آیین‌نامه نحوه بازدید و کنترل دفاتر و بازرسی اسناد و مدارک مؤدیان مالیاتی موضوع ماده 181 ق. م....

ماده 1- در اجرای مقررات ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم و به منظور نظارت و نحوه صحیح رویدادهای مالی و کنترل و بازدید دفاتر قانونی و اسناد و مدارک مالی مؤدیان و اجرای صحیح آیین‌نامه مربوط به روش‌های نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک موضوع تبصره 2 ماده 95 قانون یاد شده هیأت‌هایی مرکب از سه نفر به محل فعالیت یا اقامتگاه قانونی مؤدیان اعزام می‌شوند.

ماده 2- اعضای هیأت‌های موضوع ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم، از میان افراد بصیر و مطلع در امر حسابرسی مالیاتی، از طرف رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور منصوب می‌شوند؛ و یکی از اعضای هیأت یاد شده به حکم مقام مزبور سرپرستی هیأت را به عهده خواهد داشت.

تبصره 1- با درخواست رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور و موافقت مراجع ذی‌صلاح قانونی، هیأت را یک نفر به عنوان نماینده رئیس دادگستری یا دادگاه محل همراهی می‌کند.

تبصره 2- واحدهای اجرای مربوط موظفند عنداللزوم تعدادی متخصص در امور رایانه‌ای در اختیار هیأت قرار دهند.

ماده 3- سازمان امور مالیاتی کشور می‌تواند، در چهارچوب تشکیلات مصوب و ابلاغی مراجع ذی‌صلاح قانونی به منظور ساماندهی امور اجرایی ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم در ستاد سازمان اقدام به تشکیل دبیرخانه نماید.

ماده 4- کلیه گزارش‌ها و درخواست‌های لازم در ارتباط با اجرای ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم از سوی مأموران مالیاتی یا سایر مراجع قانونی ذی‌ربط می‌بایست به اداره کل مربوطه ارسال گردد و اداره کل مذکور پس از بررسی موضوع، مراتب را ضمن معرفی اعضای هیأت جهت صدور حکم به رئیس کل سازمان یا اشخاصی که رئیس سازمان به آنان تفویض اختیار نموده است، ارسال می‌دارد. در متن حکم صادره موارد ذیل باید مشخص گردد:

الف: روز و تاریخ اجرای مأموریت؛

ب: محل مراجعه اعم از محل فعالیت یا مرکز امور یا اقامتگاه قانونی و سایر محل‌های نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک مؤدی مورد حکم.

تبصره 1: در مورد سایر محل‌های نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک، چنانچه اماکن مورد نظر، محل سکونت باشد نسبت به اخذ مجوز قضایی به لحاظ ضمانت اجرایی مقرر در ماده 580 قانون مجازات اسلامی اقدام شود. مگر آنکه در اجرای بند 2 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم مؤدی قبلاً محل سکونت را به عنوان مرکز عملیات خود کتباً اعلام نموده باشد.

تبصره 2: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور در صورت ضرورت می‌تواند رأساً نسبت به صدور احکام اعضای هیأت به منظور اجرای ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم فارغ از تشریفات مذکور اقدام نماید.

ماده 5- هیأت‌های موضوع این آیین‌نامه موظفند در مراجعات خود کلیه دفاتر قانونی مورد عمل سال مراجعه و در صورت لزوم دفاتر قانونی سنوات قبل را ملاحظه و ذیل آخرین ثبت دفتر روزنامه و دفتر مشاغل و حداقل سه حساب از دفتر کل به انتخاب خود را امضا و چنانچه در تحریر دفاتر تخلفی از آیین‌نامه تحریر دفاتر موضوع تبصره 2 ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم مشاهده گردد، مراتب را نیز در صورت‌مجلس منعکس نمایند. هیأت‌ها باید صورت‌مجلس را به امضای مؤدی یا مدیر امور مالی یا حسابدار وی برسانند و در صورت عدم حضور و یا خودداری آنان از امضا، موضوع را در صورت‌مجلس قید نمایند.

