تصمیم نمایندگان ویژه رییس جمهور نسبت به ایجاد معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی

شماره 44351/ت48923ن 1392/02/28

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

تصمیم نمایندگان ویژه رییس جمهور در کارگروه احیا و توسعه نظام طب سنتی به استناد اصل یکصد و بیست و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر برای اجرا ابلاغ می‌شود:

1ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز است به استناد تبصره (3) ماده (57) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران ـ مصوب 1389ـ نسبت به ایجاد معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی اقدام نماید. معاون طب سنتی ایرانی ـ اسلامی قایم مقام وزیر در امور طب سنتی ایرانی ـ اسلامی می‌باشد.

2ـ کارگروه یادشده به شورای عالی سیاستگذاری طب سنتی ایرانی ـ اسلامی تغییرنام و دبیرخانه آن در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی) می‌باشد.

3ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز است نسبت به ایجاد و راه اندازی دانشگاه علوم پزشکی طب سنتی ایرانی ـ اسلامی اقدام نماید.

4ـ سند توسعه طب سنتی ایرانی ـ اسلامی به شرح متن پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت است، تعیین می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی موظفند نسبت به اجرای تصمیمات مربوط مطابق برنامه زمان بندی شده اقدام و نتیجه را هر سه ماه یکبار به دبیرخانه شورا گزارش نمایند.

معاون اول رییس جمهور ـ محمدرضا رحیمی

سند توسعه طب سنتی

ایرانی ـ اسلامی

مقدمه

طب سنتی ایران، میراث گرانقدر بجای مانده از تلاش حکیمانه، تحقیقات عالمانه و تجارب ارزشمند هزاران دانشمند و حکیم دوران های گذشته به ویژه دوران 1400 ساله تمدن اسلامی است که نه تن ها در دوران گذشته بلکه برای دنیای امروز و فردا نیز در این دریای پهناور، گوهرهای درخشان و ناسفته فراوانی وجود دارد.

احیا طب سنتی با جمع آوری، طبقه بندی، بررسی و ارزیابی این میراث عظیم، نه تن ها واپسگرایی نیست، بلکه گامی اساسی در دستیابی به دانش مستحکم و تامین حداکثر سلامت برای آحاد مردم و بهره گیری های رو به تزاید و پرثمر از اعتماد بنفس ملی برخاسته از این حرکت است.

اینک که به یاری پروردگار، پس از سال‌های طولانی، بار دیگر دروازه های ورود به عرصه قانونمند آموزش، پژوهش و ارایه خدمات طب سنتی به روی گروهی از فرهیختگان برگزیده میهن اسلامی ما گشوده شده است، ضرورت ساماندهی جدی ابعاد مختلف کاربرد طب سنتی در تمام مراحل آن بخوبی احساس می‌شود لذا تدوین «منشور احیا و کاربرد طب سنتی» با چنین انگیزه و هدفی صورت می‌گیرد.

چشم انداز و ماموریت

چشم انداز

معاونت طب سنتی ایران برای توسعه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی در راستای اسناد چشم انداز، ایران 1404 و براساس نقشه جامع علمی، تحقیقاتی کشور و با تکیه بر آموزه‌های ارزشمند اسلامی و تاریخ افتخارآمیز ایران زمین بر آن است که از طریق هدایت، رهبری، برنامه ریزی، پشتیبانی و نظارت بر امور مربوط به پژوهش، آموزش و خدمات پزشکی در زمینه طب سنتی ایرانی، بتواند ضمن احیای میراث علمی و تاریخی مکتب پزشکی اسلامی ـ ایرانی در سطح جهانی به ارتقای جایگاه آن به عنوان شیوه‌ای جامع، جامعه نگر، مستند و کارآمد مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی در نظام سلامت دست یابد.

ماموریت:

دستیابی به چشم انداز معاونت طب سنتی ایران در راستای تعالی جایگاه علمی کشـور و نیل به خـودباوری منطقی و علمی دانشـوران علوم پزشکـی و آحـاد جامعه در بخش‌های شش گانه پژوهش، آموزش، امور دارویی، خدمات تندرستی و درمانی، فرهنگ عمومی و طب مکمل مقدور خواهد بود به نحوی که برآیند آن ضمن انگیزش روحیه جستجوگری و تقویت عزت ملی در عرصه علوم پزشکی، منجر به ارتقای سطح سلامت در سطوح فردی و اجتماعی و شاخص‌های ملی و بین‌المللی مربوط به آن گردد:

پژوهش: شامل برنامه ریزی، بسترسازی، هدایت، پیشنهاد، تدوین، تصویب و حمایت از پژوهش‌های بنیادی و کاربردی در راستای تعمیق دانش موجود است.

آموزش: دربرگیرنده بسترسازی، برنامه ریزی، حمایت، هدایت و ارایه آموزش‌های مستمر در سطوح مختلف (دانش آموزی، دانشجویی و آحاد و جامعه) است.

امور دارو: برنامه ریزی، هدایت، حمایت و نظارت بر تولید و تجارت داروهای طب سنتی ایران و به ویژه داروهای گیاهی مبتنی بر تضمین کیفی آن‌ها را در بر می‌گیرد.

خدمات تندرستی و درمانی: بسترسازی، تدوین قوانین و الزامات و استانداردهای مربوط، هماهنگی، حمایت و پشتیبانی، نظارت برای ارایه خدمات تندرستی و درمانی با استفاده از طب سنتی ایران و در تمامی ابعاد آن و با بهترین کیفیت را شامل می‌شود.

فرهنگ عمومی: بسترسازی، برنامه ریزی، هدایت و نظارت بر ابعاد مختلف فرهنگ عمومی در زمینه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی برای ارتقای جایگاه آن در نگرش و کاربرد مردمی آن را دربرخواهد داشت.

طب مکمل: شامل هدایت، نظارت، ساماندهی و تدوین چارچوب‌های قانونی امور مربوط به خدمات درمانی براساس شیوه‌های طب مکمل را شامل می‌گردد.

