مرکز ملی فضای مجازی کشور
در راستای اجرای تبصره «ماده 11» آئیننامه داخلی شورای عالی فضای مجازی کشور، متن مصوبه یک صد و چهارمین جلسه مورخ 1403/10/04 شورای عالی با عنوان «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند» به همراه اصلاحات الحاقی مربوط به آن (مصوب یک صد و پنجمین جلسه مورخ 1403/11/23) که برای دسترسی عمومی از طبقهبندی محرمانه خارج شده است، برای درج در روزنامه رسمی ارسال میشود.
سید محمدامین آقامیری
دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی
تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند
(مصوبه یک صد و چهارمین جلسه مورخ 1403/10/04 و اصلاحات الحاقی مصوب یک صد و پنجمین جلسه مورخ 1403/11/23)
مقدمه
سند «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند» در راستای تکمیل سند «سیاستها و اقدامات ساماندهی پیامرسانهای اجتماعی» مصوب جلسات شماره 36 تا 40 و سند «بررسی راهکارهای افزایش میزان سهم ترافیک داخلی و مقابله با پالایششکنها» مصوب جلسه شماره 96 شورای عالی فضای مجازی و با هدف تأمین نیاز مشروع و قانونی مردم در دسترسی به محتوا و خدمات در عین ارتقای حکمرانی قانونمند، در یک صد و چهارمین جلسه مورخ 1403/10/04 به تصویب رسید و اصلاحیه آن در یک صد و پنجمین جلسه مورخ 1403/11/23 تصویب شد.
ماده 1- اصول حاکم
1-1- تقویت حکمرانی قانونمند بر فضای مجازی؛
2-1- افزایش سرمایه اجتماعی و رضایت مردم؛
3-1- عدم آسیب به سکوهای داخلی؛
4-1- تأمین امنیت روانی جامعه؛
5-1- رعایت الزامات امنیت ملی؛
6-1- حفظ استقلال و توسعه زیست بوم فضای مجازی کشور.
ماده 2- سیاستها
1-2- وحدت فرماندهی و ایجاد هماهنگی حداکثری بین دستگاههای اجرایی مرتبط با فضای مجازی؛
2-2- تسریع و تسهیل فرایندهای تقنینی و سیاستگذاری و اتخاذ تدابیر لازم جهت ضمانت اجرایی آنها همگام با سرعت تحولات فناوری؛
3-2- توجه ویژه به تحقق شبکه ملی اطلاعات و تسریع در استقرار آن؛
4-2- بهروزرسانی دانش فنی سایبری و بهکارگیری جوانان نخبه و شرکتهای دانش بنیان در حل مسائل؛
5-2- توانمندسازی و تقویت دستگاههای انتظامی، امنیتی و قضایی در حوزه اشراف و صیانت در فضای مجازی؛
6-2- تقویت ارتباطات بینالملل و توجه به ظرفیت نهادهای بینالمللی؛
7-2- طراحی و راهاندازی جریان پایدار تولید محتوا؛
8-2- طراحی و تقویت روشهای اقناع افکار عمومی و مقابله با اقدامات رسانهای دشمن با هدف حفظ امنیت روانی جامعه؛
9-2- ایجاد، حمایت و تقویت سکوهای داخلی در عرصههای مختلف محتوایی و خدماتی؛
10-2- پاسخ به نیازها و ارتقای رضایت مردم از حکمرانی در فضای مجازی.
ماده 3- برنامه اقدام
اقدامات مورد نیاز برای تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند در چهارچوب نگاشت نهادی طی چهار مرحله به شرح زیر انجام میشود:
1-3- مرحله اول
| ردیف | اقدام | دستگاه اصلی | دستگاه همکار | سیاست |
| 1 | بازگشایی گوگل پلی | شورای عالی فضای مجازی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 10 |
| 2 | بازگشایی واتساپ | شورای عالی فضای مجازی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 10 |
| 3 | اختصاص زیرساخت به سکوهای محتوایی داخلی منتخب برای مدت 3 ماه (به همراه اقدامات قانونی و ثبت سفارش برای مدت حداقل یک سال آینده) | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 9 | |
| 4 | اعطای بسته حمایتی تبلیغات رسانهای برای سکوهای محتوایی داخلی منتخب (به میزان پانصد میلیارد تومان) | سازمان صدا و سیمای ج. ا. ا. | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی | بند 9 |
| 5 | ابلاغ سند «سیاستها و الزامات تعرفهگذاری ترافیک شبکه و تسهیم درآمد محتوا» و مقدمات اجراییسازی آن | مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | کارورهای ارتباطی | بند 7 |
2-3- مرحله دوم
| ردیف | اقدام | دستگاه اصلی | دستگاه همکار | سیاست |
| 1 | بازگشایی یوتیوب مبتنی بر حکمرانی قانونمند | بند 10 | ||
| 2 | مشارکت و مذاکره با سکوهای خارجی با تأکید بر سکوهای جدید | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 6 | |