ماده 6- هیأت‌ها می‌توانند حسب تجویز احکام مأموریت خود کلیه دفاتر و اسناد و مدارک مالی مؤدیان را اعم از اینکه مربوط به سال مراجعه و یا سنوات قبل باشند، به منظور کسب اطلاعات لازم و ارائه آن به مراجع ذی‌صلاح مالیاتی، مورد رسیدگی قرار داده و در صورت لزوم از تمام یا برخی از آن‌ها تصویر و یا رونوشت تهیه و نیز در صورت عدم امکان رفع نیاز، در قبال ارائه رسید به مؤدی دفاتر و اسناد و مدارک سنوات قبل را به امور اجرایی ماده 181 قانون یاد شده یا اداره کل امور مالیاتی مربوط تحویل نمایند. در اجرای این ماده هیأت‌ها باید اطلاعات مکتسبه به انضمام دفاتر و اسناد و مدارک اخذ شده را جداگانه صورت‌مجلس نموده و به امضای مؤدی یا مدیر امور مالی یا حسابدار وی برسانند و در صورت عدم حضور نام‌بردگان و یا خودداری از امضا موضوع را در صورت‌مجلس قید نموده، همراه با صورت‌مجلس به مقامات مربوط تسلیم نمایند.

تبصره 1- مراد از اسناد و مدارک مالی مذکور در متن این ماده، اسناد و مدارک مالی است، اعم از آنکه اسناد و مدارک یاد شده در قالب نوشته‌های کاغذی باشد و یا داده‌های الکترونیکی.

تبصره 2- مسئولان موضوع ماده 4 این آیین‌نامه باید ترتیبی اتخاذ نمایند که اداره کل امور مالیاتی و یا امور اجرایی ماده 181 قانون یاد شده، در اسرع وقت دفاتر و اسناد و مدارک مأخوذه را بررسی و گزارش و صورت جلسات لازم را به منظور ضبط در پرونده مالیاتی مربوط تهیه نمایند به نحوی که دفاتر و اسناد دریافتی حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ دریافت، به وسیله اداره کل امور مالیاتی یا امور اجرایی ماده 181 قانون مذکور، در قبال اخذ رسید به مؤدی تحویل گردد.

تبصره 3- با توجه به شرایط ویژه محل مأموریت، هیأت اجرایی حسب مورد می‌تواند تنها مؤدی، نماینده یا نمایندگان وی را در محل پذیرفته و سایر مستخدمین مؤدی را از دسترسی به اسناد و مدارک و رایانه‌ها منع نماید

تبصره 4- در مواردی که اطلاعات حسابداری سال جاری و سنوات قبل مؤدی در رایانه تحت یک نرم‌افزار متمرکز باشد و هیأت اجرایی نیاز به خروج رایانه مذکور جهت بررسی اطلاعات حسابداری سنوات قبل داشته باشد، مؤدی مکلف است اقدام لازم جهت تفکیک اطلاعات حسابداری سنوات قبل از سال جاری را در همان روز اجرای حکم به عمل آورد.

تبصره 5- اعضای هیأت‌ها مکلفند اطلاعات مالی مکتسبه از مؤدی مالیاتی را کاملاً محرمانه تلقی و از افشای آن جز در نزد مراجع مالیاتی ذی‌ربط اکیداً خودداری نمایند متخلفین از این امر، توسط رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور و به تجویز بند «پ» ماده 265 قانون مالیات‌های مستقیم برای تعقیب انتظامی وفق مفاد بند «الف» ماده 264 قانون مالیات‌های مستقیم، به دادستانی انتظامی مالیاتی معرفی خواهند شد.

ماده 7- چنانچه هنگام اجرای مقررات موضوع ماده 181 قانون یاد شده دفاتر قانونی و یا اسناد و مدارکی از سایر مؤدیان مالیاتی در محل مأموریت به دست آید، هیأت اجرایی می‌تواند آن‌ها را نیز مورد رسیدگی قرار داده و جزئیات کامل آن را به ادارات کل امور مالیاتی مذکور در ماده 4 این آیین‌نامه گزارش نمایند.

ماده 8- مؤدیان مالیاتی که برای نگهداری اطلاعات مالی مربوط به فعالیت‌های شغلی خود از ابزار و سیستم‌های حسابداری الکترونیکی استفاده می‌نمایند، مکلفند رمز ورود به رایانه و سخت‌افزارهای مربوط و همچنین دستورالعمل‌های نحوه کار با نرم‌افزارهای مالی مورد استفاده را در اختیار اعضای هیأت‌های مراجعه‌کننده قرار دهند. در غیر این صورت مشمول حکم قسمت اخیر ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم می‌گردند.

