسه اعتباری میتواند در چهارچوب قوانین مربوطه به مشتریان ارایه دهد و در قبال آن کارمزد دریافت کند.
4- مطابق بند ح ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی مصوب سال 1402 موسسه اعتباری عبارت است از اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا به موجب قانون، تحت عنوان بانک یا موسسات اعتباری غیر بانکی به انجام عملیات بانکی مبادرت مینمایند.
سازمان امور مالیاتی به موجب بخشنامه شماره 200/11469/د مورخ 1403/02/26 صرفا عملیات و خدمات بانکی که توسط بانکها انجام میشود را مشمول معافیت موضوع بند 5 ذیل بند ب ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده اعلام نموده، در صورتی که مطابق مفاد بند فوق، عملیات و خدمات بانکی به صورت کلی و اعم از اینکه توسط بانکها یا موسسات اعتباری انجام گردد از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف میباشد.
نکات تکمیلی در پاسخ به لایحه ارسالی از ناحیه سازمان امور مالیاتی:
1- مطابق ماده 84 قانون شرکتهای تعاونی مصوب سال 1350 و همچنین قانون بخش تعاون در اقتصاد جمهوری اسلامی مصوب سال 1370 با اصلاحات بعدی و آییننامههای مربوطه موضوع فعالیت شرکتهای تعاونی به شرح ذیل تصویب و ابلاغ گردیده است:
الف - باز کردن حساب سپردههای مختلف برای اعضای شرکت:
ب - پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت
ج - انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضا در حدود امکانات
2- مطابق بند 5 ذیل بند ب ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1400 عملیات و خدمات بانکی به طور کلی و بدون هیچ قید و شرطی از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف میباشد.
3- مطابق بند چ ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1402 عملیات بانکی عبارت است از دریافت سپرده از اشخاص حقیقی یا حقوقی و اعطای تسهیلات یا ایجاد اعتبار.
4- مطابق بند ح ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1402 موسسه اعتباری به شرح ذیل تعریف گردیده است:
«اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا به موجب قانون، تحت عنوان بانک یا موسسات اعتباری غیر بانکی به انجام عملیات بانکی مبادرت مینمایند.»
5- مطابق بند ر ذیل ماده یک قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1402 اشخاص تحت نظارت بانک مرکزی عبارتند از کلیه موسسات اعتباری صندوقهای قرضالحسنه، تعاونیهای اعتبار و سایر موسسات سپردهپذیر، شرکتهای واسپاری، صرافیها و … و سایر اشخاصی که به انجام عملیات یا ارایه خدمات بانکی و ارایه ابزارهای پرداخت اشتغال دارند.
6- شرکتهای تعاونی اعتبار مطابق موازین قانونی (قانون شرکتهای تعاونی) خاصه ماده 84 قانون مذکور مجاز به انجام عملیات و خدمات بانکی به اعضای خود میباشند.
مطابق قوانین فوقالذکر، انجام عملیات و خدمات بانکی صرفا محدود به بانکها نگردیده و موسسه اعتباری غیر بانکی نیز مجاز به انجام عملیات و خدمات بانکی میباشد لیکن سازمان امور مالیاتی در لایحه ارسالی شماره 1404220216003569 مورخ 1404/02/17 علیرغم پذیرش کلیه موارد قانونی مذکور در کمال تعجب نهایتا مصادره به مطلوب نموده و در مقام قانونگذاری برآمده و مقرره وضع نموده و در حالی که هدف قانونگذار فعل عملیات و خدمات بانکی بوده و نه فاعل آن و هیچ تصریحی مبنی بر شخص انجامدهنده ندارد و سازمان امور مالیاتی با صدور بخشنامه شماره 200/11469/د مورخ 1403/02/26 صرفا بانکها را مشمول معافیت موضوع بند 5 ذیل بند ب ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده اعلام نموده است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
1- به موجب جز 5 بند (ب) ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، عملیات و خدمات بانکی شامل دریافت سپرده، اعطای تسهیلات و یا ایجاد اعتبار، ارایه ضمانتنامه و انتقال وجه در چهارچوب قوانین مربوط و مصوبات شورای پول و اعتبار مشمول معافیت مالیات و عوارض ارزش افزوده میباشد.
2- در همین راستا، «مقررات ناظر بر عملیات مجاز بانکی» در جلسه 1135 مورخ 1390/10/27 به تصویب شورای پول و اعتبار رسیده است و به استناد ماده 2 مصوبه مذکور، «قبول سپرده»، «صدور گواهی سپرده عام و خاص»، «انجام عملیات بین بانکی» صرفا توسط بانک مجاز میباشد. همچنین به موجب ماده 3 مصوبه مذکور انجام فعالیتهای معنونه در بندهای ذیل این ماده (از جمله اعطای تسهیلات، نقل و انتقال وجوه، گشایش انواع اعتبار اسنادی و صدور انواع ضمانتنامه، تضمین بازخرید انواع اوراق بهادار صادره اشخاص حقوقی دولتی و غیر دولتی، انجام سفارشات مستمر مشتریان و …) در صورتی که صرفا توسط بانک انجام شود، به عنوان عملیات بانکی محسوب میگردد. لازم به ذکر است وفق تبصره 2 ماده 2 مصوبه یاد شده صندوقهای قرضالحسنه و تعاونیهای اعتبار دارای مجوز از بانک مرکزی نیز مطابق با قوانین و مقررات موضوعه مجاز به قبول سپرده میباشند. در این راستا ذکر این نکته ضروری است که وفق بند (1) بخشنامه موضوع شکایت، «قبول سپرده بانکی» از مصادیق معافیت جز (5) بند (ب) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش مصوب 1400 عنوان گردیده و در این بند هیچگونه قیدی مبنی بر اینکه قبول سپرده صرفا توسط بانک معاف میباشد، ذکر نگردیده است. همچنین قید «بانکی» در این بند با عنوان «قبول سپرده بانکی» در راستای جز (5) بند (ب) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، تحت عنوان «عملیات و خدمات بانکی» میباشد، نه اینکه قبول سپرده بانکی صرفا توسط بانک امکانپذیر باشد.
