وزارت نیرو - وزارت نفت - وزارت امور اقتصادی و دارایی
سازمان برنامه و بودجه کشور - اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
هیات وزیران در جلسه 1405/02/06 به پیشنهاد وزارت نیرو و همکاری وزارتخانههای نفت و امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه کشور و تایید شورای اقتصاد و به استناد بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403، آئیننامه اجرایی بند مذکور را به شرح زیر تصویب کرد:
آئیننامه اجرایی بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران
بهبود محیط کسب و کار و افزایش رقابتپذیری در صنعت برق و افزایش سهم معاملات برق در بهابازار (بورس) انرژی
ماده 1- در این آئیننامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار میروند:
1- شرکت توانیر: شرکت مادر تخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران.
2- مدیریت شبکه: شرکت مدیریت شبکه برق ایران.
3- بهابازار (بورس): شرکت بورس انرژی ایران.
4- عرضهکنندگان برق: شامل اشخاص حقوقی دارای مجوز از وزارت نیرو جهت تامین و عرضهی برق (از جمله انرژی، ظرفیت و خدمات جانبی) در بازار عمدهفروشی، بهابازار (بورس)، مصرفکنندهها یا سایر دارندگان مجوز معتبر از جمله کلیه نیروگاهها اعم از حرارتی و تولید پراکنده و تجدیدپذیر و پاک متصل به شبکه (دولتی و خصوصی) و شرکتهای خردهفروش برق، شرکتهای کارور انرژی و تجمیعکنندگان میباشد.
5- خدمات شبکه (ترانزیت) توزیع: استفاده از امکانات شبکه توزیع نیروی برق برای جابجایی برق از مبادی تولید به مبادی مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/08/12 شورای عالی انرژی کشور.
6- خدمات شبکه (ترانزیت) انتقال: استفاده از شبکه انتقال و فوق توزیع برق برای جابجایی برق از مبادی تولید به مبادی مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/08/12 شورای عالی انرژی کشور.
7- قانون مانعزدایی: قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق مصوب 1401.
8- مشترکین یارانهای: مشترکینی که به موجب مواد (3)، (6) و (7) قانون مانعزدایی و سایر مقررات، برق مورد نیاز خود را با تعرفه مخفف و کمتر از هزینه تامین برق (نرخ تعیین شده در ماده 6 قانون مانعزدایی) دریافت میکنند.
9- هزینه خرید برق: هزینه متوسط خرید هر کیلو وات ساعت برق در بازار عمدهفروشی برق ایران شامل هزینه خرید برق، خدمات جانبی، هزینههای سربار و هزینه سوخت نیروگاهی در دوره معین.
10- مابهالتفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانهای: تعرفه ابلاغی مشترکین منهای هزینه خرید برق.
11- بازار فیزیکی: بازاری در بستر بهابازار (بورس) که معاملات برق در آن از طریق ساز و کارهای معاملاتی ناپیوسته، شامل قراردادهای دوجانبه و حراج در تمامی تابلوهای برق انجام میپذیرد.
12- بازار مشتقه: بازاری در بستر بهابازار (بورس) که معاملات برق در آن از طریق ساز و کارهای معاملاتی پیوسته و به صورت حراج رقابتی تمام الکترونیک در تمامی تابلوهای برق انجام میپذیرد.
13- تابلوی اول: تابلویی در بهابازار (بورس) که برای عرضه و تبادل برق میان عرضهکنندگان برق و مشترکین مشمول تا سقف مجاز مصرف به صورت بازار فیزیکی (حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه ایجاد شده است.
14- تابلوی برق آزاد: تابلویی که در آن عرضه و تبادل برق در بهابازار (بورس) به صورت بازار فیزیکی (حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه انجام میشود و برق خریداری شده از طریق این تابلو مشمول اعمال قطع و محدودیت در دوره ناترازی در ایام گرم سال و نیز دوره محدودیت سوخت در شبکه نمیشود.
15- تابلوی برق سبز: تابلویی که در آن عرضه و تبادل برق تجدیدپذیر در بهابازار (بورس) به صورت بازار فیزیکی (حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه انجام میشود و برق خریداری شده از طریق این تابلو مشمول اعمال قطع و محدودیت در دوره ناترازی در ایام گرم سال و نیز دوره محدودیت سوخت در شبکه نمیشود.
