رای شماره 440 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال دستورالعمل نحوه پرداخت پاداش اخذ سند مالکیت...

شماره 9702803 1399/04/09

بسمه تعالی

جناب آقای اکبرپور

رییس هیات مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9909970905810440 مورخ 1399/03/20 با موضوع: «ابطال دستورالعمل نحوه پرداخت پاداش اخذ سند مالکیت رقبات موقوفات بقاع متبرکه و اماکن مذهبی که طی شماره 133993/89 ـ 1389/03/29 سازمان اوقاف و امور خیریه ابلاغ شده است» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می‌گردد.

مدیرکل هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری ـ مهدی دربین

تاریخ دادنامه: 1399/03/20 شماره دادنامه: 440 شماره پرونده: 9702803

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل نحوه پرداخت پاداش اخذ سند مالکیت رقبات موقوفات بقاع متبرکه و اماکن مذهبی که طی شماره 133993/89 ـ 1389/03/29 سازمان اوقاف و امور خیریه ابلاغ شده است.

گردش کار: سرپرست معاونت حقوقی و نظارت همگانی سازمان بازرسی کل کشور به موجب شکایت نامه شماره 148867ـ 1397/07/08 اعلام کرده است که:

«حسب بررسی در استان مازندران مشخص شده است، از محل درآمد موقوفات به عوامل دخیل در اخذ سند مالکیت موقوفات به تعداد حدود 30 نفر از کارکنان اداره کل اوقاف و امور خیریه استان مازندران مبلغ 000/000/403/1 ریال و برای سایر افراد و موضوعات اعم از خادم بقعه، سهمیه سرپرست سازمان، روز وقف، تشویق کارکنان اوقاف، خرید سکه، همکاری در ایام محرم و صفر، هفته وقف، پاداش غدیر، مبلغ 682/236/868/7 ریال پرداخت شده است، پرداخت‌های مذکور بر مبنای شیوه نامه، بخشنامه و دستورالعمل‌های صادر شده از سوی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور بوده که حسب بررسی ها مشخص شده که دستورالعمل‌های مذکور در تعارض ماده 12 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه می‌باشد. مطابق ماده 12 قانون مذکور: «سازمان اوقاف عوایدی را که از محل حق التولیه و حق‌النظاره دریافت می‌دارد طبق بودجه‌ای که هر سال تنظیم و تصویب خواهد کرد به عمران و تعمیر اماکن مذهبی اسلامی و احداث ساختمان‌های عام‌المنفعه و نشر تبلیغ معارف اسلامی و هزینه‌های مربوط به حفظ منافع موقوفات و اماکن مذهبی اسلامی می‌رساند. ملاحظه می‌گردد در این ماده اجازه‌ای مبنی بر پرداخت پاداش به عوامل اعطا نشده است، از این رو ابطال دستورالعمل‌های صدرالذکر مورد درخواست می‌باشد.»

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

«موضوع: دستورالعمل نحوه پرداخت پاداش اخذ اسناد مالکیت رقبات موقوفات، بقاع متبرکه و اماکن مذهبی

سلام علیکم

فصل اول: کلیات

مقدمه:

پیرو بخشنامه‌های شماره 3191/230 ـ 1379/11/29، 2045/230 ـ 1380/06/13، 1124/230 ـ 1381/04/12 و 64516 ـ 11/س ـ 1387/10/14 با توجه به اهمیت تثبیت و اخذ اسناد مالکیت رقبات موقوفات، بقاع و اماکن متبرکه و مصون ماندن آن‌ها از آسیب‌های جدی و نیز به منظور برنامه ریزی اصولی و منطقی برای حفظ آن‌ها، دستورالعمل ذیل جهت پرداخت پاداش به افرادی که در تثبیت و اخذ اسناد مالکیت رقبات موقوقات اقدام می‌کنند، ابلاغ می‌گردد:

الف) هدف:

1ـ به ثبت رساندن کلیه رقبات موقوفات، بقاع متبرکه و اماکن مذهبی و اخذ اسناد مالکیت آن‌ها.

2ـ تشویق و ترغیب مسیولین و متصدیان امور ثبتی و دیگر افراد موثر در اخذ اسناد مالکیت و موقوفات و بقاع متبرکه و اماکن مذهبی

ب) منظور:

1ـ جلوگیری از اعمال سلیقه و افراط و تفریط در پرداخت پاداش توسط ادارات تابعه سراسر کشور.

2ـ نظارت دقیق بر روند به ثبت رساندن و اخذ اسناد مالکیت موقوفات براساس اولویت موقوفاتی که تاکنون به ثبت نرسیده، تحدید حدود نشده و اسناد مالکیت آن‌ها صادر نگردیده و برنامه ریزی میان‌مدت جهت هدایت ادارات کل برای نیل به یکی از اهداف سازمان مبنی بر اخذ اسناد مالکیت تمامی رقبات موقوقات تحت حوزه عملکرد خویش.

