اصلاحیه فصل اول و فصول سوم تا سیزدهم (شامل ماده 1 و مواد 18 لغایت 55) آئین‌نامه اجرایی...

جناب آقای دکتر سبحانیان
معاون محترم وزیر و رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور

با سلام و احترام

نامه شماره 200/10214/ص مورخ 1403/05/24 جناب‌عالی در ارتباط با «متن پیشنهادی جهت اصلاح آئین‌نامه موضوع ماده (219) قانون مالیات‌های مستقیم»، به استحضار مقام محترم وزارت رسید، پی‌نوشت فرمودند:

«بسمه‌تعالی

جناب آقای دکتر سبحانیان

با سلام، با ابلاغ آن موافقت می‌شود.»

خواهشمند است دستور فرمایید اقدامات لازم وفق ضوابط و مقررات انجام گیرد.

سید محمدحسین قریشی
مدیرکل حوزه وزارتی

فصل اول - کلیات

ماده 1- واژه‌ها و اصطلاحات به کار برده شده در این آئین‌نامه به شرح زیر تعریف می‌شود:

الف - سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور
ب - قانون: قانون مالیات‌های مستقیم
ج - ق. م. ا: قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده
د - ق. پ: قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
هـ - اداره امور مالیاتی: واحد سازمانی مشخصی است که شامل تقسیمات کوچک‌تری به نام حوزه‌های کاری می‌شود.
و - حوزه کاری: یک یا چند وظیفه یا فرایند تخصصی مالیاتی هم سنخ و منسجم تشکیل یک حوزه کاری را می‌دهند.
ز - اظهارنامه برآوردی: اظهارنامه مالیاتی است که بر اساس فعالیت و یا اطلاعات اقتصادی کسب شده مؤدی از پایگاه اطلاعات مؤدیان و حداقل حاوی اطلاعات هویتی، فروش و درآمدها، هزینه‌ها، معافیت‌ها حسب مورد، درآمد مشمول مالیات و مالیات می‌باشد.
ح - ارزش منصفانه: ارزشی است که بر اساس استانداردهای حسابداری ایران تعریف می‌شود.
ط - واحدیابی میدانی: مراجعه و بازدید از محل فعالیت فعالان اقتصادی توسط مأموران مالیاتی یا در اجرای تبصره 2 ماده 219 قانون توسط بخش غیر دولتی به منظور شناسایی، راستی آزمایی و اعتبارسنجی اقامتگاه قانونی اشخاص و محل فعالیت آنان و … که منجر به شناسایی مؤدیان جدید، اصلاح و تکمیل اطلاعات مؤدیان می‌گردد.

فصل سوم - شناسایی، ثبت نام و تشکیل پرونده اشخاص مشمول در نظام مالیاتی

ماده 18- شناخت هویت اشخاص مشمول در نظام مالیاتی، محل فعالیت و یا اقامتگاه قانونی، نوع فعالیت یا فعالیت‌های اقتصادی، شروع و خاتمه فعالیت‌ها، همچنین شناسایی سایر منابع مالیاتی آن‌ها در اجرای آئین‌نامه اجرایی تبصره (3) ماده (169) قانون در حوزه کاری شناسایی، ثبت نام و تشکیل پرونده انجام می‌گیرد.

ماده 19- حوزه کاری شناسایی، ثبت نام و تشکیل پرونده موظف است:

الف - با استفاده از اطلاعات پایگاه اطلاعات هویتی، عملکردی و دارایی مؤدیان مالیاتی، انجام واحدیابی میدانی و سایر منابع اطلاعاتی از قبیل سامانه مؤدیان، گزارش‌های مردمی و همچنین اقدامات واحدهای اجرایی بازرسی و مبارزه با فرار مالیاتی و پول‌شویی، نسبت به شناسایی، ثبت نام، تشکیل پرونده و یا اصلاح و تکمیل اطلاعات ثبت نام مؤدیان اقدام نمایند.

ب - نظارت، به‌روزرسانی و انجام فرایندهای مرتبط با تعلیق، فعال‌سازی مجدد، تعطیلی کسب و کار ناشی از انحلال یا فوت و یا سایر عوامل، تغییر شغل، تغییر محل فعالیت، تغییر مالکیت، اجاره واحد کسب و کار، انتقال پرونده‌های مالیاتی مؤدیان بین ادارات امور مالیاتی و تعریف و برقراری الزامات ارائه اظهارنامه در منابع مختلف.

