تصویب نامه درخصوص تعیین بسته اجرایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

شماره 155750/ت48527هـ 1391/08/09

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ـ معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

هیات وزیران در جلسه مورخ 1391/07/23 بنا به پیشنهاد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و تایید معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور و به استناد ماده (217) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران ـ مصوب 1389ـ تصویب نمود:

بسته اجرایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موضوع ماده (217) قانون یادشده به شرح پیوست که تایید شده به مهر «دفتر هیات دولت» است، تعیین می‌شود.

معاون اول رییس جمهور ـ محمدرضا رحیمی

بسته اجرایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

(1394 ـ 1390)

موضوع ماده (217) قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه

جمهوری اسلامی ایران

بسمه تعالی

مقدمه

امروزه سیاست گذاران بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات در اغلب کشورهای جهان به اهمیت ویژه ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان یک فناوری توانمند پی برده اند، خدمات ارتباطات و فنآوری اطلاعات برای رسیدن اغلب صنایع به سطوح عالی بهره وری، امکانات لازم را فراهم نموده است و هم چنین تسهیلات مورد نیاز را برای تبادل اطلاعات و ارتباطات ایجاد می‌نماید. از طرفی مهم ترین عاملی که باعث توسعه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در جوامع مختلف می‌شود، کیفیت ارایه خدمات ارتباطی در آن‌هاست، به طوری که پیشرفت سریع فنآوری اطلاعات و ارتباطات باعث ظهور سیستم‌های سیار پیشرفته در این فناوری شده است. در حال حاضر گسترش پایگاه‌های عظیم اطلاعاتی، مخابراتی نظیر اینترنت، سیستم‌های ارتباطات سیار زمینی و ماهواره‌ای، محیط‌های چندرسانه ای، سرویس‌های دیجیتال پخش صدا و تصویر و بسیاری از سرویس‌های جدید دیگر و کاربردی نمودن در آن در اقصی نقاط کشورها همگی حکایت از تغییر و تحول شگرف در زمینه کاهش سطوح شکاف دیجیتالی دارد. در دنیای امروز اطلاعات نه تن ها به عنوان یکی از منابع و دارایی‌های اصلی شناخته شده است بلکه در حکم وسیله و ابزاری برای مدیریت اثربخش بر سایر منابع و دارایی‌ها محسوب می‌شود و لذا از اهمیت و ارزش ویژه‌ای برخوردار گشته است، اما این ارزش تن ها در صورتی محقق و دست یافتنی خواهد بود که اطلاعات بتوانند در زمان مناسب، با کیفیت مطلوب و امنیت قابل قبول در اختیار افراد مناسب قرار گیرد و ارتباطات به صورت مطلوب و بهینه برقرار گردد، از این رو فنآوری اطلاعات و ارتباطات که زمینه ساز انتقال و جابه‌جایی، بکارگیری و مدیریت موثر اطلاعات در کشورها می‌باشد، از اهمیت حیاتی برخوردار گشته است.

بسته اجرایی توسعه بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات در برنامه پنجم توسعه کشور دومین گام از سند چشم انداز افق 1404 می‌باشد که به استناد ماده 217 قانون برنامه پنجم توسعه کشور تدوین شده است و شامل مجموعه‌ای از پروژه‌های به هم پیوسته، و مرتبط و اولویت دار بوده که به عنوان یک اقدام زیربنایی جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور در چارچوب اهداف قانون برنامه مذکور به اجرا در می‌آید.

با توجه به سند چشم انداز ایران در افق 1404 کشوری است توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه و با عنایت به سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و سیاست‌های فضای تولید و تبادل اطلاعات ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری، توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات با رعایت ملاحظات امنیتی در اولویت قرار گرفته است و بر همین اساس احکام زیادی در قانون پنج ساله برنامه پنجم توسعه کشور در ارتباط با بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات درج شده است تا با اجرایی نمودن آن‌ها، شاخص‌های ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور در پایان برنامه در جایگاه دوم منطقه قرار گیرد. برای رسیدن به اهداف تعیین شده در اسناد بالادستی ذکر شده و ارایه خدمات الکترونیکی مبتنی بر توافقنامه سطح خدمات در حوزه‌های دولت الکترونیکی، تجارت الکترونیکی، کسب و کار الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی و... در تدوین بسته اجرایی مدنظر قرار گرفته است.

بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات مشتمل بر زیربخش های پست، مخابرات و فناوری اطلاعات است که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان نهاد ملی متولی حاکمیت این بخش وظیفه کلان سیاست گذاری، هدایت و نظارت را عهده دار است. اجزای ساختار کلان بخش قابل تفکیک به هفت جز اصلی می‌باشد که عبارتند از: وزارت (سیاست گذار، هدایت کننده و ناظر)، کمیسیون تنظیم مقررات (مرجع تصویب مقررات)، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی (مجری مصوبات کمیسیون و ایفاکننده وظایف نظارتی وزارت بر اپراتورها)، تامین‌کنندگان شبکه‌های زیرساختی ارتباطات و فناوری اطلاعات (شرکت ارتباطات زیرساخت (زیرساخت ارتباطی)، سازمان فناوری اطلاعات ایران (زیرساخت اطلاعاتی)، شرکت‌های پست ج.ا.ا و خدمات هوایی پیام (زیرساخت‌های شبکه پستی)، تامین‌کنندگان شبکه‌های دسترسی و ارایه خدمات به مشترکین نهایی خدمات ارتباطات و فناوری اطلاعات (اپراتورهای غیردولتی در زیربخش های مخابرات و فناوری اطلاعات و اپراتورهای دولتی و غیردولتی در زیربخش پست)، تامین و ارایه کنندگان محتواهای مبتنی بر شبکه‌های ارتباطات و فناوری اطلاعات (کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از دولتی و غیردولتی) و مشترکین نهایی خدمات ارتباطات و فناوری اطلاعات (کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از دولتی و غیردولتی).

این دستگاه ها مکلف می‌باشند به منظور بسط خدمات دولت الکترونیکی، توسعه صنعت فناوری اطلاعات و سواد اطلاعاتی و افزایش بهره وری در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، مهم ترین تکالیف وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را در اجرای قانون برنامه پنجم توسعه اجرا نمایند.

مهم ترین راهبردهای متخذه این وزارتخانه به شرح زیر می‌باشد:

ـ توسعه و تقویت شبکه‌های زیرساختی ارتباطی امن و پایدار (مخابراتی، فناوری اطلاعاتی و پستی)

ـ توسعه و تقویت شبکه‌های زیرساختی اطلاعاتی امن وپایدار

ـ بهبود مدیریت

ـ توسعه سطح دسترسی

ـ گسترش همکاری و تعامل با کشورهای جهان

ـ حمایت از صنعت فناوری اطلاعات

برای تحقق این راهبردها باید سیاست‌های اجرایی و ابزارهای متناسب در واحدهای فوق‌الاشاره به شیوه‌های کارآمد اتخاذ گردد.

ریوس این سیاست ها به شرح ذیل قابل تبیین است:

ـ ایجاد زیرساخت ارتباطی شبکه ملی اطلاعات

ـ ارتقا ظرفیت شبکه پستی

ـ بومی سازی و افزایش ایمنی و امنیت شبکه اطلاعاتی کشور

ـ مدیریت یکپارچه منابع

ـ گسترش خدمات عمومی اجباری

ـ گسترش خدمات ارتباطات و فناوری اطلاعات در فضای رقابتی

ـ اتصال شبکه ارتباطی کشور با کشورهای هم جوار

ـ فراهم نمودن بستر همکاری با سایر کشورها و مجامع بین‌المللی

ـ توانمند سازی و استفاده از توان بخش‌های عمومی غیردولتی، خصوصی و تعاونی

با عنایت به موارد پیش گفته، مهم ترین اقدامات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات طی برنامه پنجم توسعه عبارتند از:

1ـ ایجاد و توسعه شبکه ملی اطلاعات:

یکی از مهم ترین دستاوردهای اجرای بسته مذکور «ایجاد و توسعه شبکه ملی اطلاعات» بوده که با توجه به ضرورت اتصال شبکه‌های اختصاصی، عمومی، دولتی و اجتماعی به یکدیگر، امکان دسترسی و تبادل اطلاعات و خدمات در سطح ملی و بین‌المللی برای آحاد جامعه، سازمان ها و مراکز دولتی و غیردولتی، شبکه‌ای یکپارچه در کشور با ویژگی پایدار، کارا، انعطاف پذیر، قابل دسترس و امن، با کیفیت و مدیریت واحد طراحی و پیاده سازی شده است. جهت تحقق ایجاد چنین شبکه‌ای با قابلیت‌های ذکرشده سه برنامه مهم «توسعه زیرساخت‌های ارتباطی»، «توسعه زیرساخت‌های اطلاعاتی» و «مدیریت یکپارچه منابع و کاربردها» در دست اجرا قرار دارد. در این راستا توسعه زیرساخت‌های ارتباطی (شبکه اینترانت کشوری (لایه هسته پرسرعت، لایه هسته و لبه)، لایه شبکه‌های تجمیع منطقه ای و شهری (شبکه‌های مترواترنت استانی) و شبکه‌های دسترسی جهت توسعه شبکه‌های دولتی، تخصصی، عمومی و اجتماعی به منظور عرضه خدمات الکترونیکی با سرعت و کیفیت بالا و توسعه زیرساخت‌های اطلاعاتی (توسعه مراکز داده ملی، منطقه‌ای و استانی، مراکز داده متمرکز و توزیع شده دستگاهی و پایگاه‌های اطلاعاتی، نرم افزارهای بومی پایه و کاربردی) جهت به اشتراک‌گذاری منابع اطلاعاتی و عدم وابستگی به پایگاه‌های داده خارجی امری اجتناب ناپذیر است. با توجه به موارد مذکور مدیریت یکپارچه منابع (مدیریت منابع اینترنتی، مدیریت شاخص ها و سامانه‌های بخش، مدیریت شبکه ملی اطلاعات، مدیریت امنیت شبکه، پیشگیری، مقابله و امدادرسانی به حوادث حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، پالایش اطلاعات، مدیریت یکپارچه خدمات شبکه ی ملی اطلاعات) قابل توجه بوده و این امر موجب وحدت رویه در کلیه امور بخش خواهد گردید.

2ـ ارایه خدمات الکترونیکی مبتنی بر شبکه ملی اطلاعات:

با اجرای این بسته مراکز داده ملی، منطقه‌ای و استانی امن و پایدار با پهنای باند مناسب ایجاد و توسعه‌یافته و کلیه خدمات قابل ارایه بر بستر ایجاد شده مبتنی بر توافق نامه سطح خدمات خواهد بود و زیرساخت‌های لازم برای توسعه تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، دولت الکترونیکی، مالیات الکترونیکی، کسب و کار الکترونیکی، بیمه و سلامت الکترونیکی، دادرسی الکترونیکی، گواهی الکترونیکی، کارت هوشمند ملی چند منظوره و... و همچنین زیرساخت‌های مورد نیاز پایگاه‌های داده اطلاعات حقوقی املاک و اسناد کشور، اطلاعات هویت ایرانیان، اطلاعات داده‌های مکانی، اطلاعات آماری کشور و... فراهم خواهد شد. علاوه بر موارد فوق بستری مستقل، امن و پایدار با پهنای مناسب جهت توسعه علم و دانش برای دانشگاهیان، حوزه‌های علمیه، مراکز دینی و فرهنگی، مراکز تحقیقاتی، مراکز علمی و پژوهشی، کتابخانه‌های عمومی و وزارتخانه ها ایجاد خواهد شد.

3ـ بسترسازی جهت تحقق دولت الکترونیکی:

با توسعه شبکه ملی اطلاعات تعاملات کلیه دستگاه‌های اجرایی کشور با یکدیگر هم چنین تعاملات آن‌ها با سایر بنگاه‌های غیردولتی و دولتی و اشخاص حقیقی و حقوقی به صورت الکترونیکی بوده و ارایه خدمات الکترونیکی دستگاه‌های اجرایی بر بستر شبکه ملی اطلاعات به صورت امن و پایدار انجام خواهد پذیرفت.