ذی‌نفعان طب سنتی ایران

ذی‌نفعان طب ایرانی:

الف. حوزه‌های مختلف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

1. معاونت سلامت

2. سازمان غذا و دارو

3. معاونت آموزشی

4. معاونت تحقیقات و فن آوری

5 . دانشگاه‌های علوم پزشکی دست اندرکار تربیت نیروهای انسانی

6 . مراکز تحقیقاتی طب سنتی ایران و گیاهان دارویی

ب . وزارت جهاد کشاورزی

ج . سازمان محیط زیست

د . وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

ه . وزارت صنعت، معدن و تجارت

و . وزارت اقتصاد و دارایی

ز . وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

ح . وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

ط . مجلس شورای اسلامی

ی . شورای عالی انقلاب فرهنگی

ک . سازمان تبلیغات اسلامی

ل . سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران

م . رسانه‌های مختلف دیداری و شنیداری به ویژه صدا و سیما

ن . فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران

س . شهرداری ها و شوراهای شهر و روستا

ع. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته‌های مرتبط

ف . دست اندرکاران ارایه خدمات طب سنتی ایران به مردم از جمله عطاری ها

س . سایر سازمان‌های مردم نهاد (NGO) مرتبط با طب سنتی ایران

ق . شرکت‌های دانش بنیان خصوصی و دانشگاهی

ر . عامه مردم

استراتژی طب سنتی ایران

فرصت ها:

1. باور قوی عامه مردم به فرهنگ، آداب و میراث پزشکی ایرانی

2. حمایت مسیولان ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران از گسترش و تعمیق فرهنگ، آداب و میراث پزشکی ایرانی

3. سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران

4. نقشه جامع علمی سلامت

5 . وجود اقلیم متنوع سرزمین ایران و رستنی های متنوع آن در مقوله ی گیاهان دارویی

6 . جایگاه ارزشمند کشور ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی و نقش مکتب طب سنتی ایران در تقویت آن

7. رویکرد به اشتغال‌زایی در سطح ملی

8 . ارتباط علمی و فرهنگی با سایر مکاتب طب سنتی در جهان مانند طب آیرودا، طب آسیایی و طب چینی در گستره تاریخ

9. تاسیس رشته‌های مصوب دانشگاه‌ها در عرصه طب ایرانی (طب، داروسازی تغذیه، پرستاری، طب عامیانه و تاریخ پزشکی طب سنتی ایران در حیطه های تخصصی)

تهدیدها:

1. مقاومت فرهنگی بخش‌هایی از جامعه

2. فقدان قوانین و آئین‌نامه‌های مربوط به نحوه حمایت و نظارت در عرصه‌های شش گانه

3. فقدان ردیف‌های سازمانی در نظام آموزش و پژوهش

4. متولیان مختلف و ناهماهنگی این متولیان در عرصه‌های مختلف طب سنتی ایران

5 . تبلیغات کاذب و ادعاهای واهی و سودجویی برخی از مدعیان در عرصه طب سنتی ایران و مکمل

6 . تغییرات مکرر و سریع در مدیریت ها

7. فقدان جایگاه مصرح و قانونی در اسناد بالادستی نظام

نقاط قوت:

1. وجود منابع گران سنگ، مکتوب و مستند در زمینه طب سنتی ایران

2. حضور پژوهشگران و نخبگان فرهیخته و برجسته در عرصه طب سنتی ایران

3. علاقه روزافزون دانش پژوهان جوان به طب سنتی ایران

4. در دسترس بودن دانش فنی و امکانات لازم برای ارایه خدمات درمانی مبتنی بر طب سنتی ایران

5 . رقابتی ـ اقتصادی بودن خدمات طب سنتی ایرانی و مکمل در عرصه ارایه خدمات سلامت

6 . کارآیی درمان با طب سنتی ایران

7. بازنویسی و در دسترس قرار گرفتن بسیاری از متون طب سنتی ایران

8 . توانایی بالقوه این طب در ارایه راهکارهای درمانی جدید

9. وجود متخصصین و دانش تخصصی در سطوح بین‌المللی در زمینه داروهای مورداستفاده در طب سنتی ایران

10. دسترسی به منابع مکتوب و بی نظیر در زمینه‌های فرهنگ پزشکی، طب سنتی ایران، تاریخ و تمدن اسلامی

11. تاسیس رشته‌های مصوب دانشگاهی در عرصه طب سنتی ایران (طب و داروسازی تاریخ پزشکی در حیطه های تخصصی) و دانشکده ها و مراکز تحقیقاتی مرتبط

12. تاسیس معاونت طب سنتی ایران و مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی در ساختار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

نقاط ضعف:

1. کمبود نیروی انسانی، کارآزموده و آکادمیک

2. کمبود داروهای طب سنتی ایران

3. فقدان شناخت تمام حیطه های طب سنتی ایران

4. کمبود نسخ تصحیح شده اصیل و به زبان روز در زمینه‌های طب سنتی ایران

5 . فقدان ادغام طب سنتی در نظام ارایه خدمات سلامت

6 . فقدان ارتباط سازمان دهی شده و قانونی با سایر حوزه ها و سازمان‌های مرتبط

7. فقدان جایگاه مصوب قانونی در ساختار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

8 . فقدان سازماندهی قانونی و موثر عرصه‌های شش گانه

9. فقدان قوانین و آئین‌نامه‌های مصوب در زمینه‌های مختلف طب سنتی ایرانی و مکمل

10. بودجه‌های ناکافی و غیرمستمر در راستای اهداف

11. فقدان (عدم تولید) منابع مستند کافی به سایر زبان‌ها مانند عربی و انگلیسی در زمینه طب سنتی ایران برای توسعه و صدور این دانش به جهان

12. ضعف در پشتیبانی کافی از علوم نوین تقویت کننده طب سنتی ایران

13. فقدان یا کمبود مراکز تخصصی تحقیقاتی کارآمد در عرصه‌های دارو، درمان و علوم نوین مرتبط

منشور احیا و کاربرد طب سنتی ایران

اصول کلی و بنیادهای اندیشه احیا و کاربرد طب سنتی ایران

اصل اول: تعهد و پای بندی به تمامی موازین شناخته شده حقوق بیمار و اخلاق پزشکی

1. دریافت مطلوب و محترمانه خدمات سلامت، حق بیمار است.