ج - نظارت، به‌روزرسانی و انجام موارد زیر:

1. غیرفعال‌سازی دائم/موقت ثبت نام (حسب درخواست سیستمی/کتبی مؤدی و یا اطلاعات واصله)؛

2. فعال/غیرفعال‌سازی شناسه یکتای حافظه مالیاتی (حسب اعلام مؤدی یا مقررات موضوعه یا احراز تخلف مؤدی توسط سازمان)؛

3. فعال/غیرفعال‌سازی کارپوشه مؤدیان (حسب درخواست مؤدی یا مقررات موضوعه یا احراز تخلف مؤدی توسط سازمان)؛

4. راهنمایی و آموزش مؤدیان مالیاتی در خصوص رفع ابهامات مربوط به ثبت نام و عضویت در سامانه مؤدیان؛

5. اعلام نظر در خصوص اتصال دستگاه کارت‌خوان بانکی (pos) و یا درگاه پرداخت الکترونیکی به پرونده مؤدی؛

تبصره - شناسایی میدانی توسط حوزه کاری شناسایی و ثبت نام در اجرای مفاد تبصره (1) ماده (25) ق. م. ا. ا برای مؤدیان مورد اعتماد ق. پ. موضوعیت ندارد.

د - نظارت از حیث ثبت نام و عضویت در سامانه مؤدیان، صدور صورتحساب الکترونیکی، ایجاد سیستمی کارپوشه اختصاصی و پیگیری در صورت عدم انجام هر یک از موارد ذکر شده برای مؤدیان دارای ثبت نام در نظام مالیاتی در اجرای مقررات مربوطه.

فصل چهارم - دریافت و پردازش اظهارنامه

ماده 20- اظهارنامه‌های مالیاتی دریافتی از مؤدیان توسط «حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه» مورد پردازش قرار می‌گیرد.

تبصره - کلیه فرایندهای مربوط به ثبت جزئیات و پردازش اظهارنامه‌ها توسط حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه انجاممی گیرد.

ماده 21- حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه در مورد آن دسته از مؤدیانی که در موعد مقرر و مطابق مقررات از تسلیم اظهارنامه مالیاتی خودداری می‌نمایند، در صورتی که سازمان به صورت سیستمی برای آن‌ها اظهارنامه برآوردی و برگ تشخیص سیستمی صادر نکرده باشد، مکلف است با رعایت مقررات ماده (97) و تبصره ماده (100) قانون اظهارنامه‌های مالیاتی برآوردی را بر اساس فعالیت و اطلاعات اقتصادی کسب شده مؤدی مطابق روش‌ها و معیارهایی که توسط سازمان تعیین شده یا می‌شود، ایجاد (تولید) و نسبت به صدور برگ تشخیص مالیات بر اساس آن اقدام و برگ تشخیص مالیات مذکور را جهت ابلاغ به واحد ذی‌ربط ارسال نماید.

تبصره 1- در صورت عدم امکان تولید اظهارنامه برآوردی توسط حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه، پرونده به منظور تولید اظهارنامه برآوردی و صدور و ابلاغ برگ تشخیص یا مطالبه مالیات حداکثر ظرف مدت یک سال از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی به حوزه کاری حسابرسی ارجاع خواهد شد. حکم این تبصره مانع از مطالبه و وصول مالیات این‌گونه مؤدیان در اجرای مفاد ماده (157) قانون نخواهد بود.

تبصره 2- در صورتی که مؤدی ظرف مهلت مقرر قانونی از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص یا مطالبه مالیات بر اساس اظهارنامه‌های برآوردی نسبت به تسلیم اعتراض و اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات اقدام ننماید بر اساس قسمت اخیر ماده (97) قانون، برگ تشخیص مالیات مذکور از نظر درآمد مشمول مالیات و مالیات متعلقه قطعی است.

حکم این تبصره در خصوص تسلیم اظهارنامه بعد از صدور و ابلاغ برگ تشخیص مالیات بر اساس اظهارنامه برآوردی در مواردی که برگ تشخیص مالیات در اجرای تبصره (1) ماده (203) و قسمت اخیر تبصره (2) آن و ماده (208) قانون ابلاغ شده است جاری نمی‌باشد.

تبصره 3- در صورتی که اعتراض مؤدی به برگ تشخیص مالیات بر مبنای اظهارنامه برآوردی، به دلیل عدم فعالیت باشد، الزامی به تسلیم اظهارنامه برای پذیرش و بررسی اعتراض مؤدی در اجرای قسمت اخیر ماده (97) قانون وجود ندارد.

تبصره 4- اظهارنامه مطابق مقررات، اظهارنامه‌ای می‌باشد که در خصوص اشخاص حقوقی حداقل شامل ترازنامه و حساب سود و زیان و برای صاحبان مشاغل مطابق مقررات فصل سوم آئین‌نامه موضوع ماده (95) قانون تنظیم و تکمیل شده باشد.

عدم ارائه ترازنامه یا حساب سود و زیان یا صورت درآمد و هزینه یا خلاصه درآمد و هزینه همراه اظهارنامه مالیاتی و یا ابراز مبلغ صفر برای کل مبالغ هر یک از صورت‌های مالی مذکور یا صورت‌های فوق حسب مورد به منزله تسلیم «اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات قانونی» مربوط تلقی نمی‌گردد.

