لوگو

بازگشت
مورخ: 1392/11/14
شماره: 875
آرا هیات عمومی دیوان عدالت
عدم ابطال بخشنامه شماره 19533 مورخ 1389/11/12 معاون مالیات بر ارزش افزوده در خصوص عوارض آلایندگی پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی موضوع تبصره 1 ماده 38 قانون م. ا. ا
کلاسه پرونده: 90/115
موضوع رأی: عدم ابطال بخشنامه شماره 19533 مورخ 12/11/1389 معاون مالیات بر ارزش افزوده سازمان امور مالیاتی کشور
شاکی: فرامرز عطریان
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
گردش‌کار:
شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 19533 مورخ 12/11/1389 معاون مالیات بر ارزش افزوده سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
به استحضار می‌رساند بخشنامه‌ای از سوی معاون مالیات بر ارزش افزوده سازمان امور مالیاتی کشور به شماره 19533 مورخ 12/11/1389 صادر شده است تصویر بخشنامه به پیوست ایفاد می‌شود که برخلاف شمول بی‌قید و شرط عوارض آلایندگی در مورد پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی در تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده، پرداخت این عوارض را توسط صنایع مزبور تخصیص زده و مکانیزمی را برای معافیت آن‌ها از این عوارض در نظر گرفته است که ضمن ارائه توضیحات ذیل در این خصوص، تقاضای ابطال آن را دارد:
  1. در قانون اصلاح ماده 1 قانون رفع برخی از موانع تولید و سرمایه‌گذاری صنعتی مورخ 1388 و تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1387، در خصوص پرداخت عوارض آلایندگی توسط واحدهای تولیدی و همچنین پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی، دو وضعیت متفاوت پیش‌بینی شده است به این ترتیب که در خصوص واحدهای تولیدی آلاینده، سازمان حفاظت محیط زیست مکلف به ذکر فهرستی از آن‌ها در صورت آلاینده بودن برای پرداخت عوارض آلایندگی و خارج کردن آن‌ها از این لیست در صورت رفع آلایندگی شده است اما در مورد پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی وظیفه‌ای در خصوص ذکر این صنایع اخیرالذکر در فهرست صنایع آلاینده و همچنین حذف آن‌ها از این لیست در صورت رفع آلودگی، بر عهده این سازمان قرار داده نشده و به طور مطلق پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها را مشمول پرداخت عوارض آلایندگی کرده است لذا پیش‌بینی معافیت پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی از شمول پرداخت عوارض فاقد وجاهت قانونی است.

  2. امارات و قرائنی در تبصره 1 ماده 38 قانون فوق‌الاشعار وجود دارد که بر عدم صلاحیت سازمان محیط زیست در خصوص خارج کردن پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها از پرداخت عوارض آلایندگی دلالت می‌کند که یکی از آن‌ها مفهوم «خارج کردن» واحدهای تولیدی، رافع آلایندگی از فهرست واحدهای آلاینده است با این توضیح که در صدر تبصره مزبور تکلیف تهیه فهرستی از واحدهای تولیدی آلاینده بر عهده سازمان محیط زیست قرار داده شده و در ذیل همان تبصره صلاحیت حذف آن‌ها از آن لیست در صورت رفع آلایندگی و در نتیجه معافیت این واحدها از پرداخت عوارض نیز به سازمان مزبور اعطا شده است اما آنچه مسلم است طبق صدر تبصره نیازی به ذکر پالایشگاه و پتروشیمی‌ها در لیست صنایع آلاینده نیست و از آن جا که «خارج کردن» موردی از فهرست، مستلزم ذکر قبلی آن در همان لیست است، لذا صلاحیت خارج کردن واحدهای آلاینده از فهرست صنایع مشمول پرداخت عوارض از پالایشگاه‌های نفت و پتروشیمی‌ها منصرف بوده و صرفاً به واحدهای تولیدی آلاینده مذکور در لیست تنظیم شده توسط سازمان محیط زیست معطوف است؛ بنابراین مقنن در تبصره مبحوث‌عنه نه تکلیفی در خصوص ذکر پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها در فهرست صنایع آلاینده بر عهده سازمان محیط زیست قرار داده و نه صلاحیت حذف آن‌ها را از آن فهرست و از شمول پرداخت عوارض به آن سازمان اعطا کرده است.

  3. مقنن در تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده برای واحدهای تولیدی امکان رفع آلایندگی و در نتیجه معافیت از پرداخت عوارض مربوط را تصور کرده ولی با توجه به اقتضای کار پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی که همواره با ایجاد آلودگی محیط زیست همراه است فرض بر عدم امکان رفع آلایندگی گرفته شده لذا به طور مطلق آن‌ها را مشمول پرداخت عوارض آلایندگی کرده است و بدیهی است هرگونه تقیید بر اطلاق مورد نظر قانون‌گذار خلاف هدف وی بوده و فاقد وجاهت قانونی است.