● ارایه خدمات سلامت با هدف بازیابی، تامین، حفظ و ارتقا سلامت بیماران و گیرندگان خدمات طب سنتی

● احترام به شخصیت، ارزش ها و اعتقادات بیمار و پرهیز از هرگونه تبعیض بر پایه دین، قومیت، زبان، نژاد و مواردی از این دست

● اولویت منافع بیمار بر منافع ارایه کننده خدمات

● خوشرویی، دلسوزی، همدردی، درک نگرانی های بیمار و حوصله در شنیدن شکایات و خواسته‌های او

● پرهیز از تحمیل هرگونه درد و رنج قابل پیشگیری یا کاهش، در مراحل مختلف ارایه خدمات سلامت

● همکاری منطقی و محترمانه با سایر اعضا تیم درمان در جهت فراهم کردن حداکثر تحقق نیاز بیمار به خدمات سلامت

● محرمانه دانستن هر گونه اطلاعات شخصی یا پزشکی مربوط به بیمار در چارچوب قوانین اخلاق پزشکی

● انتقال اطلاعات لازم برای دستیابی بیمار به حداکثر سلامت به زبان قابل فهم برای او و نیز احساس مسیولیت نسبت به آموزش بیمار یا اطرافیان وی برای توانمندسازی آن‌ها به منظور استمرار

مراقبت های سلامت لازم

● رفتار صادقانه و مودبانه و به موقع نسبت به گیرندگان خدمات سلامت و ارجاع بیمار به مرکز و شیوه درمانی مناسب تر و نیز انجام مشاوره برای انتخاب روش درمانی مناسب تر و کاراتر در موارد خاص

● توجه خاص به گروه‌های آسیب پذیر همانند کودکان، زنان باردار و شیرده، سالمندان، معلولان، زندانیان، افراد بدون سرپرست و نیز بیماران با مشکلات روانی

● احترام به حق خودمختاری بیمار در چارچوب قوانین اخلاقی و کشوری

● مبادرت به درمان های فوری در مواقع اورژانس براساس موازین قانونی پزشکی و صرفنظر از امکان وصول هزینه

2ـ اطلاع رسانی کافی و ضروری نیز حق بیمار است:

● بیان هزینه، پذیرش یا عدم پذیرش بیمه و آگاه سازی بیمار از دفعات و کیفیت مراجعات بعدی

● امکان آگاهی بیمار از تحصیلات، مسیولیت ها، مراتب علمی و تجربی اعضا تیم درمان

● اطلاع رسانی به بیمار در زمینه روش‌های تشخیص و درمان در طب سنتی و نیز امکان استفاده از سایر شیوه‌های طبی در صورت لزوم

● فراهم کردن امکان پاسخگویی به سوالات یا نگرانی های بیمار پس از آغاز درمان و در فواصل مراجعات

● اطلاع یافتن بیمار در مورد پرونده پزشکی خود با رعایت مصلحت های ویژه

● اگر بیمار از مراکز آموزشی خدمات دریافت می‌کند اطلاع رسانی در مورد حدود دفعات و چگونگی استفاده آموزشی از او در چارچوب حفظ حرمت افراد و حداقل مزاحمت برای وی از پیش بگونه‌ای شایسته.

3. استقبال از نظارت، انتقاد منطقی و پیشنهادات مسیولین و همکاران

● پرهیز از هرگونه رفتار پنهانی و تهدیدآمیز که مانع نظارت دستگاه‌های مسیول یا امکان دادخواهی بیمار گردد.

● سعه صدر برای پذیرش راهنمایی‌های منطقی یا روش‌های متفاوت با نظر ارایه کنندگان خدمات طب سنتی توسط همکاران و صاحبنظران و حتی خود بیماران

4. مراعات موازین شناخته شده بهداشتی در ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی

● فراهم کردن و پایبندی به کاربرد همه موازین ضروری بهداشتی به منظور پیشگیری از هرگونه زیان رسانی به سلامت بیمار و گیرندگان خدمات و نیز صدمه زدن به سلامت محیط زیست

● مراعات شرایط موارد ضروری بر اساس موازین علمی روز

5. رعایت شیونات حرفه پزشکی در محیط کار و جامعه

● پرهیز از هرگونه رفتار مغایر با جایگاه مقدس پزشکی در محیط کار و جامعه و ایجاد وهن فردی و حرفه‌ای

● پای بندی عملی به ظواهر محاسن اخلاقی و توصیه‌های معاشرتی دینی

● پرهیز از ایجاد بی اعتمادی و بدگویی صریح و مخرب نسبت به همکاران و جامعه پزشکی سنتی و کلاسیک و اقدام مناسب و قانونی در صورت اطلاع از فرایندهای ناقض حقوق بیماران و جامعه

اصل دوم: تعهد به فقه پزشکی و رعایت امر نهی الهی بر اساس آموزه‌های اسلامی

1. قاعده ضمان طبیب

● ارایه خدمات پزشکی در چارچوب قاعده ضمان طبیب

● اخذ برایت برای موارد ضرورت به تناسب عرف زمان و مکان

2. پرهیز از محرمات شرعی

● رعایت چارچوب موازین شرعی در تفاوت جنسیت ها

● توجه به قاعده «ما جعل ا... فیما حرم شفا» و حذف محرمات و ناپاکی ها از داروها و خوردنی ها در حد مقدور و در محدوده نفی عسر و حرج و نفی اضطرار

رعایت امر و نهی الهی در سایر موارد پیش بینی نشده.

