آیین‌نامه جذب، هدایت و توزیع کمک‌های خارجی در مدیریت بحران

هیأت وزیران در جلسه 1402/06/12 به پیشنهاد سازمان مدیریت بحران کشور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای بندهای (ج)، (د) و (ژ) ماده (9) قانون مدیریت بحران کشور مصوب 1398، آیین‌نامه جذب، هدایت و توزیع کمک‌های خارجی در مدیریت بحران را به شرح زیر تصویب کرد:

ماده 1- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:

ماده 2- تمامی دستگاه‌های اجرایی در فرایند جذب، هدایت و توزیع کمک‌های خارجی در مراحل کاهش خطر، آمادگی و پاسخ و بازسازی و بازتوانی، با رعایت اصل هشتادم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مشمول این آیین‌نامه می‌باشند.

ماده 3- سازمان پس از تعیین سطح سانحه و دریافت گزارش ارزیابی دستگاه‌های مسئول، در صورت دریافت پیشنهاد و یا تشخیص نیاز به کمک‌های خارجی، در اسرع وقت مراتب را حسب مورد از طریق وزارت امور خارجه و جمعیت، به سایر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی اعلام می‌نماید.

تبصره - در صورت نیاز به انجام ارزیابی مشترک حوادث و سوانح و استفاده از ظرفیت خارجی، سازمان با همکاری وزارت اطلاعات و وزارت امور خارجه اقدام می‌نماید.

ماده 4- جمعیت حسب مورد با هماهنگی وزارت امور خارجه و در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط و بر اساس تفاهم‌نامه‌های خود، نسبت به جذب کمک‌های خارجی اقدام می‌نماید.

ماده 5- سازمان از طریق جمعیت و با همکاری اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور و وزارت امور خارجه، هماهنگی‌های لازم را با سازمان‌های خارجی و بین‌المللی برای به‌کارگیری کمک‌های نقدی و غیر نقدی خارجی در کشور به عمل آورد. چگونگی مصرف منابع نقدی خارجی اهدایی از طرف اهداکنندگان بر اساس نیت اهداکننده، با رعایت قوانین ذی‌ربط، توسط سازمان تعیین و به دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط ابلاغ می‌گردد.

ماده 6- سازمان با همکاری وزارت امور خارجه و حسب مورد جمعیت، با رعایت قوانین مربوط، ساز و کار لازم جهت همکاری مؤثر با سازمان ملل متحد به ویژه دفتر امور بشردوستانه این سازمان جهت استفاده از کمک‌های نقدی و غیر نقدی خارجی اهدایی به جمهوری اسلامی ایران را ایجاد می‌نماید.

ماده 7- سازمان هواپیمایی کشوری موظف است بنا بر اعلام نیاز سازمان و با هماهنگی مراجع ذی‌ربط، نسبت به تعیین محل‌های فرود هواپیماهای حامل گروه‌های امدادی و کمک‌های خارجی و اعلام آسمان باز در سامانه (سیستم) فرودگاهی در دسترس، برای این هواپیماها اقدام نماید. این هواپیماها برای فرود، از پرداخت هزینه‌های خدمات ناوبری و فرودگاهی در فرودگاه‌های اعلام شده معاف می‌باشند.

تبصره - در صورت نیاز به استفاده از فرودگاه‌های اختصاصی دستگاه‌ها، سازمان هواپیمایی کشور موظف به ایجاد هماهنگی لازم می‌باشد.

ماده 8- سازمان بنادر و دریانوردی موظف است بنا بر اعلام نیاز سازمان، ضمن هماهنگی با مراجع ذی‌ربط، نسبت به اعلام بنادر در دسترس برای کشتی‌های حامل گروه‌های امدادی و کمک‌های خارجی اقدام نماید. این کشتی‌ها می‌توانند بدون رعایت نوبت در بنادر جمهوری اسلامی ایران پهلو گرفته و بدون پرداخت هزینه‌های مربوطه نسبت به تخلیه کالاهای خود اقدام کنند.