ماده 22- حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه در اجرای ق. پ. موظف به انجام تکالیف زیر است:

الف - رسیدگی به تخلفات تکالیف مربوط به ق. پ:

1. ثبت تخلفات دریافتی اعم از سیستمی و فیزیکی (از جمله گزارش‌های فرار مالیاتی واصله در سامانه گزارش‌های مردمی فرار مالیاتی «سوت‌زنی» در خصوص عدم استفاده از دستگاه کارت‌خوان بانکی)؛

2. بررسی تخلفات دریافتی توسط سرپرست از حیث تکراری نبودن، مربوط بودن و ثبت در سامانه یکپارچه مالیاتی و ارجاع تخلف به کارمند؛

3. بررسی تخلفات توسط کارمند، ارسال نتیجه به سرپرست و تأیید/رد توسط سرپرست؛

4. در صورت تأیید تخلف توسط سرپرست حسب موضوع تخلف، ادامه فرایند در حوزه کاری ذی‌ربط صورت می‌پذیرد؛

ب - رسیدگی به تخلفات موضوع ماده (9) ق. پ:

1. اعلام مراتب تخلف به صورت موردی یا تجمیعی به مؤدی از طریق کارپوشه؛

2. مؤدی مکلف است حداکثر ظرف 10 روز از تاریخ درج تخلف در کارپوشه اختصاصی وی، واکنش خود را نسبت به موضوع در سامانه مؤدیان ثبت نماید؛

3. بررسی عکس‌العمل مؤدی توسط کارمند نسبت به تخلف مندرج در کارپوشه وی حسب مورد با رعایت مواعد قانونی:

1-3. در صورت پذیرش دلایل مؤدی مبنی بر عدم بروز تخلف یا احراز عدم تخلف قبل از تشکیل جلسه هیأت حل اختلاف موضوع ماده (9) ق. پ. توسط سرپرست، موضوع از این حیث مختومه است و در کارپوشه مؤدی ثبت می‌شود؛

2-3. در صورتی که تخلف اعلامی توسط مؤدی پذیرفته و اصلاح شود و پرونده حسب مقررات ماده (14) ق. م. ا. ا و تبصره (1) ماده (19) ق. پ. به حسابرسی ارجاع نشده باشد، جریمه موضوع ماده (22) ق. پ. با رعایت مهلت ماده (157) قانون توسط این حوزه کاری مطالبه می‌شود.

3-3. در صورت عدم پذیرش تخلف توسط مؤدی و امتناع از ثبت یا اصلاح موارد تخلف و همچنین عدم تأیید ثبت و اصلاح تخلف توسط سرپرست، پرونده به حوزه کاری اعتراضات و شکایات ارسال می‌شود.

4-3. در صورت عدم تأیید تخلف توسط هیأت حل اختلاف مالیاتی، مراتب به صورت سیستمی در کارپوشه مؤدی درج و توسط همین حوزه کاری مختومه می‌شود.

5-3. در صورت تأیید تخلف و عدم قبول اصلاحات مؤدی توسط هیأت حل اختلاف مالیاتی، رأی هیأت به کارپوشه مؤدی ارسال می‌گردد و پرونده برای رسیدگی به طور سیستمی به حوزه حسابرسی ارسال می‌شود.

ج - دریافت و ثبت درخواست‌های خارج از سامانه مؤدیان در رابطه با استرداد، افزایش حد مجاز و یا ثبت بروز حادثه یا نقص فنی، ثبت تعطیلی یا انحلال

1. ثبت درخواست‌ها که از سایر طرق اعلامی توسط سازمان به سازمان واصل شده است؛

2. مشاهده درخواست‌های واصله به کارتابل اداره امور مالیاتی توسط سرپرست و در صورت تأیید، ارسال درخواست به کارمند؛

3. بررسی درخواست توسط کارمند، ارسال نتیجه به سرپرست و تأیید/رد توسط سرپرست؛

4. اعلام نتیجه به مؤدی از طرق مربوطه و درج در کارپوشه مؤدی و اداره امور مالیاتی؛

د - رسیدگی به اختلافات بین اطلاعات مندرج در اظهارنامه‌ها و کارپوشه مؤدیان

1. دریافت و ثبت درخواست مؤدیان از طرق مختلف در خصوص عدم مطابقت اطلاعات درج شده در کارپوشه با اظهارنامه هر مؤدی؛

2. مشاهده و بررسی درخواست‌های واصله به اداره امور مالیاتی توسط سرپرست و در صورت تأیید، ارسال درخواست به کارمند؛

3. بررسی درخواست توسط کارمند، ارسال نتیجه به سرپرست و تأیید/رد توسط سرپرست؛

4. در صورت احراز اختلاف، اعلام مراتب به صورت سیستمی به مرکز تنظیم مقررات، نظام پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان؛

5. اعلام نتیجه به مؤدی.

