دستورالعمل اجرایی آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناس رسمی برای دستگاه‌های اجرایی

سازمان حسابرسی
ذی‌حساب و اداره کل امور مالی
ذی‌حسابی
اداره کل امور مالی
امور مالی
حسابداران رسمی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران

سلام‌علیکم
پیرو «بخشنامه شماره 51/111758 مورخ 1403/06/26 خزانه‌داری کل کشور»، در راستای «ماده 4 آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناس رسمی برای دستگاه‌های اجرایی به شماره 123347/ت 54802 هـ مورخ 1402/07/15 هیات محترم وزیران»، برای دستگاه‌های اجرایی (موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری)، ارجاع امور به کارشناس یا هیات کارشناسی صرفاً از طریق «سامانه ملی کارشناسی» امکان‌پذیر است و بنا بر مواد 5 و 6 آئین‌نامه اشعاری، کلیه فرایندهای مربوطه از جمله انتخاب، پرداخت حق‌الزحمه و بارگذاری گزارش کارشناسی می‌بایست در سامانه مذکور انجام شود و همچنین مطابق مواد 8 و 9 آن، پرداخت حق‌الزحمه کارشناسی، منوط به ثبت گزارش و دریافت شناسه یکتا از این سامانه می‌باشد و گزارش‌هایی می‌تواند مبنای ارائه خدمات، تسهیلات و معاملات قرار گیرد که در سامانه ثبت و شناسه یکتا دریافت کرده باشند و بر اساس ماده 14 آئین‌نامه، ارجاع امر کارشناسی از جمله کارشناسی معاملات سامانه ستاد (سامانه تدارکات الکترونیکی دولت) صرفاً با رعایت مقررات این آئین‌نامه خواهد بود و همه مقررات مغایر لغو گردیده و در دستورالعمل اجرایی مربوطه نیز نحوه اجرای کلیه فرایندها تبیین شده است؛ بنابراین نظر به تکالیف مقرر در آئین‌نامه و دستورالعمل فوق‌الذکر، پرداخت (پرداخت اولیه و تتمه) برای درخواست کارشناسی از هر محل، منوط به ثبت درخواست و انجام فرایند در «سامانه ملی کارشناسی» می‌باشد. از این رو لازم است پیش از هرگونه اقدام به پرداخت در خصوص مبلغ پیش‌پرداخت اولیه یا تتمه، می‌بایست از ثبت درخواست کارشناسی، دریافت لینک پرداخت و اخذ گزارش در بستر «سامانه ملی کارشناسی» اطمینان حاصل گردد و این امر در رسیدگی به حساب‌های مالی ملحوظ شود.

در اجرای تبصره ماده (2) آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناس رسمی برای دستگاه‌های اجرایی موضوع تصویب‌نامه شماره 123347/ت 54802 هـ مورخ 1402/07/15 هیات وزیران، هیات موضوع ماده 11 آئین‌نامه، به منظور هماهنگی و نظارت بر فرایند انتخاب کارشناس در دستگاه‌های اجرایی دستورالعمل اجرایی را به شرح ذیل تصویب و برای اجرا ابلاغ می‌نماید:

«دستورالعمل اجرایی آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناس رسمی برای دستگاه‌های اجرایی»

ماده 1- تعاریف و اصطلاحات در این دستورالعمل در معانی مشروح ذیل به کار می‌روند:

1. آئین‌نامه: آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناس رسمی برای دستگاه‌های اجرایی موضوع تصویب‌نامه شماره 123347/ت 54802 هـ مورخ 1402/07/15 هیات وزیران.
2. کارشناس: کارشناس رسمی دارای پروانه معتبر از کانون‌های کارشناسان رسمی دادگستری استان‌ها یا مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه، موضوع ماده (187) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1379.
3. دستگاه‌های اجرایی: دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386.
4 سامانه ملی: سامانه ملی کارشناسی موضوع ماده (2) این آئین‌نامه به صورت زیر سامانه‌ای از سامانه یکپارچه مدیریت دارایی‌های ملی می‌باشد.
5. هیات: هیات موضوع ماده (11) آئین‌نامه.
6. دبیرخانه: اداره کل مدیریت اموال و دارایی‌های دولت به عنوان دبیرخانه هیات موضوع ماده (11) آئین‌نامه می‌باشد.
7. شورا: شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری.
8. مرکز: مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه.
9. سامانه 1515: سامانه ارجاعات کارشناسی مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه.
10. سامانه 2020: سامانه ارجاعات کارشناسی شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری.