فصل دوم: اجرا

الف: تدابیر

اهمیت و اولویت در تثبیت موقوفات از نظر این سازمان به ترتیب ذیل بوده که لازم است مدیران استان‌ها و به ویژه روسای ادارات شهرستان ها و کلیه واحدهای اوقافی نظارت لازم را در این رابطه به عمل آورند:

1ـ به ثبت رساندن رقبات موقوفات، بقاع متبرکه و اماکن مذهبی، تحدید حدود آن‌ها و سپس اخذ اسناد مالکیت در اجرای ماده 22 قانون ثبت اسناد و املاک.

2ـ پیگیری پرونده‌های رقبات موقوفات و بقاع متبرکه در اجرای مواد 147 و 148 اصلاحی قانون ثبت تا صدور اسناد مالکیت.

3ـ تبدیل اسناد تک برگی به اسناد مالکیت دفترچه‌ای.

4ـ دریافت اسناد مالکیت المثنی برای اسناد مفقود شده.

5 ـ اصلاح نام مالک در اسناد مالکیتی که به نام دولت یا ادارات اوقاف صادر شده، به نام موقوفه و به تصدی ادارات اوقاف یا متولیان

6 ـ اخذ اسناد مالکیت رقبات تفکیکی پلاک‌های ثبتی مادر که عملا به صورت رقبات تفکیکی بوده یا براساس ضرورت، نیاز به تفکیک آن‌ها می‌باشد.

تذکر: اخذ اسناد مالکیت رقبات وقفی و اماکن متبرکه که دارای ارزش ملکی بالایی می‌باشد و یا در آینده با قرار گرفتن در محدوده بافت شهری و غیره اهمیت ویژه می یابند و تاکنون پذیرش ثبت نشده اند یا در مراحل مقدماتی ثبت معطل مانده اند باید در اولویت ثبت قرار گیرند.

ب: دستورات اجرایی

1ـ پرداخت پاداش برای اخذ اسناد مالکیت رقبات موقوفات، بقاع متبرکه و اماکن مذهبی که از طریق اجرای ماده 21 قانون ثبت صورت می‌گیرد، مبلغ چهارصد هزار تومان معادل چهار میلیون ریال بوده که به ترتیب ذیل باید پرداخت گردد:

1ـ 1) جمع آوری مدارک و درخواست ثبت تا اتمام انتشار آگهی نوبتی 45% می‌باشد.

1ـ2) انجام عملیات تحدید حدود پس از انقضای مدت اعتراض و اتمام عملیات مقدماتی ثبتی 40% می‌باشد.

1ـ3) پرداخت پاداش برای اخذ سند مالکیت 15%

2ـ پرداخت پاداش برای اخذ اسناد مالکیت رقباتی که از طریق مواد 147 و 148 اخذ می‌شود، چهار میلیون ریال معادل چهارصد هزار تومان بوده که به شرح ذیل پرداخت می‌گردد:

1ـ2) جمع آوری مدارک و پذیرش درخواست ثبت توسط اداره ثبت محل مربوطه تا مرحله انتشار آگهی 15%

2ـ 2) دفاع و اخذ رای از هیات مذکور 35%

3ـ2) نقشه برداری، تحدید حدود 20%

4ـ2) اخذ سند مالکیت 30%

3ـ پرداخت پاداش در موارد متفرقه

3ـ1) پرداخت پاداش برای اخذ اسناد مالکیت رقباتی که از طریق اجرای ماده 133 قانون برنامه چهارم انجام می‌گیرد، مبلغ سیصد هزار ریال معادل سی هزار تومان بوده که پس از اخذ سند مالکیت پرداخت می‌شود.

٭٭٭

موضوع: الحاقیه دستورالعمل شماره 133993/89 ـ 1389/03/29 (پرداخت پاداش ثبتی سند دار کردن پلاک‌های وقفی)