اصل سوم: تعهد و پای بندی به قوانین کشور جمهوری اسلامی ایران

1. تبعیت و هماهنگی با قوانین پزشکی

● رعایت موازین قانونی معتبر و آئین‌نامه‌های مصوب

● خودداری از تخلف های قانونی و در صورت لزوم تلاش در جهت اصلاح قوانین و آئین‌نامه‌های زیان بخش از طریق ارایه پیشنهادات اصلاحی به مراجع رسمی

2. تبعیت از قوانین عمومی و ناظر بر روابط خارجی

● تبعیت از قوانین اساسی و مدنی به عنوان یک شهروند ایرانی

●رعایت محدودیت نظام جمهوری اسلامی در روابط علمی با خارج از کشور و شهروندان غیر ایرانی

اصل چهارم: هماهنگی با نظام ملی سلامت

● مراعات مقررات کشوری مربوط به سلامت و طبابت علاوه بر مراعات قوانین طبابت

● پرهیز از هرگونه رفتار یا توصیه مغایر با برنامه‌های ملی پیشگیری از بیماری‌ها یا مراقبت های اولیه سلامت

● تلاش در جهت مشارکت و همکاری با نظام ملی سلامت در جهت کاربرد منطقی طب سنتی در قالب نظام شبکه بهداشتی ـ درمانی

اصل پنجم: آموزش مسیولانه در سطوح عمومی و اختصاصی

1. نگاه به مقوله آموزش عمومی (جامعه، بیماران، اطرافیان بیمار) با تاکید بر تدابیر حفظ الصحه به عنوان جز لاینفک خدمات طب سنتی و مشارکت و تلاش در تحقق آن

● آموزش استمرار مراقبت های سلامت و درمانی بیماران به آن‌ها و اطرافیان آن‌ها

● پرهیز از هرگونه بزرگنمایی مسایل کوچک و افراط و تفریط با رعایت مصالح آحاد جامعه

2. تلاش در جهت تکامل، ارتقا کیفیت آموزش‌های اختصاصی طب سنتی

● احساس مسیولیت و مشارکت در آموزش رسمی طب سنتی در چارچوب مقررات آموزشی

● پرهیز از آموزش‌های موازی که منجر به شکل گیری نظام ارایه خدمات طب سنتی در قالبی مغایر با موازین قانونی گردد.

● مشارکت در تامین منابع مورد نیاز آموزش رسمی طب سنتی بطور مستقیم یا غیر مستقیم.

● ارایه هرگونه پیشنهاد سازنده و اطلاعات و تجارب سودمندی که به تکامل و ارتقا آموزش رسمی طب سنتی منجر می‌گردد.

اصل ششم: پاسداشت و بهره گیری از میراث پزشکی ملی ـ اسلامی

● حفظ حرمت حکما و پیشکسوتان طب سنتی ـ اسلامی از گذشته های دور تاکنون و پرهیز از نادیده گرفتن منزلت آنان به لحاظ وجود برخی نظرات غیر قابل قبول

● تلاش در بازشناسی محتوای آثار و تجارب حکما با بهره گیری از ابزارهای علمی روز

● کمک به حفظ آثار و احیانا نشر مواردی از آن‌ها در چهارچوب احیا میراث طب اسلامی ـ ایرانی

● تلاش در تدوین منابع جدید و متناسب با روز با بهره گیری از میراث گرانقدر گذشتگان

اصل هفتم: توالی تقدم پیشگیری، تدابیر حفظ الصحه، اصلاح شیوه زندگی برپایه سته ضروریه، درمان طبیعی و غذایی، درمان دارویی و سایر شیوه‌های درمانی

1. اولویت تدابیر صحی در آموزش و ارایه خدمات طب سنتی

● تلاش در ارتقا و آگاهی‌های عمومی و اختصاصی افراد جامعه و فراگیران طب سنتی در زمینه تدابیر حفظ الصحه و مقدم داشتن آن بر سایر تدابیر

● ارایه خدمات مبتنی بر حفظ الصحه با تاکید جدی و عدم مبادرت به ارایه خدمات درمانی در مواردی که تامین سلامت بیمار با تدابیر حفظ الصحه میسر است و لو با تاخیر اندک

● تقدم درمان های طبیعی و غذایی بر سایر شیوه‌های درمانی

● بهره گیری تا حد امکان از داروهای مفرده و بسنده کردن به حداقل اجزا در داروهای ترکیبی در صورت امکان

2. احیا ارزش‌های اولویت بندی حکما در عرضه خدمات طب سنتی

● تلاش در متقاعد ساختن بیماران و اطرافیان آن‌ها به ضرورت رعایت توالی اولویت‌ها

● پرهیز از عوامزدگی و اجتناب از زیر پا گذاشتن اصول توالی به درخواست و یا اصرار بیماران

● تجویز داروهای طب سنتی در اندازه‌های لازم و اجتناب از تجویز مازاد بر نیاز داروها

● تلاش در کاهش هزینه بیماران در حد معقول و قابل انجام

اصل هشتم: تعهد به اجتناب از یکسونگری و ارجاع بیماران بر اساس انتخاب روش‌های موثرتر و مطمین تر

● پرهیز از رفتار پزشکی یکسونگرانه و اجتناب از پذیرش بیماران خارج از محدوده صلاحیت‌های علمی و حرفه‌ای

● راهنمایی بیمارانی که خارج از محدوده طب سنتی دریافت خدمات موثرتر، کم هزینه تر و مطمین تر برای آن‌ها وجود دارد.

● پرهیز از اعمال روش‌های درمانی وقت گیر و درازمدت که موجب تضییع فرصت‌های خاص در دریافت خدمات موثرتر برای بیماران می‌گردد.