ماده 2- وزارت امور اقتصادی و دارایی مکلف است ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ آئین‌نامه، سامانه ملی کارشناسی را با استفاده از ظرفیت سامانه یکپارچه مدیریت دارایی‌های ملی در تعامل با سامانه‌های 1515 مرکز و 2020 شورای عالی با رعایت قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی راه‌اندازی نماید، به نحوی که به صورت برخط بین سامانه‌های مذکور ارتباط برقرار گردد. تمام فرایندهای انتخاب کارشناس، نظارت بر نحوه انتخاب آنان و تهیه و مبادله گزارش‌های کارشناسی در سامانه ملی انجام و به هر گزارش شناسه یکتا تخصیص داده می‌شود.

تبصره: دبیرخانه به صورت سالانه فهرست کارشناسان رسمی مندرج در سامانه ارجاعات قوه قضائیه را نیز به صورت غیر برخط دریافت و در سامانه ملی بارگذاری می‌کند.

ماده 3- ضوابط اجرایی سامانه ملی از جمله اقلام اطلاعاتی، معیارها و ملاک‌های انتخاب کارشناس، چگونگی تخصیص شناسه یکتا، تاریخ اعتبار گزارشات کارشناس، نحوه پرداخت حق‌الزحمه کارشناسی توسط دستگاه اجرایی، تعداد ارجاعات مجاز به هر کارشناس و میزان حجم کمی و کیفی کار کارشناس به منظور توزیع عادلانه به ترتیب ذیل خواهد بود:

1/3- در سامانه ملی، فرایند انتخاب کارشناس برای ارزیابی فروش، واگذاری، نقل و انتقال، تمدید قرارداد اجاره و غیره مربوط به املاکی که دستگاه اجرایی به عنوان مالک، بهره‌بردار، متولی یا نماینده دولت در اختیار/تصرف/بهره‌برداری دارد، مستلزم ثبت اطلاعات ملک در سامانه سادا می‌باشد، مقام مجاز دستگاه اجرایی، با جستجو و انتخاب مشخصات ملک از سامانه ملی درخواست کارشناس/کارشناسان را در سامانه ثبت می‌نماید. در خصوص سایر موارد کارشناسی، مقام مجاز درخواست کارشناسی را با انتخاب موضوع و اعلام مشخصات و شماره تلفن رابط دستگاه (برای اطلاع‌رسانی و هماهنگی با کارشناس منتخب) در سامانه ثبت می‌کند.

2/3- سامانه ملی درخواست دستگاه اجرایی را به صورت برخط به سامانه 1515/2020 ارسال می‌کند.

3/3- سامانه 1515/2020 بر اساس درخواست دستگاه اجرایی، فهرست کارشناسان واجد صلاحیت را در رشته‌های کارشناسی متناسب با درخواست دستگاه با رعایت اصل توزیع عادلانه منطبق با نظام‌نامه ارجاع از جمله سوابق، تاریخ اخذ پروانه، تاریخ اخذ صلاحیت‌ها، تجربه و سنوات، آموزش‌ها، نداشتن تخلفات، سرعت رسیدگی و غیره، حجم و نوع کار ارجاع شده به کارشناس، به صورت برخط برای سامانه ملی ارسال می‌نمایند. (تا زمانی که امکان تبادل اطلاعات به صورت برخط با سامانه ملی فراهم نشده، فهرست مذکور به صورت غیر برخط ارسال و در سامانه ملی بارگذاری می‌شود)

4/3- پس از وصول فهرست مذکور سامانه از فهرست کارشناسان دریافت شده به صورت هوشمند و تصادفی و بدون مداخله عامل انسانی به تعداد مورد درخواست دستگاه، کارشناس/کارشناسان تعیین و مشخصات کامل، صلاحیت و شماره تلفن ثابت و همراه کارشناس/کارشناسان منتخب را به سامانه 1515/2020 ارسال می‌کند.

5/3- سامانه 1515 و 2020 موضوع را به طرق مقتضی به کارشناس اطلاع‌رسانی می‌کند. شورا/مرکز در صورت پذیرش ارجاع کارشناسی توسط کارشناس/کارشناسان، مبلغ پیش‌پرداخت و لینک پرداخت اینترنتی یا شماره حساب مربوطه را به سامانه ملی ارسال می‌نماید. در صورت عدم پذیرش کارشناس/کارشناسان، معرفی کارشناس جایگزین مطابق بند 4/3 خواهد بود.

6/3- در سامانه ملی مبلغ پیش‌پرداخت حق‌الزحمه و لینک پرداخت اینترنتی یا شماره حساب مربوطه به دستگاه اجرایی اعلام می‌گردد.

7/3- دستگاه اجرایی ضمن واریز مبلغ پیش‌پرداخت، رسید تراکنش/فیش واریزی را در سامانه ملی بارگذاری می‌نماید.

