عدم ابطال بند 4 دستورالعمل شماره 1351/220 مورخ 1389/01/25 سازمان امور مالیاتی کشور

تاریخ: 25 دی 1391
کلاسه پرونده: 89/518
موضوع رأی: عدم ابطال بند 4 دستورالعمل شماره 27289501 سازمان امور مالیاتی کشور
شاکی: شرکت بهینه سبز تجارت و خدمات با مدیریت آقای مجتبی داودی راسخ
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

گردش‌کار:
شرکت بهینه سبز تجارت و خدمات با مدیریت آقای مجتبی داودی راسخ به موجب دادخواستی، ابطال بند 4 دستورالعمل شماره 501 89 272 م [شماره 1351/220 مورخ 1389/01/25] سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

احتراماً، به استحضار عالی می‌رساند: شرکت بهینه سبز تجارت و خدمات (سهامی خاص) به شماره ثبت 193474 تهران به مدیریت آقای مجتبی داودی راسخ، پیمانکار شهرداری تهران در زمینه ارائه خدمات شهری حمل و جمع‌آوری زباله به صورت مکانیزه، در 4 منطقه از شهر تهران است. این شرکت برابر قوانین جاری و مطابق ماده 89 قانون تجارت و نیز اساسنامه مصوب به تکلیف قانونی خود مبنی بر دعوت از سهامداران و تشکیل مجمع عمومی عادی سالیانه صاحبان سهام برای سال مالی منتهی به 29/12/1387 در مورخ 20/4/1388 (در مهلت و موعد قانونی) اقدام کرده است. متعاقباً در تاریخ 23/4/1388 یک نسخه از صورت‌جلسه تصمیمات مجمع که متضمن انتخاب بازرسان و تصویب ترازنامه شرکت بوده طبق ماده 106 قانون تجارت جهت ثبت به مرجع ثبت شرکت‌ها (واقع در تهران) ارائه کرده و مراتب در روزنامه رسمی به شماره 13696/ت 32 مورخ 14/5/1388 درج و آگهی شده است.

همچنین یادآور می‌شود، شرکت مذکور اظهارنامه مالیاتی متعلق به سال مالی 1387 خود را مطابق موازین قانونی (ماده 100 قانون مالیات‌های مستقیم) تنظیم و در موعد مقرر قبل از پایان تیر ماه تسلیم اداره مالیات و دارایی حوزه مربوطه کرده است. سازمان امور مالیاتی استان تهران به منظور ایجاد وحدت رویه در رسیدگی به گزارش‌های حسابرسی مالیاتی و اجرای مقررات ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم اقدام به صدور دستورالعمل شماره 1351/220 کرده است، که نظر به مشکلات پیش آمده در خصوص بررسی اظهارنامه تقدیمی و صدور مفاصاحساب مالیاتی عملکرد سال 1387 شرکت‌ها، از جمله شرکت شاکی از اداره امور اقتصاد و دارایی شهرستان ری به استناد بند 4 از دستورالعمل صادر شده، بدین وسیله ضمن اعلام مراتب مشروح ذیل به جهت فقدان وجاهت قانونی بند مذکور و مغایرت با مفاد قانونی از جمله مواد 106 قانون تجارت و ماده 100 قانون مالیات‌های مستقیم و همچنین به لحاظ وجود تناقض در بند اول و چهارم دستورالعمل موصوف تقاضای ابطال آن را دارد.

با عنایت به بند 4 دستورالعمل صادر شده در خصوص ارائه و ثبت صورت‌جلسه تصمیمات مجمع در اداره ثبت شرکت‌ها همان گونه که مقام محترم استحضار دارند و در صدر بند فوق‌الذکر نیز عنوان شده است، ماده 106 لایحه اصلاح قانون تجارت از نظر زمانی مهلت و موعدی جهت ثبت تصمیمات و حتی ارائه نسخه صورت‌جلسه تکلیفی برای اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) تعیین نکرده است و صراحت ماده بیانگر ارسال یک نسخه از تصمیمات مجمع در موارد معینه به مرجع ثبت است.