تبصره - در صورت نیاز به استفاده از بنادر و اسکله‌های اختصاصی دستگاه‌ها، سازمان بنادر و دریانوردی موظف به ایجاد هماهنگی لازم می‌باشد.

ماده 9- سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای موظف است با همکاری گمرک جمهوری اسلامی ایران و فرماندهی مرزبانی جمهوری اسلامی ایران و با هماهنگی دستگاه امنیتی ذی‌ربط، اقدامات لازم جهت عبور کامیون‌ها و بارکش (تریلی) های حامل کمک‌های خارجی که از مرزهای مشترک با کشورهای همسایه وارد خاک جمهوری اسلامی ایران می‌شوند را به صورت خارج از نوبت و بدون پرداخت هزینه از پایانه‌های مرزی زمینی کشور به عمل آورد.

ماده 10- وزارت امور خارجه با همکاری وزارت اطلاعات حسب مورد پس از درخواست سازمان و یا جمعیت موظف است برای اعضای گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات در شرایط اضطراری، به استثنای اتباع کشورهایی که اتباع آن اجازه ورود به ایران را ندارند، در فرودگاه‌های ورودی یا در مکان وضعیت اضطراری، روادید ورود به کشور را صادر نماید.

تبصره 1- داشتن مدارک مایه‌کوبی (واکسیناسیون) استاندارد و معتبر در مقابل بیماری‌هایی که احتمال شیوع آن‌ها در شرایط اضطراری وجود دارد، برای تمامی اعضای گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات الزامی است. داشتن مدارک مایه‌کوبی (واکسیناسیون) برای سگ‌های زنده‌یاب الزامی است. نمایندگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان دام‌پزشکی کشور موظفند در مبادی ورودی و قبل از صدور روادید گروه‌ها، این مدارک را بررسی نموده و به وزارت امور خارجه و جمعیت گزارش نمایند.

تبصره 2- در صورت شیوع بیماری‌های فراگیر در زمان شرایط اضطراری، رعایت رویه (پروتکل) های تعیین شده از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای کلیه اعضای گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات و وسایل آن‌ها الزامی است.

تبصره 3- محدوده مجاز تردد اعضای گروه‌های خارجی در سطح کشور، در صورت لزوم و با اعلام دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط توسط سازمان تعیین و در زمان صدور، در روادید آن‌ها درج می‌گردد.

ماده 11- فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلف است به منظور تکمیل اطلاعات مربوط به ورود و خروج همه اعضای گروه‌های خارجی پاسخ به شرایط اضطراری، امکان برقراری ارتباط میان سامانه‌های تحت مدیریت خود با زیرسامانه‌های برخط ذیل سامانه جامع مدیریت خطر حوادث و سوانح را فراهم نماید. جمعیت با همکاری وزارت اطلاعات، وزارت امور خارجه، اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مکلفند اطلاعات ورود و خروج و تردد اشخاص یاد شده و نیز اطلاعات مربوط به ابزار، ادوات، دستگاه‌های رادیویی و ارتباطاتی همراه و سگ‌های زنده‌یاب متعلق به آن‌ها را در زیرسامانه مزبور ثبت نماید و نسبت به ارائه گزارش دوره‌ای حسب درخواست سازمان اقدام نماید.

تبصره - کلیه دستگاه‌های اجرایی استفاده‌کننده از تجهیزات و ادوات موضوع این ماده مکلفند نسبت به ثبت ابزار و تجهیزات مذکور در زیرسامانه مربوط ذیل سامانه جامع مدیریت خطر حوادث و سوانح اقدام نمایند.

ماده 12- تمامی اعضای گروه‌های خارجی حاضر در شرایط اضطراری که حرفه آن‌ها به نحوی است که بر حسب مقررات ملی باید مجوز اشتغال در ایران را کسب نمایند، با تشخیص فرمانده میدان و صرفاً در حوزه فعالیت امدادی از دریافت مجوز و تعرفه‌های مربوطه معاف می‌باشند.