هـ - اجرای تبصره (1) ماده (19) ق. پ.

1. دریافت فهرست مؤدیانی که توسط مرکز تنظیم مقررات، نظام پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان در اجرای تبصره (1) ماده (19) ق. پ. با رعایت تبصره ماده (14) ق. م. ا. ا به صورت سالیانه به عنوان نمونه انتخاب شده‌اند و اعلام مراتب به حوزه کاری حسابرسی؛

2. اعلام مراتب به مؤدیان منتخب.

فصل پنجم - حسابرسی

ماده 23- وظیفه بررسی انطباق اطلاعات مؤدیان با سامانه مؤدیان در اجرای ماده 19 ق. پ و تبصره (1) آن، حسابرسی، تشخیص مأخذ یا درآمد مشمول مالیات و تعیین مالیات موضوع قانون و ق. م. ا. ا با سازمان است و حسب مورد به حوزه کاری دریافت و پردازش اظهارنامه یا حوزه کاری حسابرسی محول می‌شود. مسئول حوزه کاری حسابرسی از بین معاون مدیرکل یا مدیر یا حسابرسان کل مالیاتی یا رؤسای گروه حسابرسی مالیاتی انتخاب می‌شود.

ماده 24- بر اساس ماده (97) قانون، تبصره (1) ماده (19) ق. پ و تبصره ماده (14) ق. م. ا. ا سازمان می‌تواند حسب مورد و مطابق با قوانین و مقررات، بر اساس شاخص‌ها و معیارهایی که تعیین می‌نماید یا به طور نمونه و یا به صورت تصادفی (به قید قرعه)، نسبت به انتخاب مؤدیان مالیاتی برای حسابرسی منابع مختلف مالیاتی اقدام نماید. در صورت عدم انتخاب مؤدی یا اظهارنامه مالیاتی برای حسابرسی، اظهارنامه مالیاتی تسلیمی در موعد مقرر که برای حسابرسی انتخاب نشده است، قطعی خواهد بود.

تبصره 1- ادارات امور مالیاتی در مورد هر یک از مؤدیان غیر فعال به شرح ذیل، مادامی که به صورت سیستمی یا غیر سیستمی اطلاعات یا دلایلی مبنی بر فعالیت آن‌ها به دست نیاورده باشند، الزامی به حسابرسی نخواهند داشت:

1. مؤدیانی که اساساً عدم فعالیت خود را از طریق کارپوشه و یا سایر طرق اعلام و یا به همین مقصود شناسه اقتصادی خود را غیر فعال نموده و از تسلیم اظهارنامه مالیاتی نیز خودداری کرده‌اند.

2. مؤدیانی که به دلیل عدم فعالیت از ارائه ترازنامه یا حساب سود و زیان یا صورت درآمد و هزینه یا خلاصه درآمد و هزینه همراه اظهارنامه مالیاتی خودداری نموده‌اند.

3. مؤدیانی که به دلیل عدم فعالیت برای کل مبالغ هر یک از صورت‌ها مالی مذکور عدد صفر ابراز نموده‌اند.

در صورت به دست آمدن اطلاعات و مستندات احراز فعالیت مالیات و جرایم متعلقه با رعایت مقررات قانون قابل مطالبه خواهد بود.

تبصره 2- در موضوع اشخاص انتخاب شده جهت امر حسابرسی (موضوع تبصره ماده 14 ق. م. ا. ا و تبصره 1 ماده 19 ق. پ) مجموع اشخاص حقوقی انتخاب شده نباید از 1% یا 2.5% مجموع اشخاص حقوقی ثبت شده فزونی یابد. حکم مذکور نافی امکان رسیدگی سازمان به میزان درصدهای ذکر شده در تبصره‌های فوق‌الذکر نخواهد بود.

ماده 25- مسئول حوزه کاری حسابرسی موظف است نسبت به تخصیص مؤدیان انتخاب شده آن حوزه کاری برای حسابرسی به حسابرس اقدام نماید و مسئولیت تأیید برنامه حسابرسی، نظارت بر اجرای حسابرسی، تأیید گزارش حسابرسی و صدور برگ تشخیص مالیات یا برگ مطالبه را بر عهده خواهد داشت.

تبصره 1- حسابرسی که پرونده مؤدی انتخاب شده برای حسابرسی از طرف مسئول حوزه کاری مربوط به او محول می‌شود، مسئول حسابرسی می‌باشد.

تبصره 2- مسئولیت هر یک از حسابرسان انتخاب شده جهت حسابرسی پرونده‌های مالیاتی بر اساس فعالیت‌ها و وظایف تعیین شده برای آن‌ها در برنامه حسابرسی و دستورالعمل‌های سازمان و کاربرگ‌های حسابرسی بوده و اشخاص مزبور مسئول مندرجات گزارش و نظر خود از هر جهت می‌باشند.