8/3- فایل تراکنش/فیش واریزی حسب مورد به مرکز/شورا ارسال می‌شود تا کارشناس/کارشناسان اقدامات کارشناسی را شروع نمایند.

9/3- کارشناس/کارشناسان از زمان واریز پیش‌پرداخت و ارجاع امر به مرکز/شورا، اقدامات کارشناسی را انجام و گزارش را با رعایت استانداردها و ضوابط مربوط به مرکز/شورا ارسال/تحویل می‌دهد و مرکز/شورا نسبت به ممیزی گزارش اقدام و در صورت نقص و ایراد به کارشناس برای اصلاح اعاده می‌کند و در صورت تأیید گزارش، مبلغ مابه‌التفاوت حق‌الزحمه کارشناسی را از طریق وب‌سرویس به سامانه ملی اعلام می‌کند. مجموعه اقدامات مذکور می‌بایست طی حداکثر 20 روز کاری از زمان واریز پیش‌پرداخت انجام شود.

10/3- دستگاه اجرایی حداکثر ظرف 72 ساعت کاری نسبت به پرداخت و تسویه و پرداخت مابه‌التفاوت اقدام و فیش واریزی/تراکنش بانکی را در سامانه ملی بارگذاری کند. فیش واریزی از طریق سامانه ملی برای سامانه‌های 2020/1515 ارسال می‌شود.

11/3- مرکز/شورا گزارش کارشناس را به سامانه ملی ارسال می‌نماید. در سامانه ملی به گزارش کارشناس شناسه یکتا اختصاص و به دستگاه اعلام می‌شود.

12/3- فرایند لغو درخواست، درخواست نظریه تکمیلی، اعتراض به نظریه کارشناسی، استعلام درخواست و سایر استعلامات در سامانه ملی و سامانه‌های مذکور به صورت برخط طراحی و انجام می‌شود.

13/3- توزیع عادلانه ارجاعات می‌بایست در سامانه‌های 1515 و 2020 پیش از ارسال فهرست به سامانه ملی اعمال گردد.

ماده 4- وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌تواند در سامانه ملی قابلیت لازم را برای ثبت نام کارشناسان ایجاد نماید تا کارشناسان رسمی مشمول، نسبت به ثبت مشخصات و تکمیل اطلاعات خود اقدام نمایند.

ماده 5- مقام مجاز دستگاه اجرایی مکلف است به منظور ارجاع امور به کارشناس/کارشناسان از طریق سامانه ملی با رعایت این دستورالعمل اقدام نماید و انتخاب کارشناس خارج از سامانه و توافق با کارشناسان رسمی به صورت مستقیم ممنوع بوده و نظریه کارشناسی خارج از آئین‌نامه و بدون اخذ شناسه یکتا فاقد اعتبار است.

ماده 6- ارائه گزارش کارشناسی توسط مرکز/شورا یا کارشناس خارج از سامانه ملی به دستگاه اجرایی ممنوع می‌باشد.

ماده 7- در صورت وجود جهات قانونی رد کارشناس (موضوع ماده 91 آئین دادرسی مدنی) می‌بایستی موضوع توسط دستگاه اجرایی یا کارشناس، در سامانه ملی اعلام شود، انتخاب کارشناس جایگزین طبق این دستورالعمل انجام می‌شود.

ماده 8- در صورت اعتراض دستگاه اجرایی گزارش کارشناسی طبق این دستورالعمل، گزارش مربوطه از طریق سامانه‌های مذکور به همان کارشناس ارزیابی‌کننده بدون پرداخت حق‌الزحمه جدید ارجاع تا گزارش کارشناسی را بررسی و اصلاح یا تکمیل نماید.

ماده 9- تاریخ اعتبار گزارش‌های کارشناسی، شش ماه از تاریخ اختصاص کد شناسه یکتا می‌باشد.

ماده 10- مبلغ حق‌الزحمه امور کارشناسی بر اساس تعرفه ابلاغی قوه قضائیه می‌باشد. موارد استثنا می‌بایستی به تصویب هیات برسد مگر آنکه حق‌الزحمه کمتر از تعرفه ابلاغی قوه قضائیه باشد.

ماده 11- تخلفات انتظامی کارشناسان در امر کارشناسی مطابق قوانین و مقررات مورد عمل شورا/مرکز قابل پیگرد می‌باشد.