| 3 | تصویب لایحه مقابله با اخبار جعلی در هیات دولت و اقدام به بررسی دو فوریت آن در مجلس | هیات وزیران، مجلس شورای اسلامی | بند 8 | |
| 4 | اجراییسازی سند «سیاستها و الزامات تعرفهگذاری ترافیک شبکه و تسهیم درآمد محتوا» | مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | کارورهای ارتباطی | بند 7 |
| 5 | ایجاد زیست بوم پایدار تولید محتوای مردمی در سکوهای داخلی | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان صدا و سیمای ج. ا. ا. | سکوهای داخلی، مرکز ملی فضای مجازی، سازمان برنامه و بودجه | بند 7 و 8 |
| 6 | سرمایهگذاری برای ایجاد و تقویت سکوهای متنوع محتوایی و خدماتی (در نقاط خلأ که مشابه داخلی قوی وجود ندارد) | بخش خصوصی | معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاستجمهوری، مرکز ملی فضای مجازی | بند 4 و 9 |
| 7 | ارائه خدمات «نسخهنویسی الکترونیکی» و «پیامک تراکنش بانکی» و «بازوی ارتباطی دستگاهها[1] با ارباب رجوع» به صورت انحصاری در پیامرسانهای داخلی منتخب | وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بانک مرکزی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | کلیه دستگاههای مرتبط | بند 9 |
| 8 | تصویب ممنوعیت استفاده رسمی دستگاهها[2] از سکوهای خارجی و الزام به حضور در سکوهای داخلی (غیر از مستثنیات کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه) | شورای عالی فضای مجازی | کلیه نهادها و دستگاهها | بند 9 |
| 9 | بازبینی و متناسبسازی برخورد با مصادیق محتوای مجرمانه در سکوهای داخلی و خارجی | قوه قضائیه | ضابطان قضایی | بند 2 |
| 10 | اختصاص زیرساختهای پردازشی و ذخیرهسازی سکوهای محتوایی منتخب داخلی به میزان مورد نیاز برای یک سال آینده | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | سازمان برنامه و بودجه | بند 9 |
| 11 | اصلاح مدل اقتصادی کارورهای ارتباطی در جهت کاهش درآمد از ترافیک خارجی نسبت به ترافیک داخلی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | کارورهای ارتباطی | بند 3 |
3-3- مرحله سوم
| ردیف | اقدام | دستگاه اصلی | دستگاه همکار | سیاست |
| 1 | بازگشایی تلگرام بعد از مذاکره مشروط به پذیرش شروط مصوب کارگروه ماده 4 این سند | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 10 | |
| 2 | ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با «یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه» به صورت انحصاری در پیامرسانهای داخلی منتخب | وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت نفت، فراجا، قوه قضائیه | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 9 |
| 3 | اعمال سیاستهای تشویقی تعرفهای برای مشترکان دارای مصرف منصفانه | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | کارورهای ارتباطی | بند 3 |
| 4 | ارائه سرویسهای جدید تحریمشکن | بخش خصوصی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 3 |
| 5 | افزایش کیفیت دسترسی با مزیت بخشی فنی به سکوهای محتوایی داخلی (سرعت، پایداری و تجربه کاربری) | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | سکوهای داخلی | بند 3 |
| 6 | تدوین و پیادهسازی طرح امنیت خانواده در فضای مجازی | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت آموزش و پرورش، فراجا | بند 8 |
| 7 | تدوین و پیگیری تصویب قانون مسئولیت سکوها | هیات وزیران، مجلس شورای اسلامی | قوه قضائیه | بند 2 |
| 8 | افزایش کیفیت شبکه، شفافیت ترافیک و کاهش خطای مثبت و منفی سامانههای پالایش | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | قوه قضائیه، سازمان برنامه و بودجه | بند 3 |
| 9 | بازگشایی تلگرام مبتنی بر حکمرانی قانونمند در صورت عدم موفقیت مذاکرات | بند 9 و 10 |
4-3- مرحله چهارم
| ردیف | اقدام | دستگاه اصلی | دستگاه همکار | سیاست |
| 1 | بازگشایی سایر سکوها بعد از مذاکره و پذیرش شروط کارگروه ماده 4 این سند | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | بند 10 | |
| 2 | تدوین لایحه جرمانگاری عرضه و فروش ابزارهای حاکمیتگریز و اقدام به بررسی دو فوریت آن در مجلس | هیات وزیران، مجلس شورای اسلامی | قوه قضائیه | بند 2 |