ماده 26- دریافت پرونده مؤدی از بایگانی، تدوین برنامه حسابرسی (شامل انتخاب یا ایجاد یک یا چند اظهارنامه مالیاتی در یک یا چند منبع مالیاتی حسب مورد برای حسابرسی، تعیین حوزه‌های شک هر اظهارنامه مالیاتی مبتنی بر منبع آن، انتخاب حسابرس یا حسابرسان مورد نیاز برای هر اظهارنامه به تفکیک حوزه‌های شک)، تهیه گزارش حسابرسی و کاربرگ‌های پیوست آن بر عهده مسئول حسابرسی، حسابرس یا حسابرسان تعیین شده در برنامه حسابرسی حسب مورد می‌باشد و مسئول حوزه کاری حسابرسی می‌بایست نسبت به موافقت یا عدم موافقت با موارد مذکور اقدام نماید. مسئول حسابرسی که اقدام‌کننده فرایندهای مذکور می‌باشد در صورت عدم موافقت مسئول حوزه کاری حسابرسی موظف است نسبت به اصلاح آن بر اساس نظر مسئول حوزه کاری حسابرسی اقدام نماید.

ماده 27- هرگاه پس از قطعی شدن اظهارنامه مالیاتی یا بعد از رسیدگی و صدور و ابلاغ برگ مطالبه یا تشخیص مالیات، معلوم شود مؤدی درآمد یا فعالیت انتفاعی کتمان شده‌ای داشته و مالیات متعلق به آن نیز مطالبه نشده باشد فقط مالیات آن درآمدها یا فعالیت، با رعایت قانون و ق. م. ا. ا و مقررات این آئین‌نامه مطالبه خواهد شد.

ماده 28- چنانچه در اجرای تبصره (2) ماده (272) قانون و سایر مقررات قانونی مربوط حسابرسی مالیاتی پرونده مؤدیان مالیاتی به سازمان حسابرسی و یا مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی محول گردد، مسئول حسابرسی موظف است پس از دریافت گزارش تنظیم شده مذکور، گزارش حسابرسی مالیاتی را از حیث تطبیق با قوانین و مقررات مربوطه بررسی نماید و در صورت عدم رعایت قوانین و مقررات مربوطه نسبت به ارجاع مورد حسابرسی به تنظیم‌کنندگان گزارش اقدام نمایند و تنظیم‌کنندگان گزارش مکلفند نسبت به اصلاح گزارش مالیاتی حسب نظر مسئول حسابرسی سازمان اقدام نمایند. مسئول حسابرسی با دریافت گزارش نهایی از تنظیم‌کننده گزارش نسبت به ثبت آن در سامانه یکپارچه مالیاتی اقدام و سپس جهت تأیید برای مسئول حوزه کاری حسابرسی ارسال می‌نماید.

تبصره 1- در اجرای این ماده سازمان حسابرسی و یا مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی می‌توانند برای دریافت دفاتر و یا اسناد و مدارک حسب مورد به مؤدی مراجعه نموده و ضمن اخذ اسناد و مدارک بر اساس مقررات حسابرسی میدانی اقدام نمایند.

تبصره 2- در راستای این ماده مسئول حوزه کاری حسابرسی می‌بایست کلیه اطلاعات واصله به سازمان را در زمان ارجاع مورد حسابرسی و اطلاعات تکمیلی را تا پیش از تاریخ تنظیم گزارش حسابرسی مالیاتی حسب مورد به سازمان حسابرسی و یا مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی انتخاب شده برای تنظیم گزارش حسابرسی مالیاتی در اجرای قوانین مربوط تسلیم نماید.

ماده 29- انواع حسابرسی مالیاتی:

الف - سیستمی: در این نوع حسابرسی سازمان با انتخاب اظهارنامه مالیاتی بر اساس معیارها و شاخص‌های تعیین شده، چنانچه حسب اطلاعات اقتصادی کسب شده در رابطه با مؤدیان امکان تعیین درآمد مشمول مالیات و مالیات مؤدی امکان‌پذیر باشد، می‌بایست نسبت به حسابرسی سیستمی اظهارنامه اقدام و گزارش و برگ تشخیص مربوطه را به صورت سیستمی صادر نماید. در غیر این صورت می‌بایست حسب مقررات سایر انواع حسابرسی به شرح زیر اقدام نمود.

تبصره 1- در حسابرسی سیستمی اوراق تشخیص مالیات ظرف مواعد قانونی توسط سازمان صادر شده و حسب مقررات به مؤدی در زمان مقرر ابلاغ می‌شود.

تبصره 2- سازمان می‌تواند از فرایند این نوع حسابرسی در مواردی که مؤدی اظهارنامه مالیاتی تسلیم ننموده یا اساساً مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی نمی‌باشد نیز استفاده نماید.