● پرهیز از کاربرد روش‌های درمانی امتحان نشده بدون مراعات تمام جوانب تحقیق پزشکی که در بحث اخلاق در پژوهش‌های پزشکی مورد توجه است

اصل نهم: تلاش مداوم در ارتقا و توسعه علمی و تجربی با بهره گیری از دانش و فناوری پیشروی روز

● احساس نیاز و تشنگی فزاینده نسبت به دانش افزایی، بازآموزی، نوآموزی و کسب تجارب تازه

● مشارکت در پژوهش‌های علمی در زمینه طب سنتی با پای بندی مسیولانه نسبت به موازین اخلاق در پژوهش‌های پزشکی و اعتبار علمی نحوه انجام تحقیق

● مشارکت در برگزاری دوره‌های آموزش مداوم مرتبط با طب سنتی و پرهیز از مخفی نگاهداشتن و عدم ابراز یافته‌های سودمند در برابر افرادی که بر اساس موازین قانونی مجاز به ارایه خدمات طب سنتی می‌باشند

● با توجه به پیشرفت‌های لحظه به لحظه علوم پزشکی، عدم غفلت از کسب اطلاعات ضروری و مورد تاکید عرف علمی جامعه پزشکی و در چارچوب قاعده فقهی ضمان طبیب

اصل دهم: همکاری، همدلی و هم آوایی با حرکت های دلسوزانه قانونمند و خیرخواهانه خدانگر در طب ایرانی

● درک و تعهد نسبت به مسیولیت‌های فردی و گروهی در برابر دفاع از حیثیت، قداست و وجهه مردمی و مورد وثوق طب سنتی

● تلاش در جهت اصلاح روش‌های احتمالا زیان بخش شیوه عمل برخی از اعضا خانواده طب سنتی بطرق ممکن و در چارچوب حفظ آبروی افراد و مصالح بیماران و مصالح جامعه

● بذل هرگونه کمک نسبت به خدمتگزاران اعتلا طب سنتی و پرهیز از مرزبندی های جناحی و سیاسی در این مسیر

● و بالاخره در همه حال خود را در جایگاه گیرندگان خدمات طب سنتی و یا خدمتگزاران واقعی طب سنتی دیدن و پرهیز از هر گونه رفتار مغایر با منافع بیماران، گیرندگان خدمات و خدمتگزاران صدیق طب سنتی

آموزش، پژوهش و خدمات

معاونت طب سنتی

پیشنهاد:

راه اندازی «معاونت طب ایرانی»

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

این معاونت که تعریف، چشم انداز، اهداف، ماموریت‌ها و چارت سازمانی آن در ادامه می‌آید مکلف خواهد بود با حمایت دولت خدمتگزار، ضمن رعایت تمام جنبه های قانونی و با تمام قوا تلاش کند در مدتی کوتاه زیرساخت‌های توسعه همه جانبه طب سنتی ایران را در سطح وزارت بهداشت و دانشکده‌های طب سنتی و در تعامل با تمام نهادهای ذیربط فراهم کند و طی برنامه زمان بندی شده در مدت سه ماه، تمامی آئین‌نامه‌های اجرایی لازم را پیش بینی و تهیه نماید و زمینه اشتغال و تحصیل دست کم 30 هزار نفر را برای احیای مکتب طب سنتی ایران در پنج سال آینده آماده نماید تا نقش طب سنتی در ارتقای سطح سلامت مردم به بیش از 80 درصد پوشش عمومی جامعه و نقش آن در خدمات درمانی به 50 درصد و جایگزینی مصرف 70 درصد سرانه دارویی در خصوص بیماری‌های شایع با داروهای گیاهی بومی بشود.

در همین راستا پیشنهاد می‌شود در قانون تشکیل وزارت بهداشت در صدر یا ذیل ماده 16 این قانون، با افزودن یک ماده قانونی، به صراحت وزارت محترم مکلف به تلاش برای توسعه طب سنتی ایران هم ارز با سیستم پزشکی رایج شود تا حداقل خدمات آموزشی، پژوهشی و مراقبت های درمانی این مکتب طبی بومی را به 50 درصد سطح جامعه برساند و از امکانات وزارت متبوع در کنار پزشکی مدرن برای ترویج علمی و منطقی در سطح دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور استفاده شود.

اهداف تشکیل و مواد قانونی معاونت طب سنتی

در پی دستور ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران مبنی بر توسعه مکتب طب ایرانی به عنوان یک عنصر کارآمد و مولفه فرهنگی و تمدنی و یک رشته دانشگاهی و افتخار ملی موثر بر سطح سلامت و فرهنگ مردم و به منظور تحقق بخشیدن به یکی از اهداف انقلاب اسـلامی، معاونت طب ایرانی به عنوان یک مولود انقلابی تاسیس شد. پس از گذشت چهار سال از تاسیس دانشکده طب سنتی رشته‌های طب و داروسازی ایرانی بار دیگر با عنایت رییس جمهور محترم، اساسنامه این معاونت مورد بررسی قرار گرفت و معاونت طب سنتی ایران زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تاکید بر انجام فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی و تحقیقاتی، خدماتی، ارزیابی و پایش آن و همچنین به منظور ارتقا آن به تصویب رسید.

ماده اول ـ تعریف

معاونت طب سنتی نهادی است عمومی و دولتی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دارای شخصیت مستقل و از لحاظ اداری، استخدامی و مالی تابع مقرراتی است که در چارچوب اختیارات قانونی به تصویب هیات دولت می‌رسد.

ماده دوم ـ اهداف

● گسترش مکتب طب سنتی ایران و تحقیقات و شکوفایی روحیه تتبع و استعدادها در سطح جامعه برای نیل به خود اتکایی

● توسعه مکتب طب سنتی ایران در سطح جامعه از طریق همکاری با حوزه، دانشگاه و سایر مراجع و نهادهای فرهنگی به خصوص برای نسل جوان و تحصیل کرده.