| 3 | ارتقای توان و مقابله مؤثر با ابزارهای پالایششکن | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | قوه قضائیه | بند 4 |
| 4 | تدوین و پیگیری تصویب قانون مالکیت فکری | هیات وزیران، مجلس شورای اسلامی | قوه قضائیه | بند 2 |
| 5 | جلوگیری از فرار مالیات بر درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی و محتوایی در سکوهای خارجی | وزارت امور اقتصادی و دارایی | ضابطان قضایی | بند 9 |
| 6 | تأمین دسترسیهای ضروری و مقابله با تحریم در لایه زیرساخت | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، قوه قضائیه | بند 4 | |
| 7 | شدت عمل در برخورد با جرایم و تخلفات در سکوهای خارجی غیر مجاز | قوه قضائیه | ضابطان قضایی، کلیه دستگاههای مرتبط | بند 5 |
ماده 4- کارگروه راهبری
راهبری اقدامات از طریق کارگروهی با عضویت رئیس مرکز ملی فضای مجازی (رئیس کارگروه)، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات (دبیر کارگروه)، نماینده رئیس مجلس شورای اسلامی، نماینده رئیس قوه قضائیه، وزیر اطلاعات، نماینده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دادستان کل کشور و دو تن از اعضای حقیقی صورت میگیرد:
وظایف کارگروه به شرح زیر است:
بررسی و تأیید برنامه عملیاتی و زمانبندی ارائه شده توسط دبیر کارگروه (زمانبندی اولیه، ضمیمه سند است)؛
بررسی برنامههای عملیاتی دستگاه متولی برای هر اقدام و تأیید آغاز فرایند اجراییسازی اقدامات؛
تعریف معیارها و شاخصهای کلیدی هر اقدام؛
اطمینان از انجام صحیح و کامل اقدامات هر مرحله و صدور مجوز برای ورود به مرحله بعد؛
بازنگری و تغییر دستگاه اصلی و همکار در صورت عدم انجام وظایف؛
بازنگری، بههنگامسازی و جابهجایی اقدامات بین مراحل در صورت نیاز؛
ارائه گزارشهای دورهای به ریاست و اعضای محترم شورای عالی فضای مجازی درباره پیشرفت و مشکلات احتمالی؛
تعیین فرایند مذاکره و تأیید توافقات صورت گرفته بر اساس اصول ذکر شده در ماده 1 این سند؛
تعیین خطوط کلی رسانهای، مدیریت افکار عمومی و راهبری اجرای پیوست رسانهای طرح متناسب با مراحل چهارگانه؛
هماهنگیهای لازم بین دستگاههای مختلف رسانهای و مسئولان و اطمینان از یکپارچگی و هم افزایی در پیامها و موضعگیریهای رسانهای.
تبصره 1: کارگروه راهبری میتواند هر زمان که تشخیص داد تخلف، نقص یا عدم توفیقی در اجرای مراحل وجود دارد، دستور بازگشت به مراحل یا اقدامات قبلی مندرج در ماده 3 را صادر کند.
تبصره 2: دبیر کارگروه موظف است یک سامانه ارزیابی جامع طراحی و پیادهسازی کند که قابلیت رصد و تحلیل پیشرفت هر یک از اقدامات و مراحل مختلف طرح را ارائه نماید.
تبصره 3: دبیر کارگروه موظف است مذاکره با سکوهای خارجی را بر اساس اصول و چهارچوبهای تعیین شده توسط کارگروه راهبری پیش ببرد و تمامی توافقات صورت گرفته در جلسات را به صورت دقیق گزارش نماید.
تبصره 4: تصمیمات کارگروه در چهارچوب وظایف مشخص شده در این ماده با رأی اکثریت اعضای کارگروه تصویب میشود. این مصوبات توسط رئیس کارگروه ابلاغ و برای تمامی دستگاهها لازمالاجرا است.
ماده 5- شاخصهای نظارت و ارزیابی
برای نظارت بر حسن اجرای اقدامات و رهگیری مسیر پیموده شده، شاخصهای زیر تعیین و توسط مرکز ملی فضای مجازی به صورت مستمر و ماهیانه ارزیابی و به شورای عالی فضای مجازی ارائه خواهد شد.
1-5- نسبت متوسط ترافیک داخل به خارج (ابزار فنی)؛
2-5- میزان شفافیت ترافیک:
1-2-5- میزان ترافیک ناشناس (ابزار فنی)؛
2-2-5- میزان فراگیری استفاده از فیلترشکن (نظرسنجی).
3-5- میزان پذیرش عمومی سکو:
1-3-5- متوسط ترافیک ماهانه سکوها (ابزار فنی)؛
2-3-5- تعداد کاربران فعال روزانه (ابزار فنی)؛
3-3-5- میزان استفاده و رضایت کاربران از شبکههای اجتماعی داخلی نسبت به خارجی (نظرسنجی)؛
4-3-5- زمان ماندگاری و نرخ تعامل[3] (ابزار فنی).
4-5- میزان جرایم و شکایات ثبت شده و به نتیجه رسیده مرتبط با فضای مجازی (گزارش پلیس فتا و دادستانی کل کشور)؛
5-5- میزان رضایت کاربران از سرعت و کیفیت دسترسی به اینترنت (ابزارهای فنی و نظرسنجی).
[1] دستگاههای ذیل ماده 29 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
[2] همان
[3] (Engagement)