16- شرکت توزیع: شرکت/شرکتهای توزیع نیروی برق.
17- خردهفروش: شخص حقوقی دارای پروانه خردهفروشی برق از وزارت نیرو.
18- گواهی صرفهجویی: گواهی صرفهجویی برق موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران که عرضه و تبادل آن در بازار بهینهسازی انرژی موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران انجام میشود و برق متعلق به آن مشمول اعمال قطع و محدودیت نمیشود.
19- گواهی برق تجدیدپذیر: اوراق بهاداری که موید مالکیت دارنده آن بر مقدار مشخصی از برق تولید شده تجدیدپذیر طی دوره معین بر حسب کیلو وات ساعت است که در بهابازار (بورس) انرژی ایران معامله میشود.
20- مشترکین: تمامی مصرفکنندگان نهایی برق که دارای انشعاب برق بوده و به شبکه برق متصل هستند.
ماده 2- تمامی مشترکین با قدرت قراردادی یکصد و پنجاه (150) کیلو وات و بیشتر موظفند دو ماه پس از ابلاغ این آئیننامه، با رعایت ماده (4) قانون مانعزدایی و آئیننامه اجرایی ماده مذکور موضوع تصویبنامه شماره 146796/ت 61218 هـ مورخ 1402/08/16 با اصلاحات بعدی، برق مورد نیاز خود را از طریق بهابازار (بورس) یا شرکتهای خردهفروش دارای مجوز از وزارت نیرو تامین کنند. یک سال پس از ابلاغ این آئیننامه، مشترکین با قدرت قراردادی (30) کیلو وات و بیشتر مشمول این آئیننامه میشوند.
تبصره 1- برق مشترکین موضوع این ماده تا سقف مصرف مجاز از طریق تابلوی اول و مازاد بر آن از طریق تابلوهای برق آزاد و سبز و گواهیهای برق تجدیدپذیر و صرفهجویی تامین میشود.
تبصره 2- سقف مصرف مجاز مشترکین به صورت ماهانه و با اولویت استفاده از ظرفیت نیروگاههای پربازده به ویژه در زمانهای اوج بار برق در تابلو اول توسط کارگروهی متشکل از وزارتخانههای نیرو و امور اقتصادی و دارایی یک ماه قبل تعیین میشود.
تبصره 3- شرکت توزیع موظف است برق مورد نیاز مشترکین کمتر از سی (30) کیلو وات بر اساس مقررات ابلاغی وزارت نیرو تامین نماید. مشترکین زیر سی (30) کیلو وات مجازند نسبت به خرید برق مورد نیاز خود از شرکتهای خردهفروشی برق اقدام نمایند.
تبصره 4- در صورت عدم خرید برق مشترکین بالای (30) کیلو وات از ساز و کارهای تعیین شده و تامین برق این مشترکین از طریق شرکتهای توزیع و یا برق منطقهای، برق این مشترکین از طریق خردهفروش برنده شده در مناقصه شرکتهای توزیع و یا برق منطقهای، در بستر بهابازار (بورس) مطابق با ساز و کار ابلاغی وزارت نیرو تامین میشود. خردهفروش موظف است برق مشترکین طرف قرارداد با خود را صرفا از طریق ابزارهای قابل معامله در بهابازار (بورس) تامین نماید.
تبصره 5- به منظور افزایش رقابت و کشف منصفانه قیمت برق، مشترکین با قدرت قراردادی بیش از یک مگاوات مکلفند برق مصرفی خود را تا سقف مجاز مصرف از طریق بهابازار (بورس)، پیش از تحویل به صورت رقابتی در بازار مشتقه تامین نمایند.
تبصره 6- تولیدکنندگان (نیروگاهها) مکلفند برق تولیدی خود را پیش از دوره تحویل و صرفا از طریق ابزارهای قابل معامله در بهابازار (بورس) یا بازار عمدهفروشی (مدیریت شبکه) برق با رعایت سهم تعیین شده در بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران عرضه و معامله نمایند.