ب - اداری: در حسابرسی اداری با ابلاغ برگ دعوت ارائه دفاتر، اسناد و مدارک حسب مورد از مؤدی دعوت می‌شود در زمان تعیین شده، با همراه داشتن دفاتر، اسناد و مدارک درخواستی به اداره امور مالیاتی مربوط برای حسابرسی مراجعه نماید. مؤدی مکلف است در زمان تعیین شده به اداره امور مالیاتی مراجعه نماید. در صورت ارائه دفاتر، اسناد و مدارک توسط مؤدی، حسابرس می‌بایست با توجه به دعوت‌نامه مذکور ضمن تنظیم صورت‌مجلس نسبت به حسابرسی به دفاتر و اسناد و مدارک ارائه شده در چهارچوب قوانین و مقررات و تنظیم گزارش حسابرسی مالیاتی، در سامانه یکپارچه مالیاتی و تکمیل کاربرگ‌های مربوط اقدام و مراتب را برای تأیید به مسئول حوزه کاری حسابرسی ارسال نماید. دفاتر، اسناد و مدارک درخواستی اداره امور مالیاتی پس از حسابرسی حداکثر ظرف شش روز کاری از تاریخ صورت‌مجلس به مؤدی مسترد می‌شود و در صورت عدم کفایت یا عدم ارائه تمام یا بخشی از اسناد و مدارک ارائه شده یا عدم مراجعه مؤدی به اداره امور مالیاتی مربوط در زمان تعیین شده، در صورتی که امکان تعیین مأخذ یا درآمد مشمول مالیات فراهم نباشد، مسئول حسابرسی باید درخواست خود را مبنی بر تغییر نوع حسابرسی از اداری به میدانی با ذکر دلیل به مسئول حوزه کاری حسابرسی پیشنهاد نماید. در صورت عدم موافقت تغییر نوع حسابرسی توسط مسئول حوزه کاری حسابرسی از اداری به میدانی، مسئول حسابرسی مکلف است با رعایت مقررات نسبت به تهیه گزارش حسابرسی مالیاتی اقدام نماید.

ج - میدانی: در حسابرسی میدانی با ابلاغ برگ دعوت ارائه دفاتر، اسناد و مدارک حسب مورد به مؤدی اعلام می‌شود تا در زمان مراجعه حسابرس یا حسابرسان به اقامتگاه قانونی مؤدی و یا محلی که قبلاً به صورت مکتوب به اداره امور مالیاتی اعلام شده است، نسبت به ارائه دفاتر، اسناد و مدارک درخواستی حسب مورد اقدام نماید. حسابرس یا حسابرسان می‌بایست با توجه به دعوت‌نامه فوق در تاریخ مراجعه، نسبت به تنظیم صورت‌مجلس، اقدام و ضمن حسابرسی به دفاتر، اسناد و مدارک ارائه شده در چهارچوب قوانین و مقررات با تنظیم گزارش حسابرسی مالیاتی، در سامانه یکپارچه مالیاتی (با توجه به نتایج رسیدگی) اقدام و ضمن تکمیل و الصاق مدارک و کاربرگ‌های مربوط، مراتب را برای تأیید به مسئول حوزه کاری حسابرسی ارسال نماید.

تبصره 1- در حسابرسی‌های اداری و میدانی، مسئول حسابرسی مکلف است تاریخ یا تاریخ‌های مراجعه به اداره یا محل تعیین شده در اجرای مقررات بند (ب) این ماده حسب مورد برای حسابرسی دفاتر، اسناد و مدارک را به همراه اسامی گروه حسابرسی کتباً به مؤدی ابلاغ نماید. فاصله تاریخ ابلاغ تا اولین روز مراجعه نباید کمتر از 7 روز و بیشتر از 15 روز باشد. در صورت درخواست مؤدی و موافقت مسئول حسابرسی مهلت مزبور تا 10 روز از تاریخ تعیین شده قابل افزایش خواهد بود.

تبصره 2- در حسابرسی میدانی، مؤدی در طول دوره حسابرسی که زمان آن قبلاً تعیین و به وی اعلام شده است، ملزم به ارائه دفاتر، اسناد و مدارک درخواستی حسب مورد جهت انجام حسابرسی می‌باشد.

تبصره 3- صورت‌مجلس ارائه دفاتر، اسناد و مدارک حسب مورد در اجرای این ماده در دو نسخه تنظیم و پس از امضای حسابرس و مؤدی و یا عدم امضای مؤدی، یک نسخه به مؤدی حسب مقررات تسلیم می‌شود.