3- طبق بند (چ) ماده 1 قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1402، تعریف عملیات بانکی مبنی بر «دریافت سپرده از اشخاص حقیقی یا حقوقی و اعطای تسهیلات یا ایجاد اعتبار» عنوان شده است. همچنین مطابق بند (خ) ماده مذکور، خدمات بانکی «مجموعه اقداماتی غیر از عملیات بانکی، نظیر صدور ضمانتنامه و گشایش اعتبار اسنادی که موسسه اعتباری میتواند در چهارچوب قوانین مربوط به مشتریان ارایه دهد و در قبال آن کارمزد دریافت کند.» همچنین طبق مفاد بند (ح) ماده مذکور، بانک به عنوان موسسه اعتباری به انجام عملیات بانکی مبادرت مینماید.
4- به موجب بخشنامه موضوع شکایت فهرست مصادیق عملیات و خدمات بانکی مطابق عنوان جز 5 بند (ب) ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400 و در راستای احصای مصادیق جز یاد شده در مصوبه مذکور شورای پول و اعتبار و مفاد قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1402 احصا گردیده است. همچنین وفق مفاد نامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی به شماره 283156/02 مورخ 1402/11/18 در راستای اعلام نظر در خصوص مصادیق عملیات و خدمات بانکی موضوع جز (5) بند (ب) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، مراتب فوق مورد تایید قرار گرفته است.
5- شایان ذکر است به موجب جزهای 6 و 7 بند (ب) ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، خدمات اعتباری قرضالحسنه صندوقهای قرضالحسنه و همچنین خدمات مالی و اعتباری اعطای تسهیلات توسط صندوقهای حمایتی، ضمانت صادرات سرمایهگذاری، بیمهای و پژوهش و فناوری به عنوان خدمات معاف ذکر گردیده است. بر این اساس قانونگذار قایل به تفاوت فیمابین عملیات و خدمات بانکی مصرح در جز 5 بند «ب» ماده 9 قانون مزبور با خدمات مالی و اعتباری ارایه شده از سوی سایر اشخاص یاد شده در جزهای 6 و 7 بند «ب» ماده 9 قانون یاد شده میباشد و چنانچه معافیت عملیات و خدمات بانکی موضوع جز 5 بند «ب» ماده 9 قانون مزبور از سوی تعاونیهای اعتبار نیز مدنظر قانونگذار باشد، میبایست در قانون به آن اشاره شود.
رای هیات تخصصی مالیاتی بانکی دیوان عدالت اداری
قانونگذار در قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400 به شرح بند (5) قسمت (الف) ماده (9) قانون عملیات و خدمات بانکی شامل دریافت سپرده و اعطای تسهیلات و ایجاد اعتبار ارایه ضمانتنامه و انتقال وجه در چهارچوب قوانین و مقررات و مصوبات شورای پول و اعتبار را از شمول مالیات بر ارزش افزوده معاف دانسته است و در بند (6) قسمت (الف) ماده 9 نیز خدمات اعتباری صندوقهای قرضالحسنه و سایر صندوقها و در بند (7) قسمت الف ماده (9) نیز خدمات دارای مجوز ارایه شده توسط صندوقهای حمایتی ضمانت صادرات و سرمایهگذاری و پژوهش و فناوری را به عنوان اجزای معاف از شمول مالیات بر ارزش افزوده بیان نموده است و از آنجایی که وفق ماده (2) قانون مذکور در موارد عرضه کالا و ارایه خدمات در قبال دریافت مابهازا و واردات، اصل بر تعلق مالیات قرار داده است و قانونگذار با تفصیل مذکور در دو قسمت (الف) و (ب) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده به عنوان متکلم در مقام بیان، تمامی موارد مصادیق مستثنا از شمول مالیات بر ارزش افزوده و به عبارت دیگر معافیتها را بیان نموده است و راجع به عملیات و خدمات بانکی و مجموعه اقداماتی که مرتبط با حوزه پولی و بانکی است نیز عملیات و خدمات را بیان و در عین حال با رعایت مقررات و قوانین و در چهارچوب مصوبات بانک مرکزی دانسته است و بخشنامه مورد شکایت 200/1403/48/د مورخ 1403/11/08 سازمان امور مالیاتی نیز با این نظر تصویب شده است و در صدد بیان موارد معاف و مشمول عملیات و خدمات بانکی طبق اعلام بانک مرکزی است و صرف نظر از ماهیت صندوقهای اعتبار و اینکه آیا عملیات آنها در چهارچوب مجوز صادره است یا خیر؟ و اینکه آیا در چهارچوب مجوز اصولا مشمول عرضه و ارایه خدمات در قبال مابهازا میشوند یا خیر؟ از آنها ذکری در ماده 9 قانون مذکور نیامده است (مصادیق معاف) فلذا بخشنامه سازمان امور مالیاتی که منطبق با اعلام بانک مرکزی اصدار یافته است فاقد ایراد تشخیص به استناد بند ب ماده 84 از قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1402 رای به رد شکایت صادر مینماید رای یاد شده ظرف بیست روز پس از صدور قابل اعتراض از ناحیه ریاست محترم دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات گرانقدر دیوان عدالت میباشد.
محمدعلی برومندزاده
رییس هیات تخصصی مالیاتی بانکی
دیوان عدالت اداری