تبصره 7- به منظور یکپارچهسازی و ارتقای شفافیت در تمامی معاملات برق کشور، کلیه بسترهای ثبت و انجام معاملات و تخصیص برق باید صرفا از طریق بهابازار (بورس) عملیاتی شوند. وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آئیننامه، بستر لازم برای ثبت و انجام معاملات برق در بهابازار (بورس) را فراهم سازد و پس از راهاندازی این بستر، اطلاعات مربوط به این معاملات را از طریق همان سامانه در اختیار مجموعه وزارت نیرو قرار دهد. چهارچوب و ساز و کار ثبت قراردادهای معاملاتی برق در سامانه بهابازار (بورس) با همکاری وزارتخانههای امور اقتصادی و دارایی و نیرو تدوین و ابلاغ میشود.
ماده 3- شرکت توانیر موظف است دو ماه پس از ابلاغ این آئیننامه، ساز و کار ثبت هزینههای برق را برای تمامی مشترکین در قالب «هزینه خرید برق» برای میزان برق تامین شده توسط شرکتهای توزیع و برق منطقهای، «خدمات شبکه توزیع»، «خدمات شبکه انتقال» و «مابهالتفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانهای» فراهم کند.
تبصره 1- ردیف «خدمات شبکه انتقال» به حساب شرکتهای برق منطقهای و ردیف «خدمات شبکه توزیع» به حساب شرکتهای توزیع واریز و صرف نگهداری، بهرهبرداری و جایگزینی شبکه انتقال و فوق توزیع و توزیع کشور میشود. ردیف «هزینه خرید برق» به حساب خرید برق شرکتهای توزیع و برق منطقهای جهت خرید برق واریز میشود.
تبصره 2- ردیف مابهالتفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانهای به حساب شرکت توانیر واریز میشود.
تبصره 3- در اجرای مفاد این ماده، رعایت آئیننامه اجرایی ماده (4) قانون مانعزدایی موضوع تصویبنامه شماره 146796/ت 61218 هـ مورخ 1402/08/16 با اصلاحات بعدی، الزامی است.
تبصره 4- تمامی تسویه حسابهای مربوط به این ماده یک روزه انجام خواهد شد و به حساب ذینفعان واریز میگردد.
ماده 4- وزارت نیرو مکلف است ترتیبی اتخاذ نماید تا سهم هر یک از اجزای زنجیره تامین (تولید، انتقال و توزیع) برق از مبدا به تفکیک به حساب ذینفعان واریز نماید. ساز و کار اجرایی این ماده یک ماه پس از ابلاغ این آئیننامه توسط وزارت نیرو برای تصویب به هیات وزیران ارایه میشود.
ماده 5- شرکت توانیر از طریق مدیریت شبکه، شرکتهای توزیع و برق منطقهای موظف است برق خریداری شده از بهابازار (بورس) را با دریافت هزینه خدمات شبکه انتقال و توزیع مرتبط در نقطه مصرف تحویل نماید.
تبصره 1- وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است از طریق اتاق پایاپای و سامانه بهابازار (بورس) ترتیبی اتخاذ نماید که هزینههای ثابت اعلامی وزارت نیرو شامل خدمات شبکه انتقال و توزیع، سوخت، مابهالتفاوت اجرای مقررات، عوارض موضوع ماده (5) قانون حمایت از صنعت برق کشور مصوب 1394 و ماده (16) قانون جهش تولید دانش بنیان مصوب 1401، مالیات بر ارزش افزوده و سایر هزینههای ابلاغی وزارت نیرو برای تامین برق، هنگام انجام معامله در بهابازار (بورس) از مشترکین و یا خردهفروش دریافت و به حساب سایر ذینفعان واریز نماید. ترتیبات اجرایی این ماده حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آئیننامه توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت نیرو تدوین و ابلاغ میشود.
تبصره 2- ساز و کار تضمین معاملات برق در بهابازار (بورس) و تولید و تحویل آن توسط وزارت نیرو با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه کشور و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به نحوی تدوین و ابلاغ میشود که اطمینان لازم را برای فعالین بازار ایجاد نماید و مخاطرات ناشی از عدم ایفای تعهدات دولت و فعالین بازار را پوشش دهد. تا زمان ابلاغ ساز و کار مربوط، نرخ جبران خسارت عدم ایفای تعهدات شبکه و فعالین بازار برابر (4/1) متوسط نرخ تابلو در نماد مورد معامله در همان دوره مصرف میباشد.