تبصره - در صورت ضرورت استفاده از خدمات این افراد پس از دوره شرایط اضطراری، به تشخیص دستگاه مسئول، ادامه حضور آن‌ها تابع قوانین و مقررات مرتبط در کشور خواهد بود.

ماده 13- وسایل همراه گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات که برای پاسخ به شرایط اضطراری با تأیید دستگاه اجرایی مسئول و یا فرمانده میدان وارد کشور می‌شوند از جمله سگ‌ها، وسایل و دستگاه‌های زنده‌یاب، هوشمان (ربات) ها و همچنین کلیه اقلام که در هر زمان و شرایطی از مبادی هوایی، دریایی و زمینی وارد کشور می‌شوند، نظیر دارو، مواد غذایی، تجهیزات و اقلام پزشکی، وسایل کلینیکی و بیمارستانی، آمبولانس، ماشین‌های سنگین آواربرداری، قایق‌های نجات برای حمل مجروح و مشابه آن از پرداخت حقوق ورودی، عوارض گمرکی و مالیات‌های مربوط معاف می‌باشند. برای اخذ مجوزهای لازم برای ترخیص محموله، ضمن رعایت مسائل امنیتی، باید حداکثر ظرف مدت یک هفته اقدام گردد.

تبصره 1- ابزار و وسایل گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات از جمله سگ‌ها و وسایل و دستگاه‌های زنده‌یاب، هوشمان (ربات) ها، وسایل درمانگاهی (کلینیکی) و بیمارستانی و آمبولانس و درمانگاه (کلینیک) ها و آزمایشگاه‌های سیار و سایر وسایلی که به هنگام ورود به کشور ثبت شده‌اند، می‌تواند بدون تشریفات گمرکی از کشور خارج شوند. در صورتی که این ابزار و وسایل به جمعیت یا دستگاه‌های اجرایی حسب مورد اهدا شوند، ارائه اسناد اهدای این ابزار در هنگام خروج گروه‌های امدادی ضروری است.

تبصره 2- اقلام دارویی، تجهیزات، ملزومات و اقلام پزشکی باید جزء فهرست اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی کشور و منطبق بر استانداردهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشند.

تبصره 3- در موارد خاص که اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی در فهرست وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نباشد، اخذ تأییدیه و صدور مجوز ورود در کوتاه‌ترین زمان، که به هر صورت بیشتر از یک هفته نشود، صورت می‌پذیرد.

ماده 14- جمعیت از طریق دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (2) قانون، محل اسکان گروه‌های خارجی ارزیابی، جستجو و امداد و نجات در شرایط اضطراری بیمارستان‌ها و درمانگاه (کلینیک) های اهدایی و گروه‌های پزشک و پرستار و انبارها را در مناسب‌ترین محل و تا حد امکان نزدیک به محل وضعیت اضطراری تهیه و تأمین می‌نماید و در صورت نیاز، تأمین مایحتاج عمومی نظیر آب، مواد خوراکی و بهداشتی این گروه‌ها را پشتیبانی خواهد کرد. گروه‌های خارجی باید پرچم کشور اعزام‌کننده، سازمان ملل متحد یا فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و جمعیت را برای شناسایی بهتر در محل اسکان خود نصب نمایند. اعضای این گروه‌ها موظف هستند نشان، کارت، برچسب و الگوهای هویتی خود را همراه داشته باشند و بر روی وسایل خود نصب نمایند.

تبصره - فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف است با هماهنگی وزارت اطلاعات، امنیت حمل و نقل گروه‌های خارجی از مبادی ورودی تا محل آسیب دیده و بالعکس و همچنین رفت و آمدهای درون منطقه عملیاتی و امنیت محل اسکان گروه‌های خارجی را تأمین نماید. مسئولین امنیتی گروه‌های اعزامی خارجی موظفند در این زمینه با مسئولین امنیتی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران همکاری کنند.

