مورخ: 1399/03/13
شماره: 9909970905810400
آرا هیات عمومی دیوان عدالت
اصلاح کننده
ابطال عبارت «صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی یا ریالی» از ماده 1 ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 ق. م. مموضوع بخشنامه شماره 200/4167 مورخ 1391/3/1
شماره پرونده: 9702786
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای بهمن زبردست
موضوع شکایت و خواسته: حذف عبارت «صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی یا ریالی» از ماده 1 ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم (ابلاغ شده به موجب بخشنامه شماره 4167/200 مورخ 1391/3/1) رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
گردش‌کار:
شاکی به موجب دادخواستی حذف عبارت «صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی یا ریالی» از ماده 1 ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم (ابلاغ شده به موجب بخشنامه شماره 4167/200 مورخ 1391/3/1) رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
بر مبنای ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، اعطای تسهیلات بانکی به اشخاص حقوقی و همچنین صاحبان مشاغل از طرف بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری منوط به اخذ گواهی‌های مشخصی خواهد بود و بر اساس تبصره ذیل همین ماده: «ضوابط اجرایی این تبصره توسط سازمان امور مالیاتی کشور و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین و ابلاغ خواهد شد.» در ماده 1 ضوابط اجرایی مربوطه، اعطای هرگونه تسهیلات و یا ایجاد تعهدات نظیر گشایش اعتبارات اسنادی یا صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی یا ریالی منوط به اخذ گواهی‌های ذکر شده در تبصره گردیده که حتی اگر با تفسیر موسعی از قانون، «ایجاد تعهدات نظیر گشایش اعتبار اسنادی» را هم به عنوان نوعی تسهیلات بانکی محسوب کنیم، باز هم نمی‌توان صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی را اعطای تسهیلات بانکی محسوب داشت؛ لذا از آنجا که افزودن عبارت «صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی و ریالی»، مصداق بارز تجاوز از حکم مقنن و مغایر با مفاد تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم می‌باشد، درخواست حذف عبارت مذکور از ماده 1 ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم ارائه می‌گردد.
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:
[مقرره فوق در سربرگ اسناد مرتبط در دسترس است.]
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 3240/212/د مورخ 1398/1/31 توضیح داده است:
به موجب تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، اعطای تسهیلات بانکی به اشخاص حقوقی و همچنین صاحبان مشاغل از طرف بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری منوط به اخذ گواهی‌های ذیل خواهد بود: الف - گواهی پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی مالیاتی قطعی شده. ب - گواهی اداره امور مالیاتی مربوط، مبنی بر وصول نسخه‌ای از صورت‌های مالی ارائه شده به بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری. بر این اساس سازمان امور مالیاتی کشور بر پایه اختیار و صلاحیت قانونی حاصل از آیین‌نامه اجرایی بند (الف) ماده 59 قانون برنامه سوم توسعه جمهوری اسلامی ایران، با همکاری بانک مرکزی اقدام به صدور ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم نموده است و همان گونه که مستحضرید بانک‌ها پس از اعتبارسنجی مشتریان خود اقدام به صدور ضمانت‌نامه در وجه آنان می‌نمایند. حال با لحاظ فلسفه وضع ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم و تبصره 1 آن، بدیهی است که امکان صدور این ضمانت‌نامه‌ها برای اشخاص بدهکار مالیاتی از سوی بانک‌ها وجود دارد و این پرسش از شاکی مطرح می‌گردد که چرا سازمان امور مالیاتی نباید هیچ نقشی در فرایند بررسی اعتبار مشتریان بانک، لااقل از حیث مالیاتی داشته باشد. ضمن آن که بدون اعمال نظارت این سازمان از طریق صدور مفاصاحساب موضوع تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم و ضوابط اجرایی تبصره مذکور، امکان پی بردن به تمکن و اعتبار ارائه‌دهندگان اسناد یاد شده وجود ندارد و از راه الزام اشخاص به اخذ مفاصاحساب می‌توان مانع از فرار مالیاتی و شرکت بدهکاران مالیاتی در معاملات دولتی گردید.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1399/3/13 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیأت عمومی
بر مبنای تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، اعطای تسهیلات بانکی به اشخاص حقوقی و همچنین صاحبان مشاغل از طرف بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری به اخذ گواهی پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی مالیاتی قطعی شده و اخذ گواهی اداره امور مالیاتی مربوط مبنی بر وصول نسخه‌ای از صورت‌های مالی ارائه شده به بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری منوط شده است. نظر به اینکه به موجب بند 1 ضوابط اجرایی تبصره 1 ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، ایجاد تعهدات نظیر گشایش اعتبارات اسنادی یا صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی اعم از ارزی یا ریالی توسط بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیر بانکی نیز مشمول مقررات تبصره 1 ماده 186 قانون مذکور اعلام شده و این امر به منزله توسعه دامنه شمول حکم مقرر در تبصره قانونی فوق می‌باشد، بنابراین عبارت مورد شکایت در بخشنامه شماره 4167/200 مورخ 1391/3/1 رئیس کل سازمان امور مالیاتی خلاف قانون و خارج از اختیارات و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.
مرتضی علی اشراقی
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
معاون قضایی دیوان عدالت اداری
مورخ: 1391/03/01
شماره: 200/4167
بخشنامه
اصلاح شده