  4. حسب آرای متعدد هیأت عمومی دیوان عدالت اداری از جمله رأی شماره 835 مورخ 27/11/1387، برقراری و یا لغو هرگونه مالیات و عوارض در اختیار مجلس شورای اسلامی است و بجز موارد مصرح در قوانین، هیچ نهاد یا ارگانی حق ایجاد یا لغو این‌گونه تکالیف مالی را نخواهد داشت؛ لذا اصدار بخشنامه معترض‌عنه که بدون مجوز قانونی و برخلاف قوانین مصوب قوه مقننه اقدام به معاف کردن پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی از شمول پرداخت عوارض آلایندگی کرده است، خارج از حدود اختیارات صادرکننده آن و تجاوز از صلاحیت‌های قانونی آن مرجع است.
بنا بر مراتب معروضه و با توجه به مسلم و متقن بودن مغایرت بخشنامه 19533 مورخ 12/11/1389 با مواد قانونی مزبور، بر اساس بند 1 ماده 19 قانون دیوان عدالت اداری از آن مقام تقاضای ابطال این بخشنامه را دارد.
بخشنامه مورد اعتراض به قرار زیر است:
72 89 تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده
مخاطبین رؤسای محترم امور مالیاتی شهر و استان تهران
مدیران کل محترم امور مالیات بر ارزش افزوده شهر و استان تهران
مدیرکل محترم امور مالیاتی مؤدیان بزرگ
مدیران کل محترم امور مالیاتی استان‌ها
موضوع عوارض آلایندگی پالایشگاه‌ها و واحدهای پتروشیمی موضوع تبصره (1) ماده (38)
به منظور اجرای صحیح مقررات موضوع تبصره (1) ماده (38) قانون مالیات بر ارزش افزوده در خصوص پالایشگاه‌ها و واحدهای پتروشیمی و با استناد به نظریه شماره 86317/10670 مورخ 4/5/1389 معاونت محترم حقوقی رئیس‌جمهور، پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی، علاوه بر مالیات و عوارض متعلق موضوع این قانون، مشمول پرداخت یک درصد (1%) از قیمت فروش به عنوان عوارض آلایندگی می‌باشند. بدیهی است پرداخت عوارض مذکور توسط آنان نیازی به درج نام آنان در فهرست صنایع آلاینده هر سال نخواهد داشت، لیکن در صورتی که پالایشگاه‌ها و واحدهای پتروشیمی در طی سال نسبت به رفع آلایندگی اقدام نمایند، با درخواست واحدهای مزبور و تأیید سازمان حفاظت محیط زیست از شمول عوارض آلایندگی خارج می‌گردند. در این صورت واحدهای یاد شده از اول دوره مالیاتی بعد از تاریخ اعلام توسط سازمان محیط زیست به سازمان امور مالیاتی کشور، مشمول پرداخت عوارض آلایندگی نخواهند شد.
بنابراین در صورتی که از طرف سازمان حفاظت محیط زیست رفع آلایندگی پالایشگاه‌ها و واحدهای پتروشیمی به این سازمان اعلام گردد، مراتب از طریق این معاونت به ادارات کل امور مالیاتی جهت اقدام لازم ابلاغ خواهد شد.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 31045/212/د مورخ 5/9/1390 توضیح داده است که:
سلام‌علیکم:
با احترام، در خصوص پرونده کلاسه 9009980900012153 به شماره بایگانی 900110 موضوع دادخواست آقای فرامرز عطریان به خواسته ابطال بخشنامه شماره 19533 مورخ 12/11/1389 معاون مالیات بر ارزش افزوده سازمان متبوع به استحضار می‌رساند:
  1. بر اساس تبصره (1) ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده که مقرر می‌دارد:
    «واحدهای تولیدی آلاینده محیط زیست که استانداردها و ضوابط حفاظت محیط زیست را رعایت نمی‌نمایند، طبق تشخیص و اعلام سازمان حفاظت محیط زیست (تا پانزدهم اسفند ماه هر سال برای اجرا در سال بعد) همچنین پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی، علاوه بر مالیات و عوارض متعلق موضوع این قانون مشمول پرداخت یک درصد (1%) از قیمت فروش به عنوان عوارض آلایندگی می‌باشند، حکم ماده 17 این قانون و تبصره‌های آن به عوارض آلایندگی موضوع این قانون قابل تسری نمی‌باشد.»
    مع‌الوصف می‌توان نتیجه گرفت که هدف قانون‌گذار از وضع عوارض آلایندگی جلوگیری از اثرات مخرب زیست محیطی و سوق دادن واحدهای آلاینده به رفع آلایندگی و رعایت استانداردها و ضوابط حفاظت از محیط زیست می‌باشد و بدیهی است که معافیت واحدهای تولیدی آلاینده برخلاف آنچه در قانون مالیات بر ارزش افزوده وضع شده موجب عدم تعادل واحدهای تولیدی مزبور به رفع آلایندگی خواهد بود و معافیت از پرداخت عوارض آلایندگی منوط به برقراری تمهیدات لازم در جهت رفع آلایندگی از طرف واحدهای تولیدی آلاینده و تأیید سازمان حفاظت محیط زیست در این خصوص است.