● گسترش و ارتقا سلامت جامعه و طرح‌های کاربردی و نیمه صنعتی از طریق پیوند با مراکز علمی و تحقیقاتی به منظور به کارگیری نتایج پژوهش

● ایجاد رشته تخصصی مانند دستیاری طب سنتی ایرانی مراکز تحقیقاتی و پژوهشکده طب سنتی ایران و درمانی و سایر گروه‌های آموزشی موردنیاز در کلیه دانشگاه‌های کشور طبق قوانین جاری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

● تعامـلات بین‌المللی جهت ارایه و تبیین نظرات طب سنتی ایران در سطح و جامع بین‌المللی

● ارتقا سطح کیفی و کمی استفاده از طب سنتی ایران

● سهولت در استفاده از طب سنتی ایران و تهیه نرم افزارهای لازم

● سازماندهی امور طب سنتی ایران

● ترویج علمی طب سنتی ایران

● ترویج فرهنگ استفاده از طب سنتی ایران

● تلاش در جهت تحقق بخشیدن به ارزش‌های عالیه توحیدی ـ اسلامی در کلیه امور طب سنتی ایران

● تلاش در جهت حفظ و حمایت از حقوق بیماران در برابر شاغلان حرف طب سنتی ایران

● حفظ و حمایت از حقوق صنفی شاغلان حرف طب سنتی ایران

● تلاش در جهت همکاری هر چه بیشتر شاغلین طب سنتی ایران با دستگاه‌های اجرایی دولتی

ماده سوم ـ وظایف کلی معاونت طب سنتی عبارت است از:

1ـ ترویج مکتب طب سنتی ایران

2ـ ایجاد تشکیلات مناسب مکتب طب سنتی ایران

3ـ انجام دادن تحقیقات توسعه‌ای و کاربردی مکتب طب سنتی ایران

4ـ پیگیری طرح‌های تحقیقاتی مکتب طب سنتی ایران تا پایان مرحله نیمه صنعتی و صنعتی

5 ـ ارایه خدمات علمی ـ فنی در زمینه‌های مختلف مورد نیاز جامعه

6 ـ حمایت، تشویق و جذب دانشجویان و پژوهشگران جوان و مستعد و برنامه ریزی و ایجاد شرایط و امکانات لازم به منظور فراهم آوردن زمینه فعالیت‌های علمی و پژوهشی آنان بر مبنای شناخت مشکلات واقعی و نیازهای تخصصی جامعه در زمینه مکتب طب سنتی ایران

7ـ اجرای دوره‌های رسمی آموزش‌های علمی ـ کاربردی مطابق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه طب سنتی ایران

8 ـ ایجاد تشکیلات آموزشی و تحقیقاتی مطرح شده در بندهای این ماده بر اساس قوانین و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

9ـ مشارکت در ایجاد زمینه‌های مناسب برای اشتغال بیشتر فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در رشته‌های طب سنتی

تبصره ـ خدمات علمی فنی شامل: انجام دادن آزمایش‌های کیفی بررسی پیشنهاد استانداردها، جمع آوری و پردازش داده‌های علمی، انتشار مدارک و داده‌های علمی، ترویج فنون و انجام دادن مشاوره علمی و ارایه کمک‌های فنی و انجام دادن خدمات بهداشتی و درمانی و تشخیص پزشکی می‌شود.

10ـ تبدیل علم به کالا

آموزش، پژوهش و خدمات معاونت طب سنتی

اهداف کلی، بخش آموزش:

1. تاسیس و تصویب نمودار سازمانی دانشکده‌های طب سنتی ایران

2. راه اندازی حداقل 10 رشته و مقاطع جدید آموزش عالی در زمینه‌های مرتبط با فرهنگ آداب و میراث پزشکی به ویژه در زمینه‌های مرتبط با فرهنگ آداب و میراث پزشکی به ویژه در ابعاد بین رشته‌ای

3. درگیر نمودن حداکثری دانشگاه‌های علوم پزشکی در روند تربیت نیروی انسانی در زمینه طب سنتی ایران

4. تهیه و تدوین و حمایت از ارایه حداقل 2 واحد درس اجباری و 4 واحد اختیاری مرتبط با طب سنتی ایران در تمامی مقاطع و رشته‌های وابسته به علوم پزشکی

5. تهیه و تدوین و پیگیری تصویب 25 متن آموزشی مربوط به حوزه دفتر طب سنتی ایرانی در کتاب های درسی نظام آموزش و پرورش

6. تهیه تدوین 30 بسته آموزشی در زمینه حفظ الصحه (نگه داری سلامت)، طب سنتی ایران و سایر حیطه های مرتبط و کمک به ارایه آن‌ها در نظام ارایه خدمات بهداشتی و درمانی

7. حمایت مادی و معنوی و قانونی از رشد و بالندگی گروه‌های آموزشی وابسته در دانشگاه‌های علوم پزشکی

8. تهیه و تدوین و کمک به ارایه و اجرای دوره‌های مدون آموزش‌های مداوم در خصوص طب سنتی ایران برای جامعه پزشکی با تاکید بر پزشکی مبتنی بر شواهد

9. نظارت و ارزشیابی مستمر بر دوره‌ها و فارغ‌التحصیلان رشته‌های مصوب با رویکرد به تامین نیاز جامعه

10. تدوین چارچوب ارایه آموزش‌های مرتبط با طب سنتی ایران در رسانه‌های گروهی

11. حمایت و هدایت و تقویت و بکارگیری نرم افزاری و سخت افزاری علوم نوین پشتیبانی کننده طب ایران در راستای تقویت همکاری‌های بین رشته‌ای

12. به کارگیری رشته‌های مورد استفاده در طب سنتی ایران مانند حکمت، فلسفه، نجوم.

اهداف کلی، بخش پژوهش:

1. چاپ و انتشار حداقل 15 مجله علمی ـ پژوهشی در زمینه‌های طب سنتی ایران و علوم وابسته در طی برنامه پنجم

2. چاپ و انتشار حداقل 10 مجله علمی پژوهشی نمایه شده در نمایه های بین‌المللی در طی برنامه پنجم

3. تهیه بانک‌های اطلاعات پژوهشگران مرتبط با طب سنتی ایران و رشته‌های وابسته

4. به کارگیری حداقل 5000 پژوهشگر دانشگاهی و نخبه بدون مدرک در زمینه طب سنتی ایران

5. چاپ حداقل 1000 مقاله نمایه شده مرتبط با طب سنتی ایران در طی برنامه پنجم

6. تصویب حداقل 2000 طرح پژوهشی مرتبط با طب سنتی ایران در طی برنامه پنجم

7. طراحی و برگزاری 30 کارگاه اختصاصی روش پژوهش در طب سنتی ایران

8. تهیه و تدوین چارچوب ارتباط و همکاری مستقیم و هدفمند با نهادها و دانشگاه‌های بین‌المللی

