مورخ: 1400/07/11
شماره: 140009970906010862
سایر قوانین
درخواست ابطال مادتین 7 و 9 آیین‌نامه اجرایی ماده 26 ق. م. م موضوع تصویب‌نامه شماره 3862/ت 52804 هـ مورخ 1395/1/21 از هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
شماره پرونده: هـ ع/9903321
شاکی: حمید رضا فتاحی
طرف شکایت: سازمان امور مالیاتی کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال مادتین 7 و 9 آیین‌نامه اجرایی ماده 26 قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب 1394/4/31
شاکی دادخواستی به خواسته فوق‌الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیأت عمومی ارجاع شده است؛
متن مقرره مورد شکایت در صفحه پیوست شده است.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
مواد 7 و 9 آیین‌نامه اجرایی موضوع ماده 26 قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب 1394/4/31 مغایر با مادتین 26 و 192 قانون مالیات‌های مستقیم و خلاف بین شرع است و مفهم این معناست که تسلیم اظهارنامه ارث بعد از مواد مقرر (بعد از یک سال از تاریخ فوت) مسقط کلیه حقوق و دیونی است که به ترکه تعلق می‌گیرد از تاریخ صدور استدعا دارد.
طرف شکایت به موجب لایحه شماره 99-3321-8 مورخ 1400/4/15 به طور خلاصه پاسخ داده است که:
1- آنچه از منطوق صریح ماده 7 این آیین‌نامه بر می‌آید این است که دیون محقق، واجبات مالی و عبادی و هزینه کفن و دفن متوفی در صورتی قابل کسر از ماترک متوفی است که اظهارنامه مالیاتی مندرج در ماده 26 قانون ظرف مهلت یک سال از تاریخ متوفی به اداره مالیاتی صلاحیت‌دار ارائه گردد و در صورت عدم ارائه اظهارنامه طرف این مهلت نمی‌توان دیون متوفی را از ماترک او کسر کرد و مالیات را نسبت به باقی‌مانده محاسبه کرد بلکه مالیات بر کل ماترک تعلق خواهد گرفت؛ بنابراین ماده 7 آیین‌نامه دلالتی بر اسقاط دیون و حقوق متعلقه به ترکه نیست؛
2- در مورد ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مفاد ماده 9 آیین‌نامه با مواد 26 و 192 قانون مالیات‌های مستقیم ضمانت اجرایی عدم انجام تکلیف قانونی تسلیم اظهارنامه اعمال جریمه موضوع ماده 192 نیست بلکه ضمانت اجرا در ماده 26 تعیین شده است. به دلیل عدم انطباق موضوع ماده 26 و 192 قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی 1394/4/31 تسری حکم ماده 192 قانون مالیات‌های مستقیم به مواردی که وراث متوفی ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت وی اقدام به ارائه اظهارنامه کرده‌اند برخلاف اصول حقوقی و مغایر اراده قانون‌گذار است؛ توضیح اینکه حکم ماده 192 قانون مبنی بر تحمیل و تعلق جریمه ناظر به مواردی است که مؤدی یا نماینده او به موجب مقررات این قانون از بابت پرداخت مالیات مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی است در حالی که به موجب ماده 26 قانون مذکور تسلیم اظهارنامه به منظور کسر هزینه‌های کفن و دفن و … است و تسلیم نکردن این اظهارنامه در تعیین مالیات بر ارث مؤثر نیست و بنابراین در شمار مصادیق حکم ماده 192 آن قانون نیز قرار نخواهد گرفت. ماده 9 آیین‌نامه اجرای برخلاف حکم قانون نبوده و متضمن بیان مطلبی است که از حکم ماده 26 قانون مستفاد می‌شود. بدین رو وضع و تأسیس قاعده‌ای جدید نیست و بیانگر اراده قانون‌گذار در ارتباط با نحوه رسیدگی است.
رأی هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
با مداقه در اوراق و محتوای پرونده، به موجب ماده (26) قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 1366، «وراث متوفی (منفرداً یا مجتمعاً) یا ولی یا امین یا قیم یا نماینده قانونی آن‌ها موظفند به منظور کسر هزینه‌های کفن و دفن در حدود عرف و عادات و واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی از ماترک موضوع ماده (17) این قانون، ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت متوفی اظهارنامه‌ای حاوی کلیه اقلام ماترک با تعیین ارزش روز زمان فوت و تصریح مطالبات و بدهی‌ها طبق فرم نمونه مخصوصی که از طرف سازمان امور مالیاتی کشور تهیه می‌شود به انضمام مدارک زیر به اداره امور مالیاتی صلاحیت‌دار تسلیم نماید: 1- رونوشت یا تصویر گواهی شده اسناد مربوط به بدهی‌ها و مطالبات متوفی 2- رونوشت یا تصویر گواهی شده کلیه اوراقی که مثبت حق مالکیت متوفی نسبت به اموال و حقوق مالی است. 3- رونوشت یا تصویر گواهی شده آخرین وصیت‌نامه متوفی اگر وصیت‌نامه موجود باشد. 4- در صورتی که اظهارنامه از طرف وکیل یا قیم یا ولی داده شود رونوشت یا تصویر گواهی شده وکالت‌نامه یا قیم‌نامه 5- رونوشت یا تصویر گواهی فوت از مراجع ذی‌ربط» و به موجب ماده (192) قانون مالیات‌های مستقیم «در کلیه مواردی که مؤدی یا نماینده او که به موجب مقررات این قانون از بابت پرداخت مالیات مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی است چنانچه نسبت به تسلیم آن در موعد مقرر اقدام نکند، مشمول جریمه غیر قابل بخشودگی معادل سی درصد (30%) مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل موضوع این قانون و ده درصد (10%) مالیات متعلق برای سایر مؤدیان می‌باشد. حکم این ماده در مورد درآمدهای کتمان شده در اظهارنامه‌های تسلیمی و یا هزینه‌های غیر واقعی نیز جاری است.» نظر به این که مطابق مفهوم مخالف ماده (26) قانون مالیات‌های مستقیم ضمانت اجرای عدم تهیه و تسلیم اظهارنامه موضوع این ماده «عدم امکان کسر هزینه‌های کفن و دفن در حدود عرف و عادات و واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی از ماترک موضوع ماده (17) قانون» می‌باشد و جرایم موضوع ماده (192) قانون مالیات‌های مستقیم ناظر بر مواردی است که «مؤدی یا نماینده او به موجب مقررات این قانون از بابت پرداخت مالیات مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی است»، بر این مبنا احکام مقرر در مواد (26) و (192) قانون مالیات‌های مستقیم متفاوت بوده و قابل تسری به یکدیگر نمی‌باشد، بنابراین مقررات مورد شکایت در تبیین حکم مقنن و شیوه‌های اجرایی آن بوده لذا خلاف قانون و خارج از اختیار نبوده، به استناد بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392، رأی به رد شکایت صادر و اعلام می‌کند. رأی صادره ظرف مدت بیست روز از تاریخ صدور، از سوی ریاست ارزشمند دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات گران‌قدر دیوان قابل اعتراض است.
دکتر زین‌العابدین تقوی
رئیس هیأت تخصصی مالیاتی و بانکی
دیوان عدالت اداری
مورخ: 1395/01/21
شماره: 3862/ت 52804 هـ
تصویب‌نامه و تصمیم‌نامه
مورخ: 1394/04/31
شماره: 192
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1394/04/31
شماره: 26
قانون مالیات‌های مستقیم