  2. مقنن در تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده به غیر از واحدهای تولیدی آلاینده محیط زیست پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی را علاوه بر پرداخت مالیات و عوارض موضوع قانون مزبور مشمول پرداخت عوارض آلایندگی به میزان 15 از قیمت فروش خود به عنوان عوارض آلایندگی دانسته است، در واقع پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی به طور خاص مشمول پرداخت عوارض آلایندگی بوده و وصول این عوارض از آن‌ها نیازمند درج و اعلام نام آن‌ها در فهرست صنایع آلاینده هر سال نمی‌باشد. ولی با عنایت به این که دریافت عوارض مزبور از واحدهای آلاینده و پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی به دلیل آلوده کردن محیط زیست است تا بدین وسیله واحدهای مزبور با رعایت ضوابط و استانداردهای زیست محیطی اقدام به رفع آلایندگی نمایند و دریافت این عوارض در صورت رفع آلایندگی از آن‌ها موضوعیت ندارد لذا موضوع مورد بحث با توجه به استعلام سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نفت و در اجرای شیوه‌نامه رسیدگی و رفع اختلاف دستگاه‌های اجرایی موضوع ابلاغیه شماره 49868 مورخ 5/4/1387 معاون حقوقی امور مجلس ریاست‌جمهوری جهت بررسی و اتخاذ تصمیم در معاونت مذکور مطرح و پس از بررسی منتهی به اعلام نظر شماره 86317/10670 مورخ 4/5/1389 معاون مزبور شده طبق نظریه مزبور اگرچه در صدر تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی در عرض واحدهای آلاینده مورد حکم قرار گرفته‌اند ولی چون مطابق قسمت اخیر تبصره مزبور علی‌الاطلاق واحدهایی که نسبت به رفع آلایندگی اقدام نمایند با تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست از شمول عوارض آلایندگی خارج می‌شوند علی‌هذا پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی نیز که به تشخیص سازمان آلایندگی نداشته باشند مشمول عوارض آلایندگی نخواهند بود. مضافاً این که موضوع تبصره مورد نظر پرداخت عوارض آلایندگی است و دریافت عوارض مزبور از واحدهایی که آلایندگی ندارند فاقد موضوعیت است.

  3. لذا سازمان متبوع نیز با توجه به مفاد نظریه مزبور و به منظور اجرای صحیح مقررات موضوع تبصره مذکور مبادرت به صدور بخشنامه مورد شکایت کرده است.
با لحاظ توضیحات فوق‌الذکر و با توجه به این که بخشنامه مورد شکایت بر اساس اظهارنظر معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری و به منظور اجرای صحیح مقررات تبصره 1 ماده 38 قانون مزبور صادر شده است. تقاضای رد شکایت و تأیید بخشنامه مورد نظر را دارد.
ضمناً با عنایت به این که بخشنامه مورد شکایت بر اساس نظریه شماره 86317/10670 مورخ 4/5/1389 معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری صادر شده است لذا در خصوص موضوع از معاونت مزبور نیز استعلام به عمل آمده است که در صورت وصول پاسخ آن معاونت مراتب به آن هیأت نیز اعلام خواهد گردید.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آرا به شرح آینده به صدور رأی مبادرت می‌کند.

رأی هیأت عمومی
در تبصره 1 ماده 38 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1387، مقرر شده است: «واحدهای تولیدی آلاینده محیط زیست که استانداردها و ضوابط حفاظت از محیط زیست را رعایت نمی‌نمایند، طبق تشخیص و اعلام سازمان حفاظت محیط زیست (تا پانزدهم اسفند ماه هر سال برای اجرا در سال بعد)، همچنین پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی، علاوه بر مالیات و عوارض متعلق موضوع این قانون، مشمول پرداخت یک درصد از قیمت فروش به عنوان عوارض آلایندگی می‌باشند. حکم ماده 17 این قانون و تبصره‌های آن به عوارض آلایندگی موضوع این ماده قابل تسری نمی‌باشد. واحدهایی که در طی سال نسبت به رفع آلایندگی اقدام نمایند، با درخواست واحد مزبور و تأیید سازمان حفاظت محیط زیست از فهرست واحدهای آلاینده خارج می‌گردند. در این صورت، واحدهای یاد شده از اول دوره مالیاتی بعد از تاریخ اعلام توسط سازمان مزبور به سازمان امور مالیاتی کشور، مشمول پرداخت عوارض آلایندگی نخواهند شد...». اگرچه در صدر تبصره یاد شده پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی در عرض واحدهای آلاینده مورد حکم قرار گرفته است، مع‌هذا با توجه به این که مطابق قسمت اخیر تبصره، علی‌الاطلاق واحدهایی که نسبت به رفع آلایندگی اقدام کرده باشند با تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست از شمول عوارض آلایندگی خارج می‌شوند، بنابراین پالایشگاه‌های نفت و واحدهای پتروشیمی نیز که به تشخیص سازمان مذکور آلایندگی نداشته باشند، مشمول عوارض آلایندگی نخواهند بود و بخشنامه مزبور که متضمن استدلال فوق‌الذکر است مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات به نظر نمی‌رسد و قابل ابطال تشخیص نمی‌شود.
رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
محمد جعفر منتظری