سلام علیکم

با صلوات بر محمد و آل محمد (ص)، پیرو دستورالعمل شماره 133993/89 ـ 1389/03/20 (پرداخت پاداش ثبتی سنددار کردن پلاک‌های وقفی) با عنایت به افزایش نرخ خدمات فنی و مهندسی در امور ثبتی (طراحی و نقشه برداری برمبنای حدنگاری و یو تی ام) و من حیث مجموع هزینه‌های مربوط به امر مهم تثبیت املاک وقفی، تدبیر بر این شد میزان حق‌الزحمه پرداخت پاداش ثبتی در دستورالعمل مارالذکر متناسب سازی گردد، بر این اساس و به منظور ایجاد انگیزش و سرعت بخشیدن به روند سند دار شدن پلاک‌های ثبتی، با توجه به تصمیمات اتخاذ شده در همایش شهریور ماه سال 1395 در مشهد مقدس و متعاقبا مساعدت جناب آقای تویسرکانی ریاست سازمان ثبت اسناد و املاک کشور دایر بر صدور اسناد مالکیت رقبات موقوفات و بقاع متبرکه در دوره زمانی حداکثر دو سال به جای پنج سال، بدین وسیله میزان پرداخت پاداش ثبتی به شرح جدول پیوست جهت اجرا و اقدام لازم، اعلام می‌گردد. ضمنا در خصـوص میزان پاداش رقبـات انتفاعی فاقـد سند مالکیت، بنـد 1 و 2 مفاد دستـورالعمل فوق‌الاشعار قابل اجرا می‌باشد، شایان ذکر است این مجوز شامل پلاک‌های فرعی که قبلا تثبیت شده اند، نخواهد بود. بدیهی است با توجه به بند 3 از بخش 4 (تذکرات) در دستورالعمل مارالذکر، تصمیم گیری در خصوص میزان موارد ویژه کماکان بر عهده سازمان (معاون اوقافی، حقوقی و امور مجلس) می‌باشد.»

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی سازمان اوقاف و امـور خیریه به مـوجب لایحه شمـاره 1153/1/12/س ـ 1397/11/28 توضیح داده است که:

«1ـ به موجب بندهای 1 و 2 ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب 1363، اداره موقوفات عام که فاقد متولی یا مجهول التولیه بوده و نیز اداره اماکن مذهبی با سازمان اوقاف و امور خیریه است و طبق ماده 6 همان قانون، صرف درآمد موقوفات به منظور بقای عین آن‌ها بر سایر مصارف مقدم است و همچنین طبق ماده 10 آئین‌نامه اجرایی قانون مذکور، متولیان موظفند در اسرع وقت نسبت به ثبت رقبات تحت تولیت خود مبادرت نمایند.

2ـ ماده 12 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه ناظر بر بودجه و وجوه حاصل از حق التولیه و حق‌النظاره می‌باشد که پس از تصویب هیات وزیران، سازمان مکلف است طبق مصوبه راسا وجوه حاصله را به مصرف برساند.

3ـ مطابق ماده 19 آئین‌نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه: «مخارج هر موقوفه به شرح زیر است: الف) هزینه‌های مربوط به حفظ عین و بقای موقوفه و فراهم نمودن موجبات آبادانی رقبات آن . ب) تعمیرات جاری و هزینه‌های مربوط به بهره‌برداری از آن. ج) مالیات و عوارض و حق التولیه و حق‌النظاره و مخارج ثبتی و محاکماتی در صورت شمول. د) مصارف مقرر در وقف نامه و یا سیره جاریه» بر همین اساس و به منظور حفظ و حراست و اداره موقوفات و به لحاظ منطقی نبودن حجم کار با منابع انسانی و به دلیل ضرورت تثبیت مالکیت موقوفات و بقاع متبرکه و ایجاد انگیزش برای همکاران سازمان به موجب مقررات مورد شکایت مقرر شده است که پاداش متناسبی به عوامل موثر در اخذ سند مالکیت رقبات و موقوفات پرداخت گردد.»

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1399/03/20 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسـان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

براساس ماده 12 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مقرر شده است که: «سازمان حج و اوقاف و امور خیریه وجوهی را که از محل هدایای مستقل و حق التولیه و حق‌النظاره دریافت می‌دارد طبق بودجه‌ای که هر سال تنظیم و به تصویب هیات دولت خواهد رساند، راسا به مصرف می‌رساند.» نظر به اینکه در این ماده و همچنین مصوبات هیات وزیران اجازه‌ای مبنی بر پرداخت پاداش به عوامل دخیل در اخذ سند مالکیت موقوفات اعطا نشده است و در عین حال، طبق اصل پنجاه و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، همه پرداخت ها در حدود اعتبارات مصوب باید به موجب قانون صورت بگیرد و انجام اموری مانند کمک به اخذ سند مالکیت موقوفات از وظایف ذاتی کارشناسان و واحدهای حقوقی سازمان اوقاف و امور خیریه بوده و مستلزم اعطای پاداش و مزایای خارج از حقوق و مزایای مقرر قانونی به آن‌ها نیست، بنابراین «دستورالعمل نحوه پرداخت پاداش اخذ اسناد مالکیت رقبات موقوفات، بقاع متبرکه و اماکن مذهبی و الحاقیه آن» و برمبنای آن‌ها مجوز پرداخت پاداش به عوامل دخیل در تثبیت و اخذ اسناد مالکیت رقبات صادر شده، مغایر با اصل پنجاه و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 12 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.