مورخ: 1404/04/10
شماره: 140431390000818507
آرا هیات عمومی دیوان عدالت
اصلاح کننده
ابطال بند 3 بخشنامه شماره 200/49108/د مورخ 1403/7/10
شماره پرونده: 0302120-0302607-0302192
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
شاکیان: آقایان بهمن زبردست - نیما غیاثوند - امید یاهو
طرف شکایت: 1- وزارت امور اقتصادی و دارایی 2- سازمان امور مالیاتی کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 3 بخشنامه شماره 200/49108/د مورخ 1403/07/10 رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
گردش‌کار:
شاکیان به موجب دادخواست‌های جداگانه‌ای ابطال بند 3 بخشنامه شماره 200/49108/د مورخ 1403/07/10 رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده‌اند و در جهت تبیین خواسته اجمالاً به طور خلاصه اعلام کرده‌اند که:
برابر ماده (77) قانون مالیات‌های مستقیم و تبصره (1) آن، «درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی ناشی از ساخت و فروش هر نوع ساختمان حسب مورد مشمول مقررات مالیات بر درآمد موضوع فصول چهارم و پنجم باب سوم این قانون خواهد بود.»
از آنجا که چگونگی تعیین ارزش معاملاتی ذکر شده در این تبصره نیز در ماده (64) قانون مالیات‌های مستقیم بیان شده لذا حکم قانون‌گذار در این باره روشن و بی‌ابهام است اما سازمان امور مالیاتی، پس از ذکر این حکم روشن قانون‌گذار یعنی، «با احتساب ارزش روز عرصه در زمان فروش ملک»، بلافاصله مبنای محاسبه خلاف قانون و خارج از حدود اختیار «یا قیمت قدرالسهم عرصه در تاریخ قرارداد مشارکت، هر کدام که بیشتر باشد» را نیز از سوی خود به آن افزوده است.
مع‌الوصف با توجه به موارد مذکور و با لحاظ این که در بخشنامه مورد اعتراض شیوه محاسبه ماده 12 آیین‌نامه ماده 77 قانون مالیات‌های مستقیم که همان «ارزش روز عرصه در زمان فروش ملک که در اجرای مقررات ماده (64) قانون تعیین شده است یا قیمت قدرالسهم عرصه در تاریخ قرارداد مشارکت» است را برای تشخیص مالیات مؤدیان فعال در حوزه ساخت و ساز تعیین نموده در حالی که این شیوه مطابق با دادنامه 140331390001559835 مورخ 1403/07/03 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری غیر قانونی قلمداد شده و ابطال شده است، تقاضای ابطال بند 3 بخشنامه شماره 200/49108/د مورخ 1403/07/10 رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور را مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری را خواستاریم.
متن بخشنامه مورد شکایت به شرح زیر است:
[مقرره فوق در سربرگ اسناد مرتبط در دسترس است.]
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی و قراردادهای مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 212/1688/ص مورخ 1404/02/01 توضیح داده است که:
با عنایت به این که هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140331390001559835 مورخ 1403/07/03، ماده 12 آیین‌نامه اجرایی ماده 77 قانون مالیات‌های مستقیم را ابطال نموده است، بر این اساس، نسبت به تهیه پیش‌نویس اصلاحیه ماده 12 آیین‌نامه مذکور ناظر بر تعیین و پیش‌بینی معیار جدید برای محاسبه قیمت عرصه (به عنوان جایگزین معیار سابق تعیین قیمت عرصه مطابق ماده 64 قانون مالیات‌های مستقیم) اقدام صورت گرفته است تا جهت فرایند تصویب به دولت ارسال شود؛ لیکن از آنجا که انجام فرایند تصویب در هیأت وزیران به دلیل ملاحظات فنی و حفظ حقوق مؤدیان، مستلزم طی زمان لازم بوده، در اجرای تبصره ماده 83 قانون دیوان عدالت اداری، تأخیر در رسیدگی به شکایت‌های موصوف مورد استدعا است.
علی‌رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمایم آن برای طرف دیگر شکایت (وزارت امور اقتصادی و دارایی) تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نگردیده است.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/04/10 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.
رأی هیأت عمومی
با توجه به این که سابقاً هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 9835 مورخ 1403/07/03 حکم به ابطال ماده 12 آیین‌نامه اجرایی ماده 77 اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم صادر نموده است و با لحاظ استدلال مندرج در آن رأی که مبتنی بر حفظ حقوق فعالین اقتصادی در حوزه ساخت مسکن بوده و بر اساس آن و در جهت تعیین هزینه قابل قبول می‌بایست قیمت روز عرصه ملاک عمل قرار بگیرد و نه معیار مندرج در ماده 12 آیین‌نامه موصوف و با عنایت به این که وفق ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری مفاد آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری باید برای مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل باشد؛ لذا بند (3) بخشنامه شماره 200/49108/د مورخ 1403/07/10 رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور به جهت عدم رعایت مفاد رأی شماره 140331390001559835 مورخ 1403/07/03 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و بر مبنای استدلال مقرر در آن رأی، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می‌شود. این رأی بر اساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
احمدرضا عابدی
رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
مورخ: 1403/07/03
شماره: 140331390001559835
آرا هیات عمومی دیوان عدالت
مورخ: 1396/03/20
شماره: 31470/ت 52966 هـ
آیین‌نامه
مورخ: 1394/04/31
شماره: 64
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1394/04/31
شماره: 77
قانون مالیات‌های مستقیم