مورخ: 1393/08/26
شماره: 1343
آرا هیات عمومی دیوان عدالت
ناسخ
ابطال بخشنامه 232/1351/81099 مورخ 1386/9/12 و همچنین دستورالعمل شماره 2939/200/ص مورخ 1390/2/11 سازمان امور مالیاتی
کلاسه پرونده: 90/1277
شاکی: شرکت مهندسی رعد آب جنوب
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره 20543/422/232 مورخ 12/9/1386 سازمان امور مالیاتی و رأی شماره 69835 مورخ 17/9/1389 هیأت حل اختلاف بدوی
گردش‌کار:
شرکت مهندسی رعد آب جنوب به موجب دادخواستی ابطال دستورالعمل شماره 20543/422/232 مورخ 12/9/1386 سازمان امور مالیاتی و رأی شماره 69835 مورخ 17/9/1389 هیأت حل اختلاف بدوی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
احتراماً، به استحضار عالی می‌رساند شرکت مهندسی رعد آب جنوب سهامی خاص تولیدکننده آب و برق و ساخت شبکه‌های مربوط و محل فعالیت اصلی آن مناطق محروم کشور از جمله ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک و جزایر جنوبی خلیج فارس بوده و مطابق پروانه بهره‌برداری شماره 5281 مورخ 8/5/1383 مشمول استفاده از معافیت مالیاتی (درآمد مشمول مالیات) مطابق ماده 132 قانون مالیات‌های مستقیم بوده و از سال مالی منتهی به 1383 تا سال مالی منتهی به 1386 این معافیت مطابق ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم توسط مؤسسه آریان محاسب پویا و تأییدیه سازمان امور مالیاتی به شرکت اعطا شده است و فقط در سال مالی 1387 به دلیل بخشنامه 20543 معافیت مذکور به شرکت اعطا نشده است. در سال مالی منتهی به 1387 سازمان امور مالیاتی شمال تهران مطابق بند 3 نامه شماره 10/2251 از حسابرس شرکت (آریان محاسب) در خصوص معافیت اعطایی به شرکت در اجرای ماده 132 قانون مالیات‌های مستقیم و تأییدیه معافیت موضوع دستورالعمل 20543 را از معاونت عملیاتی سازمان دریافت کرده یا خیر استعلام کرده که مطابق بند 3 جواب شماره 319 ن 89 مورخ 19/3/1389 حسابرس شرکت ذیل پذیرش معافیت را به اداره کل امور مالیاتی شمال تهران اعلام کرده است. ولی در عین این حال پرونده را طی شماره 10786 مورخ 29/4/1389 به هیأت بند 3 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم ارسال کرده و مدیران شرکت طی لایحه دفاعیه شماره 7766/101 به هیأت بند 3 مراجعه و رأی هیأت بند 3 دفاتر شرکت را قابل رسیدگی اعلام کرده است.
مجدداً با اعتراض شرکت پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع و برگ دعوت شماره 16/21735 به شرکت ابلاغ شد. مدیران شرکت طی لایحه دفاعیه شماره 8047/101 مورخ 16/9/1389 به هیأت حل اختلاف مالیاتی مراجعه و مطابق بند 2 لایحه درخواست تبصره 2 بند 3 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم و معافیت ماده 132 را کرده که هیأت حل اختلاف مالیاتی مطابق رأی شماره 68935 مورخ 17/9/1389 اعمال معافیت را به دلیل این که تأییدیه از معاونت عملیاتی سازمان اخذ و دریافت نشده غیر وارد دانسته است و شرکت را مشمول استفاده از معافیت مالیاتی ندانسته است.
قانون‌گذار با توجه به رسالت واحدهای تولیدی یا معدنی به موجب ماده 132 قانون مالیات‌های مستقیم واحدهای تولیدی یا معدنی که از اول سال 1381 به بعد از طرف وزارتخانه‌ها ذی‌ربط برای آن‌ها پروانه بهره‌برداری صادر می‌شود از تاریخ شروع بهره‌برداری به میزان 80% و به مدت 4 سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به میزان 100% و به مدت 10 سال معاف از مالیات هستند.
رئیس سازمان امور مالیاتی طی دستورالعمل شماره 20543/422/232 مورخ 12/9/1389 به واحدهای مالیاتی اعلام کرده ترتیبی اتخاذ شود تا کلیه پرونده‌های مالیاتی از عملکرد سنوات 1385 و به بعد طبق اظهارنامه درخواست استفاده از معافیت را دارند جهت بررسی و اقدام لازم از سوی معاونت عملیاتی به دفتر تشخیص مالیاتی ارسال نمایند.