9. انجام حداقل 30 پروژه مشترک با پژوهشگران سایر کشورها در زمینه طب سنتی ایران

10. حمایت و پشتیبانی از تصحیح و چاپ حداقل 100 کتاب مرتبط با فرهنگ، آداب و میراث پزشکی

11. حمایت از تالیف 3 کتاب به زبان انگلیسی در خصوص طب سنتی ایران

12. راه اندازی وب سایت اینترنتی رسمی، مستقل، به روز و مبتنی بر شواهد در خصوص تمامی ابعاد معاونت طب سنتی ایران

13. تدوین و تصویب شیوه نامه اطلاع رسانی عمومی نتایج پژوهش ها در خصوص طب سنتی ایران

14. ایجاد بستر لازم سخت افزاری و نرم افزاری در خصوص هم‌افزایی پژوهش‌های انجام شده و در دست انجام در خصوص طب سنتی ایران به ویژه ایجاد بانک اطلاعاتی در این باره.

15. افزایش سهم بودجه پژوهشی این بخش، از محل بودجه کل پژوهشی وزارت متبوع

16. اختصاص سهم مشخص از بودجه معاونت علمی ریاست محترم جمهور برای طب سنتی ایران

17. اولویت بندی پژوهش‌های مرتبط با طب سنتی ایران

18. تدوین و تصویب آئین‌نامه تاسیس مراکز تحقیقاتی دانشگاهی

19. تدوین آئین نظارت بر مراکز تحقیقاتی بخش خصوصی

20. اولویت بندی کلی و هدایت پژوهشگران با رویکرد پاسخ گویی به نیاز جامعه

21. حمایت از شرکت‌های دانش بنیان خصوصی و دانشگاهی در زمینه طب سنتی ایران

22. حمایت ویژه از انجام پژوهش در خصوص تدوین و تنقیح مبانی طب ایرانی بر مبنای دستاوردهای علمی روز

23. حمایت از دوره‌های فرصت مطالعاتی و Observer ship در داخل و خارج از کشور برای پژوهشگران

24. برگزاری حداقل 15 کنفرانس و سمینار علمی داخلی و 5 کنگره بین‌المللی در داخل و مشارکت در برگزاری حداقل 5 کنگره بین‌المللی در خارج از کشور

25. حمایت از پایان نامه‌های مرتبط با فرهنگ، آداب و میراث پزشکی و علوم نوین پشتیبانی کننده آن

26. تشکیل حداقل 5 انجمن تخصصی با هدایت و نظارت وزارت متبوع

27. ایجاد سامانه رسمی ثبت ایده ها

28. برنامه ریزی وسیع برای انجام کارآزمایی های بالینی براساس مبانی طب سنتی ایران

اهداف کلی بخش ارایه خدمات تندرستی و طب سنتی ایران:

1ـ تدوین و پیگیری تصویب و نظارت بر اجرای آئین‌نامه‌های مربوط به شیوه ارایه و نظارت بر کلیه خدمات طب سنتی ایران

2ـ تاسیس حداکثری درمانگاه های آموزشی و ارایه کننده خدمات طب سنتی ایران در مراکز استان دارای دانشگاه علوم پزشکی

3ـ افزایش سهم کلیه ارایه خدمات بر مبنای طب سنتی ایران مبتنی بر شواهد

4ـ آموزش اصول کاربردی طب سنتی ایران به پزشکان خانواده به عنوان اولین سطح ارایه خدمات بهداشت و درمان به عموم جامعه

5 ـ بستر سازی و نهادینه کردن ارایه خدمات بویژه در امر حفظ الصحه (نگه داری سلامت) در شبکه ها و مراکز بهداشتی درمانی

6 ـ تدوین و پیگیری تصویب آئین‌نامه‌های مربوط به حمایت سازمان‌های بیمه‌ای از ارایه خدمات در حوزه طب سنتی

7ـ فراهم نمودن بستر سخت افزاری و نرم افزاری لازم برای هماهنگی‌های بین بخشی با سایر سازمان‌های مرتبط از جمله نظام پزشکی و پزشکی قانونی در جهت حمایت و نظارت بر ارایه خدمات در بخش طب سنتی به ویژه در امور تعرفه ها

8 ـ تشویق و ترغیب و ایجاد حمایت قانونی از سایر پزشکان شاغل به کار به ارایه خدمات در چارچوب طب ایرانی مبتنی بر شواهد

9ـ تعیین تعرفه دولتی، غیردولتی و خصوصی برای ویزیت، خدمات و مشاوره طب ایرانی با توجه به شرایط خاص این خدمات

10ـ بسترسازی و نهادینه کردن ارایه خدمات طب ایرانی در سیستم پزشک خانواده

غذا، فرآورده ها و دارو های طب سنتی ایران

اهداف کلی بخش امور غذا و دارو های طب سنتی ایرانی:

1ـ تدوین آئین‌نامه و پیگیری تصویب و اجرای حمایت از مواد طبیعی مورد استفاده در فرآورده ها و داروهای طب ایرانی خصوصا کشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی

2ـ تدوین آئین‌نامه ها و پیگیری تصویب صیانت از عرصه‌های طبیعی و محیط زیست

3ـ تدوین آئین‌نامه ها و پیگیری تصویب و اجرای شیوه نامه حمایت از مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش بنیان و صنایع تولید کننده غذا و دارو های مرتبط با طب سنتی ایران

4ـ پیگیری و همکاری در ثبت ملی و بین‌المللی منابع طب سنتی ایران به عنوان میراث فرهنگی و ملی

5 ـ بازبینی و تقویت آئین‌نامه‌های موجود در زمینه حمایت و نظارت از تولید و تجارت غذا و دارو های طب سنتی ایران بر تاکید بر ایمنی و اثربخشی این دارو ها