نظر به مراتب پیش گفته اداره دارایی و امور اقتصادی شهرستان ری نسبت به تاریخ ثبت و تصمیمات مجمع عمومی عادی سالیانه صاحبان سهام شرکت ایراد گرفته و عنوان کرده که تاریخ درج و ثبت در روزنامه رسمی 14/5/1388 بوده و تاریخ مذکور پس از پایان موعد تسلیم اظهارنامه مالیاتی (31/4/1388) بوده، بنابراین مجمع عادی و تصمیمات متخذه فاقد اعتبار قانونی است.

آنچه بدیهی است با در نظر گرفتن رویه حاکم بر اداره ثبت شرکت‌ها خصوصاً شهر تهران به لحاظ کثرت شرکت‌ها و حجم وسیع کار، امورات مربوط به ثبت صورت‌جلسه از حیطه اختیار نمایندگان یا وکلای شرکت‌ها خارج است و از این حیث وظیفه قانونی شرکت‌ها طبق ماده 89 دعوت از سهامداران و تشکیل مجمع در موعد قانونی و سپس ارسال یک نسخه از تصمیمات به ثبت شرکت‌ها جهت ثبت در چهارچوب قانون صورت گرفته است و از نظر عمل به تکالیف قانونی شرکت شاکی به وظیفه قانونی خود حسب ماده 106 و 89 عمل کرده است و از آن جا که بند 4 دستورالعمل صادر شده با صراحت ماده 106 قانون تجارت مغایرت دارد و شرکت‌ها تابع قوانین (قانون تجارت) می‌باشند و بخشنامه‌های داخلی سایر سازمان‌ها نمی‌توانند از لحاظ قانونی برای شرکت‌ها تعهد و الزام ایجاد نمایند.

علی‌ایحال مطابق اصل کلی وضع دستورالعمل‌ها و آئین‌نامه‌های دولتی، می‌باید در محدوده و چهارچوبی که قانون تعیین کرده تنظیم و تصویب گردند و هر ماده یا تبصره‌ای که از این چهارچوب خارج شود غیر قانونی است. بنابراین به لحاظ لزوم پیروی دستورالعمل وضع شده علی‌الخصوص بند 4 از طبقه عالی قانون (قانون تجارت) و با استناد به اصل 170 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ابطال آن مورد تقاضاست، تا ضمن احقاق حقوق این شرکت از تضییع حقوق سایر شرکت‌ها جلوگیری به عمل آید.

متن مقرره مورد اعتراض به قرار زیر است:

4- با توجه به مقررات ماده 106 قانون تجارت نظر به عدم تعیین مهلت زمانی برای ثبت تصمیمات مجمع عمومی عادی در اداره ثبت شرکت‌ها، چنانچه تا آخرین مهلت تسلیم اظهارنامه مالی مربوطه نسبت به ثبت تصمیمات مجمع عمومی عادی به طور فوق‌العاده که متضمن انتصاب حسابرس یا بازرس است اقدام شده باشد، از این حیث خللی به گزارش حسابرسی مالیاتی وارد نخواهد آمد.

در پاسخ به شکایت، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 21713/ص مورخ 21/1/1390 توضیح داده است که:

1- با نظر به محتوای بند 4 دستورالعمل مذکور مبنی بر این که با توجه به مقررات ماده 106 قانون تجارت، نظر به عدم تعیین مهلت زمانی برای ثبت تصمیمات مجمع عمومی در اداره ثبت شرکت‌ها داشته و چنانچه تا آخرین مهلت تسلیم اظهارنامه سال مالی مربوطه نسبت به ثبت تصمیمات مجمع عمومی یا عادی به طور فوق‌العاده که متضمن انتخاب حسابرس یا بازرس است اقدام شده باشد از این جهت خللی به گزارش حسابرسی مالیاتی وارد نخواهد آمد و از طرفی از آن جا که تشکیل مجمع در 4 ماهه اول سال برای تصویب گزارش مالی سال قبل است لذا لزوماً تاریخ قرارداد حسابرسی بر اساس مصوبه مجمع مذکور از تاریخ تشکیل جلسه مجمع به بعد خواهد بود و بدین منظور اداره امور مالیاتی هنگام دریافت گزارش حسابداران رسمی برای شرکت‌های سهامی در اجرای مقررات حکم ماده 272 قانون مالیات‌های مستقیم لازم است آگهی روزنامه رسمی مربوط به تصمیمات مجمع که حاوی اسامی حسابرس و بازرس انتخاب شده می‌باشد را اخذ تا ملاک پذیرش قرار داد حسابرس و به تبع آن پذیرش گزارش حسابرسی مالیاتی با رعایت مقررات قرار گیرد و این خود مبنای صدور برگ تشخیص مالیات می‌شود از این رو ضرورت دارد که صورت‌های مالی ارائه شده به اداره امور مالیاتی مورد تأیید مجمع عمومی آن شرکت‌ها که به عنوان صاحبان سهام آن شرکت می‌باشند مورد قبول واقع شده باشد و در ادامه با توجه به این که بر اساس ماده 106 قانون تجارت تصمیمات مجمع باید در مرجع ثبت شرکت‌ها به ثبت برسد این مهم مستلزم این بوده که قبل از تسلیم اظهارنامه بازرس و حسابرس انتخاب شده باشند و نسخه‌ای از قرارداد حسابرسی نیز به ضمیمه اظهارنامه به واحد مالیاتی ارائه شود لذا مفاد بند 4 دستورالعمل معترض‌عنه به منظور اجرای صحیح قانون صادر شده است.

2- مطابق بند 4 دستورالعمل و با توجه به حکم ماده 110 قانون مالیات‌های مستقیم از آن جا اشخاص حقوقی مکلفند اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زیان متکی به دفاتر و اسناد و مدارک خود را حداکثر تا 4 ماه پس از سال مالیاتی همراه با فهرست هویت شرکا و سهامداران و حسب مورد میزان سهم‌الشرکه که با تعداد سهام و نشانی هر یک از آن‌ها را به اداره امور مالیاتی که محل فعالیت اصلی شخص حقوقی در آن واقع است تسلیم نمایند که در این خصوص حکم این ماده اشاره به ترازنامه مصوب به عنوان یکی از موارد مجزا شده طبق ماده 106 قانون تجارت داشته است و به نوعی اشاره به آخرین مهلت ارائه تصمیمات مجمع در خصوص انتخاب حسابرس یا بازرس همراه با اظهارنامه سال مالی در موعد تعیین شده دارد. علی‌هذا با توجه به مطالب ماراءالذکر نظر به این که مفاد بند 4 دستورالعمل معترض‌عنه جهت ایجاد رویه واحد در سطح کشور و به منظور اجرای صحیح قانون صادر شده است و مفاد نامه‌های پیوستی نیز به پیروی از آن تأکید دارد و دقیقاً موافق با روح ماده قانونی صادر شده و مغایرتی با قانون نداشته و در حدود اختیارات است رسیدگی و رد دادخواست مورد استدعاست.

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آرا به شرح آینده به صدور رأی مبادرت می‌کند.

با عنایت به این که بند 4 دستورالعمل مورد شکایت در جهت تبیین مواد 272 و 110 و 100 قانون مالیات‌های مستقیم و ماده 106 قانون تجارت تنظیم شده است و عدول یا تجاوز از حکم یا هدف مقنن در آن مشهود نیست، لذا مغایر قانون تشخیص نمی‌شود و موجبی برای ابطال آن وجود ندارد.