بدیهی است اعمال معافیت برای آن دسته از مؤدیان که برای اولین بار درخواست استفاده از معافیت را اعلام کرده و برای عملکرد سال 1385 نیز ادامه دارد منوط به اظهارنظر صدور گواهی استفاده از معافیت از سوی معاونت عملیاتی است و با قید منوط به اظهارنظر و اعمال معافیت دایره شمول قانون‌گذار را محدود کرده و هیأت حل اختلاف مالیاتی نیز طبق رأی شماره 69835 مورخ 17/9/1389 که تأییدیه معافیت از معاونت عملیاتی سازمان امور مالیاتی آن اخذ و دریافت نشده غیر وارد دانسته و شرکت را از حقوق قانونی خود محروم کرده است که با تقدیم این دادخواست تقاضای ابطال و فسخ دستورالعمل فوق و رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی و اعطای معافیت را دارد.
شایان ذکر است هیأت عمومی دیوان عدالت اداری طی رأی شماره 81/76 ملاک استفاده و برخورداری از معافیت ماده 132 قانون فوق‌الذکر را پروانه بهره‌برداری (مطابق قانون مالیات‌های مستقیم) دانسته است.
متن دستورالعمل مورد اعتراض به قرار زیر است:
[دستورالعمل فوق‌الاشعار در سربرگ اسناد مرتبط در دسترس است.]
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 20332/212/د مورخ 1/6/1391 توضیح داده است که:
در خصوص پرونده کلاسه 90/1277 و شماره پرونده 9009980900095342 موضوع دادخواست شرکت مهندسی رعد آب جنوب به خواسته ابطال دستورالعمل شماره 20543/422/232 مورخ 12/9/1386 سازمان امور مالیاتی و رأی شماره 69835 مورخ 17/9/1389 هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی ضمن ارسال تصویر نامه شماره 14074/232/د مورخ 19/4/1391 مدیرکل دفتر تشخیص و حسابرسی مالیاتی سازمان متبوع مستحضر می‌دارد:
  1. از توجه به بند الف پاسخ نامه صدرالذکر و همچنین با پیگیری‌های به عمل آمده دستورالعملی با شماره 20543/422/232 مورخ 12/9/1386 توسط رئیس اسبق سازمان امور مالیاتی کشور امضا و نهایی شده باشد در دفتر تشخیص و حسابرسی مالیاتی و دبیرخانه مرکزی سازمان متبوع مشاهده نشده و مآلاً چنین دستورالعملی به ادارات امور مالیاتی ابلاغ نشده است، لکن بخشنامه‌ای با شماره مشابه نامه مذکور موضوع صورت‌جلسه توافق با اتحادیه‌های امور صنفی در اجرای مقررات تبصره 5 ماده 100 قانون مالیات‌های مستقیم برای درآمد مشمول مالیات و مالیات عملکرد سال 1386 صاحبان شاغل موضوع بند ج ماده 95 قانون یاد شده به شماره 20543/4220/232 مورخ 7/3/1387 (با تاریخی متفاوت با موضوع شکایت) توسط معاون وقت عملیاتی سازمان متبوع در خصوص توافق و تفاهم خوداظهاری صادر و به ادارات مالیاتی ابلاغ شده است.

  2. با عنایت به مندرجات متن دادخواست تقدیمی دستورالعمل شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 موضوع ساماندهی معافیت‌های مالیاتی موضوع مواد 132 و 138 قانون فوق‌الذکر در اجرای ماده 219 قانون یاد شده و آیین‌نامه اجرایی آن صادر شده که به منظور جلوگیری از تضییع حقوق دولت و مؤدیان مالیاتی با یکسان‌سازی فرایند اعطای این معافیت در تمامی ادارات امور مالیاتی منوط به اظهارنظر و صدور گواهی استفاده از معافیت‌های مذکور از سوی معاون وقت عملیاتی سازمان متبوع بوده است.

  3. بر اساس بند 4 اصلاحیه دستورالعمل شماره 2939/200/ص مورخ 11/2/1390 رئیس سازمان امور مالیاتی گواهی امکان برخورداری از معافیت‌های مالیاتی یا عدم امکان بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی موضوع مواد 132 و 138 قانون ماراءالذکر در چهارچوب مقررات و دستورالعمل‌های صادر شده و با توجه به اعلام نظر کمیته تخصصی موضوع بند 2 اصلاحیه مذکور به شرح فرم‌های پیوست صرفاً توسط مدیرکل امور مالیاتی ذی‌ربط امضا و صادر می‌شود.
علی‌هذا، با عنایت به این که دستورالعمل مورد ادعای شاکی به هیچ وجه نهایی نشده و چنین دستورالعملی وجود خارجی نداشته موجبات رسیدگی به خواسته شاکی در هیأت عمومی فراهم نیست. شایان ذکر است رسیدگی به قسمت اخیر خواسته از صلاحیت آن هیأت عمومی خارج است.