ماده 15- جمعیت مسئول نظارت بر عملکرد تخصصی و فنی گروه‌های خارجی پاسخ به شرایط اضطراری بوده و موظف است هماهنگی لازم را برای اثربخشی اقدامات گروه‌های مذکور با سایر دستگاه‌های مسئول به عمل آورد. سازمان و جمعیت حسب مورد دستگاه‌های همکار گروه‌های خارجی را تعیین می‌کند و به همراه مختصات مکانی، شماره تماس تلفنی و رادیویی آن‌ها به اطلاع مسئولین هماهنگی این گروه‌ها می‌رساند. گروه‌های خارجی اعزام شده نیز متقابلاً باید مختصات مکانی، شماره تماس و نحوه هماهنگی با خود را بلافاصله پس از ورود در اختیار سازمان قرار دهند.

تبصره - چنانچه گروه‌های کمک خارجی از نظامیان کشورهای کمک‌کننده باشند، مسئولیت پذیرش، همراهی و همکاری با آنان بر عهده ستاد کل نیروهای مسلح خواهد بود. دستورالعمل لازم در این خصوص ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه توسط ستاد کل نیروهای مسلح با همکاری سازمان تهیه و ابلاغ می‌شود.

ماده 16- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است از طریق سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و جمعیت و با پشتیبانی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، ستادهای استانی و شهرستانی و نمایندگی سازمان ملل متحد در ایران، ساز و کار لازم جهت زیرساخت فنی و ارتباطی که برای اجرای عملیات پاسخ گروه‌های خارجی ضروری می‌باشد را فراهم کند.

ماده 17- سازمان با هماهنگی وزارت اطلاعات از طریق جمعیت و همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت امور خارجه، نیروی انسانی مورد نیاز برای همکاری با گروه‌های خارجی را از میان کارشناسان، داوطلبان، اعضای سازمان جوانان جمعیت، سازمان داوطلبان جمعیت، اعضای سازمان‌های مردم نهاد و نیروهای محلی تأمین نماید. این افراد به گروه‌های خارجی در فرایند ارزیابی، جستجو و امداد و نجات در شرایط اضطراری و ارتباط زبانی و کلامی با افراد آسیب دیده و مسئولین محلی کمک می‌کنند.

ماده 18- جمعیت با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر دستگاه‌های اجرایی مسئول و با نظارت سازمان، مسئولیت دریافت و توزیع اقلام غیر نقدی خارجی همچون اقلام غذایی، دارویی، تجهیزات پزشکی و اقلام زیستی را بر عهده دارد و گزارش اقدامات انجام شده را به صورت دوره‌ای به سازمان ارسال می‌نماید.

تبصره - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری جمعیت، استانداردهای لازم برای دریافت کمک‌های غذایی، دارویی و تجهیزات پزشکی خارجی را تدوین و به جمعیت اعلام نماید. این استانداردها به نحو مقتضی توسط جمعیت به اطلاع نهادهای بین‌المللی خواهد رسید.

ماده 19- سازمان پس از دریافت گزارش‌های محلی از توزیع اقلام کمک‌های خارجی و گزارش‌های نظارت بر توزیع، در صورت صلاحدید و نیاز به مقادیر بیشتر کمک‌های غیر نقدی بین‌المللی، از طریق جمعیت و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، فهرست تدوین شده تکمیلی را اعلام می‌کند.

ماده 20- سازمان با همکاری وزارت امور خارجه و حسب مورد سایر دستگاه‌های اجرایی و با رعایت ملاحظات امنیتی موظف است به منظور ایجاد شفافیت و استفاده بهینه از کمک‌های خارجی و ساماندهی طرح‌های اجرایی که در پاسخ به شرایط اضطراری و نیز در مراحل کاهش خطر و بازسازی و بازتوانی جامعه آسیب دیده تعریف شده و به اجرا در می‌آیند و همچنین استانداردسازی گزارش همکاری‌های بین‌المللی، زیرسامانه‌ای برخط ذیل سامانه واحد مدیریت خطر حوادث و سوانح راه‌اندازی نماید. دستگاه‌های اجرایی حسب مورد نسبت به تکمیل اطلاعات مورد نیاز بر روی سامانه مذکور در خصوص استفاده از منابع مالی و اجرای طرح‌های خارجی اقدام خواهند نمود.