ماده 9- چنانچه هیأت اجرایی در روند رسیدگی و دسترسی به دفاتر و اسناد و مدارک و یا صورت‌جلسه تحویل آن‌ها و با سایر موارد دیگر، با مشکلات و یا اخلال در کار مواجه گردد، می‌تواند از اختیارات قانونی نماینده دادگستری همراه هیأت حسب مورد بهره‌مند گردد.

ماده 10- صورت‌مجلس تنظیمی هیأت‌ها باید حداقل متضمن نکات زیر باشد:

1- شماره و تاریخ حکم مأموریت و مرجع صدور آن؛

2- تاریخ مراجعه هیأت؛

3- نام و مشخصات مؤدی؛

4- نشانی محل و ساعت مراجعه و خروج هیأت برای اجرای ماده 181 قانون مذکور؛

5- سال مالیاتی مربوط به بازدید دفاتر؛

6- مشخصات دفاتر ارائه شده؛

7- شماره و تاریخ آخرین ثبت با قید شماره صفحه و نوع دفاتر مربوط؛

8- قید شماره صفحاتی که نانویس مانده یا بیش از حد مجاز سفید گذاشته شده است و با خط قرمز علامت‌گذاری شده است؛

9- در صورت اجرای قسمت اخیر حکم تبصره ماده 181 قانون یاد شده مشخصات دفاتر و اسناد و مدارک سنوات قبل در صورت‌مجلس قید گردد.

10- نام و مشخصات و امضای اعضای هیأت؛

11- مشخصات مؤدی، نام مدیرعامل و صاحبان امضای مجاز، مدیر امور مالی یا حسابدار مربوط حسب مورد در خصوص اشخاص حقیقی و حقوقی

12- توضیحات لازم در موارد عدم ارائه دفاتر و خودداری مؤدی یا مدیر امور مالی یا حسابداری وی از امضای صورت‌جلسه

ماده 11- صورت‌مجلس موضوع مواد 5 و 6 این آیین‌نامه باید در چهار نسخه تنظیم و یک نسخه آن به مؤدی و نسخه دیگر در همان روز رسیدگی یا حداکثر روز بعد با گزارش اقدامات هیأت به اداره کل امور مالیاتی یا امور اجرای ماده 181 قانون تسلیم گردد تا در دفتر مخصوص که برای ثبت این صورت جلسات اختصاص می‌یابد به ترتیب تاریخ ثبت نگهداری و یک نسخه از صورت‌مجلس ماده 5 این آیین‌نامه برای ضبط در پرونده مؤدی به اداره امور مالیاتی ذی‌ربط و یک نسخه از صورت‌مجلس ماده 6 این آیین‌نامه به همراه رایانه‌ها، دفاتر و اسناد و مدارک به اداره کل امور مالیاتی ذی‌ربط یا امور اجرای ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم تحویل گردد.

ماده 12- اداره امور مالیاتی یا مأموران رسیدگی‌کننده به پرونده مالیاتی مؤدی که مورد اجرای ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم قرار گرفته است، مکلفند در مواردی که مؤدی از ارائه دفاتر به هیأت خودداری نموده، مراتب را به هیأت بند (3) ماده (97) قانون جهت اعلان نظر هیأت مزبور ارجاع نمایند.

ماده 13- ادارات کل امور مالیاتی می‌توانند در اجرای آیین‌نامه ماده 219 قانون مالیات‌های مستقیم گزارش‌ها و اطلاعات واصله در اجرای ماده 181 قانون مذکور را به یک یا گروهی از مأموران مالیاتی جهت اقدام محول نمایند.

ماده 14- به منظور پیگیری روند رسیدگی و تشخیص، ادارات کل امور مالیاتی موظفند هر سه ماه یک بار آخرین نتایج حاصله از رسیدگی به پرونده‌های مورد اجرای ماده 181 قانون مذکور را تا قطعیت آن و همچنین تصویری از گزارش‌ها و برگ‌های تشخیص قطعی، آرای هیأت حل اختلاف و ... را به واحد سازمانی مربوط در ستاد که توسط رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور تعیین می‌گردد ارسال نمایند.

این آیین‌نامه مشتمل بر 14 ماده و 9 تبصره در اجرای مقررات ماده 181 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 3/12/66 با آخرین اصلاحات و الحاقات مصوب 27/11/1380 بنا به پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور به شماره 282/م مورخ 22/4/88 در تاریخ 19/5/88 به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی رسید، این آیین‌نامه جایگزین آیین‌نامه شماره 59896 مورخ 22/10/74 می‌گردد.