متعاقباً شاکی به موجب لایحه‌ای که به شماره 200/72934/283/9000 مورخ 15/7/1393 ثبت اداره کل هیأت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری شده خواسته خود را تغییر داده و توضیح داده است که:
با احترام، نظر به این که شماره بخشنامه مورد شکایت به شرح ستون معین در دادخواست تقدیمی اشتباهاً قید شده لذا به موجب این مرقومه خواسته مورد نظر این شرکت به شرح زیر اعلام می‌شود.
خواسته: ابطال بخشنامه شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 و همچنین بخشنامه شماره 2939/200/ص مورخ 11/2/1390 رئیس کل سازمان امور مالیاتی موضوع اعمال معافیت‌های مقرر در مواد 132 و 138 قانون مالیات‌های مستقیم که استفاده از معافیت‌های مزبور را منوط به اظهارنظر یا صدور گواهی استفاده از معافیت‌های مزبور از سوی معاون عملیاتی سازمان امور مالیاتی و مدیران کل امور مالیاتی استان‌ها محول کرده و در ضمن دادنامه شماره 670 مورخ 25/9/1392 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری که در مقام رسیدگی حکم به ابطال بخشنامه شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 صادر کرده حسب مفاد دادنامه مزبور فقط در خصوص ماده 138 قانون مالیات‌های مستقیم اظهارنظر کرده است در صورتی که معافیت مورد نظر این شرکت مشمول ماده 132 قانون مالیات‌های مستقیم است و با عنایت به این که استفاده و بهره‌مندی از معافیت مالیاتی مواد 132 و 138 قانون مالیات‌های مستقیم منوط به گواهی یا اظهارنظر دفتر معاونت فنی سازمان یا مدیران کل امور مالیاتی استان‌ها نیست هر دو بخشنامه فوق‌الذکر از این حیث محل ایراد قانونی و خارج از حدود اختیارات قانونی است؛ زیرا بهره‌مندی استفاده و همچنین شمول یا عدم شمول مؤدی از معافیت مقرر در مواد مذکور در روند تشخیص درآمد مشمول مالیات از سوی واحد امور مالیاتی قابل رسیدگی خواهد بود؛ بنابراین تقاضای ابطال بخشنامه‌های مورد شکایت از تاریخ صدور آن مورد استدعاست. قبلاً از بذل توجه حضرت‌عالی کمال تشکر را دارد.
متن دستورالعمل‌های مورد اعتراض به قرار زیر می‌باشد:
[دستورالعمل‌های شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 و شماره 2939/200/ص مورخ 11/2/1390 در سربرگ اسناد مرتبط در دسترس است.]

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آرا به شرح آینده به صدور رأی مبادرت می‌کند.

رأی هیأت عمومی
مطابق دادنامه شماره 670 مورخ 25/9/1392 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، دستورالعمل شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 سازمان امور مالیاتی کشور به لحاظ این که بهره‌مندی از معافیت مالیاتی را اضافه بر شرایطی که در ماده 138 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سال 1366 با اصلاحات بعدی آن پیش‌بینی شده است به صدور گواهی استفاده از معافیت از سوی معاون عملیاتی سازمان امور مالیاتی موکول کرده بود، مغایر هدف و حکم قانون‌گذار تشخیص و از تاریخ صدور آن ابطال شده است. نظر به این که بخشنامه مذکور در استفاده از معافیت‌های مالیاتی مقرر در ماده 132 قانون یاد شده نیز تضییقاتی اعمال و صدور گواهی فوق‌الذکر را مبنای استفاده از معافیت مورد نظر قانون‌گذار قرار داده است، بنابراین بخشنامه 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 سازمان امور مالیاتی کشور مغایر ماده 132 اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سال 1380 می‌باشد و همچنین دستورالعمل شماره 2939/200/ص مورخ 11/2/1390 سازمان امور مالیاتی که به پیروی از بخشنامه شماره 81099/1351/232 مورخ 12/9/1386 بهره‌مندی از معافیت‌های مقرر در مواد 132 و 138 اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم را به اعلام نظر مدیرکل امور مالیاتی محول کرده است مغایر مواد اخیرالذکر می‌باشد و دو بخشنامه مورد شکایت به لحاظ مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیارات مراجع وضع آن‌ها و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری ابطال می‌شوند.
مرتضی علی اشراقی
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
معاون قضایی دیوان عدالت اداری
مورخ: 1402/12/22
شماره: 138
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1401/05/09
شماره: 132
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1400/12/25
شماره: 100
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1394/04/31
شماره: 97
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1394/04/31
شماره: 272
قانون مالیات‌های مستقیم