ماده 6- پس از ابلاغ این آئیننامه، تامین برق کلیه متقاضیان جدید برق و نیز مشترکین متقاضی افزایش ظرفیت منوط به خرید و ارایه گواهی ظرفیت (توسط متقاضیان یا شرکت توزیع) بر اساس ضوابط ابلاغی وزارت نیرو میباشد. متقاضیان با قدرت قراردادی یک مگاوات و بیشتر مکلفند راسا نسبت به تامین گواهی ظرفیت از بهابازار (بورس) اقدام نمایند. برای متقاضیان کمتر از یک مگاوات، شرکت توزیع به نمایندگی از متقاضی اقدام به خرید گواهی ظرفیت از بهابازار (بورس) نموده و هزینه مربوط را از متقاضی دریافت مینماید. مشترکین جدید دارنده گواهی ظرفیت به میزان این گواهیها از شمول برنامههای مدیریت مصرف معاف میشوند. برق مشترکین دارای گواهی ظرفیت از طریق تابلوی اول و با لحاظ تعرفههای ابلاغی تامین میشود.
تبصره 1- تحویل برق به متقاضیان و مشترکین موضوع این ماده صرفا منوط به خریداری گواهی ظرفیت بوده و در سقف گواهی خریداری شده معادل مجاز میباشد. شرکتهای توزیع و برق منطقهای مکلفند برق این مشترکین را به میزان گواهی ظرفیت خریداری شده با لحاظ تعرفههای قانونی و بدون اعمال محدودیت تامین نماید. تحویل برق مازاد بر ظرفیت خریداری شده در چهارچوب ضوابط تابلوهای برق آزاد و سبز و گواهیهای برق تجدیدپذیر و صرفهجویی صورت میپذیرد.
تبصره 2- کلیه نیروگاههایی که نسبت به عرضه گواهی ظرفیت اقدام کردهاند، به میزان گواهی ظرفیت عرضه شده موظفند برق خود را در تابلوی اول یا بازار عمدهفروشی برق عرضه نمایند.
تبصره 3- برق کلیه متقاضیان انشعاب جدید برق و نیز مشترکین متقاضی افزایش ظرفیت در صورت عدم خرید گواهی ظرفیت، صرفا از تابلوهای آزاد و سبز و گواهیهای صرفهجویی و یا برق تجدیدپذیر قابل تامین خواهد بود.
تبصره 4- ساز و کار تضمین این ماده در ساز و کار موضوع تبصره (2) ماده (5) این آئیننامه پیشبینی و پیادهسازی خواهد شد.
تبصره 5- تامین برق کلیه مشترکینی که تا قبل از ابلاغ این آئیننامه نسبت به خرید گواهی ظرفیت اقدام کردهاند و نیز سایر مشترکین موجود، متناسب با میزان گواهی ظرفیت قبلی و با لحاظ میزان تولید و تقاضای برق در سال 1404 تامین خواهد شد. این مشترکین مجازند با خرید گواهی ظرفیت موضوع این ماده از شمول اعمال برنامههای مدیریت مصرف خارج شوند. میزان گواهی ظرفیت لازم برای خروج از برنامههای مدیریت مصرف با لحاظ میزان ناترازی برق در سال 1404 تا قبل از دوره اوج بار توسط وزارت نیرو ابلاغ میشود.
ماده 7- شرکتهای توزیع و برق منطقهای مکلفند نسبت به تامین برق مصارف بالاتر از الگوی مشترکین از طریق تابلوهای برق آزاد و یا سبز و یا بازار گواهیهای صرفهجویی و برق تجدیدپذیر اقدام نمایند.
تبصره - وزارت نیرو مکلف است حداکثر تا سه ماه پس از ابلاغ این آئیننامه نسبت به تدوین و ابلاغ الگوی مصرف برای کلیه مشترکین مطابق قوانین مربوط و نیز مشترکین تجاری و عمومی اقدام نماید.
محمدرضا عارف
معاون اول رییسجمهور