ماده 12- جهت ساماندهی، تسهیل و تسریع در فرایند ارجاع، انتخاب، ثبت و پیگیری گزارش‌های کارشناسی در سامانه ملی کارشناسی:

الف - در راستای ماده (3) آئین‌نامه فوق‌الذکر، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه، فهرست و مشخصات کارشناسان رسمی شامل اطلاعات هویتی، (نام، نام خانوادگی، نام پدر، کد ملی، شماره شناسنامه، جنسیت)، تلفن ثابت و همراه، حوزه جغرافیایی فعالیت (استان، شهر و منطقه)، شماره پروانه و تاریخ صدور و اعتبار، رشته و صلاحیت کارشناس و سایر اطلاعات مربوطه را با هماهنگی اداره کل نظارت بر وکلا کارشناسان رسمی و خدمات حرفه‌ای معاونت حقوقی و امور مجلس قوه قضائیه از طریق سامانه قوه قضائیه به صورت سیستمی به سامانه ملی کارشناسی ارسال نماید. به‌روزرسانی این فهرست می‌بایست همانند ابلاغ‌های قضایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، به صورت سیستمی صورت گیرد.

ب - در سامانه ملی، بانک اطلاعات کارشناسان رسمی ایجاد و نسخه‌ای از سامانه در بستر اینترنت راه‌اندازی و برای کانون‌ها، مراکز و کارشناسان کارپوشه ایجاد و به سه شیوه ذیل جهت انجام فرایند کارشناسی اقدام شود:

1. شیوه اول: مطابق رویه پیش‌بینی شده در ماده (3) دستورالعمل اجرایی آئین‌نامه نحوه تعیین کارشناسان رسمی برای دستگاه‌های اجرایی با بهبود فرایند برای تسریع و تسهیل آن.

2. شیوه دوم: پس از ثبت درخواست توسط دستگاه اجرایی برای موارد مشمول تبصره (1) این ماده، در سامانه ملی، قرعه‌کشی انجام و کارشناس یا هیات کارشناسی به تعداد مورد نیاز به بالاترین مقام دستگاه نمایش داده می‌شود و دستگاه یا کارشناس یا هیات کارشناسی شخصاً یا با کمک راهبر سامانه ملی مستقر در اداره کل امور اقتصادی و دارایی استان، گزارش را در سامانه بارگذاری می‌نماید.

تبصره 1: موارد مشمول شیوه دوم انجام فرایند کارشناسی به شرح ذیل تعیین می‌گردد:

• ارزیابی اموال سریع‌الفساد یا سریع‌الاشتعال و کالاهایی که گذشت زمان (حداکثر یک ماه) باعث تغییرات کمی و کیفی قابل ملاحظه آن‌ها می‌شود.

• ارزیابی برای اجاره و استجاره.

• ارزیابی ضایعات و اموال اسقاطی.

• مواردی که در فهرست دریافتی، تعداد کارشناس در رشته مورد نظر در سطح استان به حد نصاب برای قرعه‌کشی نمی‌رسد.

• عدم دریافت فهرست کارشناسان از سامانه 1515 و 2020 به تعداد نیاز برای قرعه کشی، (ظرف مدت 24 ساعت از تاریخ ثبت درخواست دستگاه) یا انقضا 5 روز کاری از تاریخ ثبت درخواست کارشناسی تا پذیرش کار توسط کارشناس یا هیات کارشناسی.

• مواردی که به دستور مقام قضایی فروش اموال باید حداکثر ظرف 1 ماه صورت پذیرد.

• ارزیابی کلیه اموال در شرایط اضطرار نظیر جنگ، سیل، قطعی سرویس و امثالهم.

تبصره 2: دستگاه اجرای مکلف است پس از اختصاص شناسه یکتا به گزارش و بارگیری آن، مطابق مواد (7) و (8) آئین‌نامه، حق‌الزحمه کارشناس را به حساب کانون یا مرکز واریز و تصویر فیش واریزی را در سامانه بارگذاری نماید. تمامی مراحل در سامانه ملی باید به نحوی طراحی گردد که قابل رصد باشد.

تبصره 3: مواردی که موضوع صرفاً تجدید ارزیابی یا ارزیابی پیشرفت طرح است و در مرحله اول، کارشناس یا هیات کارشناسی به قید قرعه از سامانه ملی کارشناسی یا قبل از تاریخ راه‌اندازی سامانه (1403/06/26) انتخاب شده، توسط همان کارشناس یا هیات کارشناسی انجام و انتخاب کارشناس به شیوه دوم انجام می‌شود.

ماده 13- پرونده‌های حائز اهمیت از جمله مواردی که دارای محرمانگی، حجم کار و گستردگی، تنوع و تعدد رشته صلاحیت می‌باشند، تحت عناوینی نظیر سهام یا اموال با ارزش بیش از یک هزار میلیارد تومان در سامانه ملی کارشناسی پیش‌بینی و مطابق شیوه اول بند (ب) این ماده اقدام می‌شود و در ارجاع امور مذکور به کارشناسان باید در فهرست قرعه کشی، سابقه، تجربه مرتبط و تعداد کارشناس مورد نیاز لحاظ گردد.