6 ـ افزایش سهم دارو های سنتی به 2500 قلم و افزایش سهم بازار به 35 درصد بازار عمومی و 70 درصد از بیماری‌های شایع قابل کنترل یا درمان با دارو های طب سنتی ایران و گیاهی

7ـ تدوین و کمک به تصویب و اجرای نظام توزیع و مشاوره دارو ها و غذا های سنتی

8 ـ پیگیری جلب پوشش بیمه‌ای برای حداقل 500 قلم داروی عرضه شده در زمینه طب سنتی ایران در هر سال

9ـ حمایت از تاسیس حداقل 200 شرکت دانش بنیان در خصوص تولید غذا و دارو های طب سنتی ایران

10ـ تدوین آئین‌نامه و پیگیری تصویب و اجرای نظارت بر تهیه و توزیع غذا و دارو های طب سنتی ایران

11ـ بستر سازی و ترویج استفاده از تکنولوژی های نوین در ساخت دارو ها و فرآورده‌های طب سنتی ایران

12ـ تهیه و تدوین منابع علمی لازم جهت توسعه و گسترش ساخت دارو ها و فرآورده‌های طب سنتی ایران

13ـ تهیه و پیگیری تصویب و اجرای شیوه نامه تولید، صادرات و واردات فرآورده ها و دارو های طب سنتی ایران با رویکرد حمایت از تولیدات داخلی

14ـ تهیه و پیگیری تصویب و اجرای شیوه نامه تولید، صادرات و واردات مکمل‌های غذایی سنتی با رویکرد حمایت از تولیدات داخلی

فرهنگ عمومی

اهداف بخش فرهنگ عمومی:

1ـ ارزیابی نگرش سطوح مختلف جامعه به جایگاه طب سنتی ایران و برنامه ریزی در جهت بهبود آن.

2ـ ارایه ساختار مناسب در جهت همکاری، هماهنگی و نظارت بر عملکرد رسانه‌ای در این زمینه.

3ـ تشویق و ترغیب سازمان‌های مردمی، نهاد روحانیت معظم در همکاری برای تصحیح و بهبود باور و نگرش عمومی به طب سنتی ایران.

4ـ مقابله فرهنگی با شیادان و سودجویان با حضور قوی و موثر در عرصه رسانه‌ای.

5ـ هماهنگی درون بخشی و بین بخشی در ساماندهی تبلیغات و اطلاع رسانی در عرصه‌های مربوط به حوزه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی.

6ـ ارایه اطلاعات صحیح و مستدل مبتنی بر شواهد در مورد طب سنتی ایران.

7ـ تهیه و تدوین منابع لازم برای گسترش استفاده منطقی و به جا از شیوه‌های طب سنتی ایران خصوصا بحث حفظ الصحه (نگه داری سلامت).

طب مکمل

اهداف کلی بخش طب مکمل:

1ـ تدوین آئین‌نامه‌های نظارتی بر عرصه‌های مختلف طب سنتی ایران

2ـ هماهنگی با سایر قسمت‌های مرکز در جهت حضور علمی و منطقی مبتنی بر شواهد طب سنتی ایران در عرصه سلامت

3ـ هماهنگی با سایر سازمان‌های مرتبط در جهت ساماندهی ارایه خدمات در قالب طب مکمل

4ـ تلاش در جهت بهبود اطلاع رسانی صحیح و موثر در زمینه طب مکمل

5 ـ تلاش در جهت ورود منطقی شیوه‌های سایر طب ها در طب سنتی ایران

6 ـ تهیه و تدوین منابع علمی متقن برخی از طب های مکمل رایج در ایران

7ـ ایجاد مراکز مشترک و بین‌المللی در خصوص رشته‌های طب مکمل رایج در ایران

آئین‌نامه اجرایی طب مکمل

(آموزشی، درمانی و تحقیقاتی)

با توجه به رشد روزافزون استفاده از روش‌های طبی مکمل در سرتاسر دنیا و توجه مردم به اینگونه روش ها و همچنین احترام به حقوق بیماران در انتخاب روش درمانی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ساماندهی آموزش، درمان و پژوهش در اینگونه رشته ها را وظیفه قانونی خود می‌داند و آئین‌نامه اجرایی آموزش، درمان و تحقیقات طب مکمل را تدوین و ابلاغ می‌نماید.

ماده 1ـ تعاریف:

1ـ1ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: از این قسمت به بعد به اختصار وزارت نامیده می‌شود.

1ـ2ـ کمیته تخصصی طب مکمل مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی که کمیته‌های مربوط به هر رشته را تعیین خواهد کرد و از این به بعد به اختصار کمیته تخصصی فام نامیده می‌شود.

1ـ3ـ تعریف طب مکمل:

طب مکمل به طیف وسیعی از روش‌های درمان و حفظ سلامت اطلاق می‌شود که جزو طب سنتی خود آن کشور نبوده و ضمنا در سیستم درمان و حفظ سلامت رایج هم ادغام نشده باشد. در طب مکمل از روش‌های مختلفی همچون استفاده از گیاهان دارویی، ماساژ و تمرینات بدنی، بالا بردن ظرفیت ذهن برای تاثیر عملکرد های بدنی و روش‌های مبتنی بر انرژی برای درمان و حفظ سلامت بهره گرفته می‌شود.

از میان رشته‌های مورد استقبال طب مکمل در دنیا میتوان از هومیوپاتی، ناتروپاتی، طب سوزنی، گیاه درمانی، ماساژ سویدی، کایروپراتیک، هیپنوتراپی، انرژی درمانی، طب سنتی چین، آیورودا نام برد.

رشته‌های طب مکمل به هفت دسته کلی تقسیم و طبقه بندی می‌شوند:

الف ـ روش‌های مبتنی بر فرآورده‌های طبیعی (مانند مکمل‌های غذایی، مگاویتامین درمانی، گیاه درمانی، پروبیوتیک ها و رژیم های خاص تغذیه ای).

ب ـ سیستم‌های درمان کل نگر که دارای تیوری و تجارب ویژه خود می‌باشد (مانند آیورودا، طب سنتی چین، هومیوپاتی، طب سوزنی