تبصره 4- در صورت ارائه دفاتر، اسناد و مدارک توسط مؤدی، مسئول حسابرسی می‌بایست با رعایت قانون و ق. م. ا. ا و سایر قوانین و مقررات مرتبط، نسبت به حسابرسی دفاتر و اسناد و مدارک مؤدی با توجه به حدود و مسئولیت‌های تعیین شده در برنامه حسابرسی اقدام و گزارش حسابرسی و کاربرگ‌های مربوط را جهت تأیید نزد مسئول حوزه کاری حسابرسی ارسال نماید.

تبصره 5- در صورت عدم ارائه دفاتر، اسناد و مدارک حسب مورد توسط مؤدی، مسئول حسابرسی می‌بایست با عنایت به اسناد و مدارک و سوابق مالیاتی موجود و با توجه به اطلاعات مکتسبه و حجم فعالیت مؤدی و قرائن و شواهد، ضمن تنظیم گزارش حسابرسی و کاربرگ‌های مربوط در سامانه (با توجه به نتایج حسابرسی) اقدام و مراتب را برای تأیید به مسئول حوزه حسابرسی ارسال نماید.

تبصره 6- مسئول حوزه کاری حسابرسی پس از بررسی و کنترل، گزارش حسابرسی را تأیید یا رد می‌نماید. در صورت تأیید گزارش حسابرسی، برگ تشخیص یا مطالبه مالیات با امضای مسئول حوزه کاری حسابرسی صادر می‌شود. در غیر این صورت، مسئول حوزه کاری حسابرسی مورد حسابرسی را با ذکر دلایل به مسئول حسابرسی عودت داده تا اصلاحات مورد نیاز انجام پذیرد.

تبصره 7- در صورتی که گزارش تهیه شده توسط مسئول حسابرسی پس از تأیید مسئول حوزه کاری حسابرسی منجر به تأیید اظهارنامه مالیاتی تسلیمی مؤدی گردد، اظهارنامه مالیاتی قطعی بوده و برابر مقررات برگ قطعی مالیات صادر می‌شود.

تبصره 8- در مواردی که در حین رسیدگی و حسابرسی مورد حسابرسی با موارد مشکوک به فرار مالیاتی مواجه شوند، مسئول حوزه کاری حسابرسی می‌بایست ضمن توقف اجرای فرایند حسابرسی و حداکثر تا سه ماه قبل از انقضای مهلت رسیدگی در اجرای مفاد مواد (156) و (157) قانون، مراتب را به حوزه کاری بازرسی ارجاع نماید. حوزه کاری بازرسی ضمن بررسی و انجام اقدامات لازم در چهارچوب مقررات قانونی مربوط از جمله بازرسی مالیاتی موضوع ماده (181) قانون، نتیجه را به مسئول حوزه کاری حسابرسی برای ادامه فرایند حسابرسی عودت می‌نماید.

تبصره 9- در مواجهه با موارد مشکوک به معاملات غیر واقعی در حین حسابرسی مالیاتی، مسئول حوزه کاری حسابرسی می‌بایست ضمن بررسی احراز اصالت معاملات از طریق کنترل صورتحساب، اسناد پرداخت، بهای کالاها و خدمات و مالیات و عوارض ارزش افزوده، اخذ تأییدیه، شناسایی فروشنده، کنترل اسناد حمل، رسید انبار و …، ضمن تعامل و مکاتبه با حوزه کاری حسابرسی طرف معامله، صحت‌سنجی معامله را بررسی و تکمیل نماید.

د - بازرسی: این نوع حسابرسی به منظور بررسی گزارش‌های فرار مالیاتی و همچنین بررسی موارد مربوط به فعالیت اقتصادی مؤدی از جمله حجم، وضعیت، نوع، موقعیت و شناسایی اموال وی در موارد خاص از جمله ارجاع بازرسی به واحد اجرایی مبارزه با فرار مالیاتی، تکمیل اطلاعات مورد نیاز حسابرسان و سایر حوزه‌های کاری انجام می‌شود. در این نوع حسابرسی هیچ اظهارنامه مالیاتی برای حسابرسی انتخاب نمی‌شود بلکه با ایجاد این مورد توسط مسئول حوزه کاری حسابرسی و ارجاع آن به حسابرس، نسبت به تهیه گزارش بازرسی مطابق فرم‌های ابلاغی سازمان اقدام خواهد شد. بر اساس نتایج حاصل از حسابرسی فوق امکان تغییر رتبه ریسک مؤدی وجود خواهد داشت. همچنین حسابرس می‌تواند درخواست انجام حسابرسی اداری یا میدانی را به مسئول حوزه کاری حسابرسی اعلام نماید که در صورت موافقت مسئول حوزه کاری حسابرسی مورد حسابرسی ایجاد و به مسئول حسابرسی تخصیص داده خواهد شد.