تبصره - این سامانه برای کلیه طرف‌های همکار در اجرای طرح‌ها به صورت برخط قابل استفاده بوده و به منظور حفظ امنیت آن، سطوح مختلف دسترسی برای مخاطبین در نظر گرفته می‌شود.

ماده 21- سازمان با هماهنگی وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌های اجرایی، اقدامات لازم را برای استفاده مؤثر از منابع صندوق مرکزی پاسخ اضطراری سازمان ملل، منابع مالی و توسعه‌ای آژانس‌های این سازمان حسب مورد در مراحل کاهش خطر و بازسازی و بازتوانی جامعه آسیب دیده به عمل می‌آورد.

تبصره 1- سازمان با همکاری وزارت امور خارجه، به منظور توان افزایی جامعه آسیب دیده و افزایش تاب‌آوری به ویژه در مرحله کاهش خطر، آن دسته از دستگاه‌های اجرایی را که در اجرای طرح‌های جامعه محور با رویکرد مشارکتی و همکاری بین بخشی فعالیت می‌کنند، برای جذب کمک‌های خارجی سازماندهی می‌نماید.

تبصره 2- سازمان با همکاری دستگاه‌های اجرایی مسئول نسبت به فراهم آوردن تسهیلات اداری، پشتیبانی و معافیت مالیاتی برای طرح (پروژه) های کمک‌های خارجی در زمینه توان‌بخشی و بازسازی اقدام می‌نماید.

ماده 22- به منظور افزایش ظرفیت و بالا بردن توان اجرایی دستگاه‌های اجرایی در چهارچوب مسئولیت‌های خود، در مواردی غیر از شرایط اضطراری که کمک‌های خارجی به صورت داوطلبانه به کشور ارائه می‌شود و همچنین در مواردی که گروه‌های کارشناسی و آموزشی واحد مشترک زیست محیطی سازمان ملل متحد قصد ارائه خدمات و کمک در مورد کاهش مخاطرات محیط زیستی و کاهش خطر حمل مواد خطرناک را دارند، این کمک‌ها نیز از معافیت گمرکی مربوط به اقلام بشردوستانه و تسهیلات مندرج در ماده (13) این آیین‌نامه برخوردار خواهند بود.

ماده 23- سازمان با هماهنگی وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌های اجرایی استفاده‌کننده از کمک‌های خارجی، گزارش نهایی مربوط به استفاده از این کمک‌ها در مراحل کاهش خطر، آمادگی و پاسخ و بازسازی و بازتوانی را به صورت مرحله‌ای تهیه و پس از ثبت در سامانه موضوع ماده (20) این آیین‌نامه به ستاد ملی پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران، موضوع ماده (10) قانون، ارائه نماید. سازمان با همکاری جمعیت و با هماهنگی وزارت امور خارجه چگونگی انتشار و به اشتراک‌گذاری گزارش با جامعه بین‌الملل را با رعایت ملاحظات امنیتی تعیین می‌کند.

ماده 24- سازمان با همکاری دستگاه‌های مسئول و گروه‌های خارجی نسبت به تهیه برنامه خروج و ارائه به فرماندهی عملیات پاسخ به بحران مطابق موضوع ماده (11) قانون اقدام می‌نماید.

ماده 25- سازمان مکلف است با همکاری وزارت امور خارجه و جمعیت، چهارچوب‌های لازم جهت انجام همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای در زمینه جذب کمک‌های خارجی برای مدیریت بحران از جمله، امضای تفاهم‌نامه‌های دو یا چندجانبه را شناسایی و طراحی نموده و پیشنهاد لازم را به مراجع قانونی ذی‌ربط ارائه نماید.

ماده 26- نظارت بر حسن اجرای این آیین‌نامه بر عهده سازمان می‌باشد. نظارت تخصصی و فنی سازمان نافی نظارت سایر دستگاه‌های نظارتی کشور نیست.