4ـ تحقق شاخص‌های کلیدی ارتباطات و فناوری اطلاعات:

در راستای امکان دسترسی پرسرعت آحاد جامعه به خدمات اینترانت و اینترنت، با اجرای این بسته صد درصد دستگاه‌های دولتی و بنگاه‌های کسب و کار و شصت درصد خانوارها دارای امکان دسترسی پرسرعت می‌شوند، که پهنای باند زیرساخت ارتباطی کشور با برنامه ریزی های انجام شده به ظرفیتی بالغ بر دو هزار گیگابیت بر ثانیه و ظرفیت اینترنت بین‌الملل به پانصد گیگابیت بر ثانیه خواهد رسید. در همین راستا ضریب نفوذ اینترنت به حدود 50 درصد و ضریب نفوذ موبایل به یکصد و ده درصد خواهد رسید. میزان سرمایه گذاری بخش خصوصی که تقریبا 72 درصد کل سرمایه گذاری بخش بوده که با هدف، توسعه دسترسی آحاد جامعه و ارایه پورت‌های پرسرعت انجام می‌شود، سهم توسعه دسترسی فیبر و دسترسی بی‌سیم افزایش قابل توجهی خواهد داشت. همچنین سرانه مرسولات پستی به 22 مرسوله رسیده و زمان سیر مرسولات پستی عادی بین مراکز استان‌ها در مدت حداکثر 2 روز (2D+ ) برسد. به‌روزرسانی کدهای پستی شامل به هنگام سازی اطلاعات کد پستی ده رقمی و کدگذاری مکان‌های جدید.

5 ـ ارتقا امتیاز شاخص جهانی توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات (IDI ):

شاخص توسعه یافتگی ICTیکی از مهم ترین شاخص‌های ارزیابی وضعیت ICT در کشورهاست که با هدف ردگیری پیشرفت و توسعه ICT و نظارت بر شکاف دیجیتالی از سوی اتحادیه جهانی مخابرات (ITU ) ارایه شده است. شاخص IDI بر مبنای 11 زیرشاخص در سه محور دسترسی به ICT (شاخص‌های تعداد خطوط تلفن ثابت به ازای 100 نفر، تعداد مشترکین موبایل به ازای 100 نفر، پهنای باند اینترنت به ازای هر مشترک، درصد خانوارها با امکانات کامپیوتری و درصد خانوارها با دسترسی اینترنتی در منزل) میزان استفاده از ICT (شاخص‌های مشترکین اینترنت به ازای 100 نفر، مشترکین باند پهن ثابت اینترنتی به ازای هر 100 نفر و مشترکین باند پهن موبایل به ازای هر 100 نفر) و مهارت‌های ICT ارزیابی (شاخص‌های درصد باسوادی بزرگسالان، درصد ثبت نام کنندگان در دبیرستان و درصد ثبت نام کنندگان در دانشگاه) می‌شود. امتیاز ایران درسال 2010 برابر 39/3 از 10 بود که با توجه به برنامه ریزی های صورت پذیرفته این امتیاز ارتقا چشمگیر را یافته و به حدود 5/6 خواهد رسید.

6 ـ مشارکت بخش غیردولتی:

حضور اپراتورهای بخش غیردولتی از قبیل شرکت مخابرات ایران، شرکت همراه اول، شرکت ایرانسل، شرکت مبین نت، اپراتور فیبر نوری، کلیه PAPها، ICPها، ISPها و... در این زمینه تامین شبکه‌های دسترسی و ارایه خدمات ارتباطات و فناوری اطلاعات به مشترکین نهایی در طول برنامه پنجم توسعه کشور چشم گیر بوده و در تسهیل دسترسی به خدمات ارایه شده بر بستر شبکه ملی اطلاعات و همچنین ارایه خدمات مبتنی بر شبکه، همکاری لازم را با وزارت متبوع به عمل خواهند آورد.

7ـ بسترسازی جهت تحقق 2 درصدی سهم صنعت فناوری اطلاعات از تولید ناخالص داخلی:

اجرای برنامه‌های اجرایی مورد نظر در بسته مذکور و آیین‌نامه‌های مرتبط با آن، بسترسازی لازم و افزایش سهم صنعت فناوری اطلاعات از تولید ناخالص داخلی را به بیش از دو درصد (2%) در پایان برنامه متحقق می‌نماید. که نقش روزافزون بخش ICT را در فعالیت‌های اقتصادی نشان می‌دهد.

به منظور اجرایی کردن اهداف مندرج در سند چشم انداز، سیاست ها و قانون برنامه پنجساله پنجم در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، بسته اجرایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با رویکرد مسیله محوری با عنوان «توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات امن، ایمن و پایدار» در طول سال‌های برنامه پنجساله پنجم توسعه کشور به اجرا درمی آید.