هـ - بازبینی: بعد از خاتمه حسابرسی، اداره امور مالیاتی می‌تواند نسبت به انتخاب برخی از گزارش‌های حسابرسی به منظور بررسی و ارزیابی کیفیت آن‌ها اقدام نماید. اداره امور مالیاتی در صورت ضرورت با مراجعه به مؤدی و بررسی دفاتر، اسناد و مدارک حسب مورد، گزارش لازم را تهیه خواهد نمود. گزارش نهایی مربوط به این نوع حسابرسی منجر به مواردی همچون تهیه گزارش حسابرسی متمم یا اصلاحی، تهیه گزارش‌های تخلفات مأموران مالیاتی و گزارش‌هایی در جهت تشویق و ارتقای مأموران مالیاتی با رعایت مقررات قانونی مربوط می‌گردد. بازبینی می‌تواند با درخواست دادستانی انتظامی مالیاتی و حسب مورد سایر مراجع ذی‌صلاح مالیاتی ذی‌ربط از جمله اداره کل امور مالیاتی مربوط، واحدهای ستادی ذی‌ربط در سازمان توسط حوزه کاری حسابرسی انجام شود.

ماده 30- هرگاه مأموران مالیاتی در محاسبه مأخذ درآمد مشمول مالیات یا مالیات متعلق یا اعتبارات ارزش افزوده (مالیات و عوارض پرداختی) اشتباه کرده باشند، به شرح زیر اقدام خواهد شد:

1. در صورتی که قبل از قطعیت مأخذ یا درآمد مشمول مالیات یا اعتبارات ارزش افزوده (مالیات و عوارض پرداختی)، اصلاح اشتباه محاسبه منجر به افزایش مأخذ، درآمد مشمول مالیات، مالیات یا مانده بدهی مالیات و عوارض گردد، در خصوص قانون مالیات‌های مستقیم، با رعایت مهلت مرور زمان ماده (157) قانون مذکور و در خصوص قانون مالیات بر ارزش افزوده بدون رعایت مهلت فوق‌الذکر گزارش لازم عنوان مسئول حوزه کاری حسابرسی ارائه می‌شود و همچنین چنانچه قبل یا بعد از قطعیت مأخذ یا درآمد مشمول مالیات یا اعتبارات ارزش افزوده (مالیات و عوارض پرداختی)، اصلاح اشتباه محاسبه منجر به کاهش مأخذ، درآمد مشمول مالیات، مالیات یا مانده بدهی مالیات و عوارض گردد، بدون رعایت مهلت مرور زمان یاد شده گزارش لازم عنوان مسئول حوزه کاری حسابرسی ارائه می‌شود.

در صورت تأیید گزارش فوق توسط مسئول حوزه کاری حسابرسی و طبق دستور وی، در خصوص قانون مالیات‌های مستقیم در صورت افزایش با رعایت مهلت مرور زمان مالیاتی و در صورت کاهش بدون رعایت مهلت مرور زمان و در خصوص قانون مالیات بر ارزش افزوده در صورت کاهش بدون رعایت مهلت زمانی مذکور و در صورت افزایش مالیات تا قبل از قطعیت، حسب مورد نسبت به اصلاح اشتباه محاسبه و صدور برگ تشخیص یا برگ مطالبه یا برگ قطعی مالیات اصلاحی و ابلاغ آن به مؤدی اقدام می‌شود.

در اجرای این بند یک نسخه از برگ تشخیص یا برگ مطالبه یا برگ قطعی مالیات اصلاحی می‌بایست جهت رسیدگی به دادستانی انتظامی مالیاتی ارسال تا در صورت احراز تخلف نسبت به تعقیب متخلف یا متخلفین برابر مقررات اقدام شود.

2. در صورتی که اشتباه ایجاد شده در اوراق قطعی مالیاتی ناشی از اشتباه در محاسبه جرایم یا محاسبه قبوض پرداخت مالیات یا اعتبار مالیاتی باشد، گزارش لازم عنوان مسئول حوزه کاری حسابداری مؤدیان تنظیم می‌شود و چنانچه گزارش فوق به تأیید وی برسد، طبق دستور مسئول حوزه کاری یاد شده نسبت به اصلاح اشتباه محاسبه بدهی مالیاتی و صدور برگ قطعی اصلاحی و ابلاغ آن به مؤدی اقدام خواهد شد.

اشتباه محاسبه: مصادیق اشتباه محاسبه شامل وجود داده‌های ناصحیح، اشتباه در بهره‌برداری از اطلاعات و عدم انتقال صحیح داده‌ها یا به طور کلی عدم انتقال داده‌ها از کاربرگ تهیه شده به سیستم و یا اشتباه محاسباتی در کاربرگ‌های تهیه شده در زمان حسابرسی مالیاتی است، مشروط بر اینکه تغییر مبانی در تشخیص مأخذ یا درآمد مشمول مالیات یا اعتبار مالیاتی نباشد.

تبصره 1- با صدور برگ تشخیص یا مطالبه یا قطعی مالیات اصلاحی، اوراق مالیاتی صادره قبلی در این ارتباط حسب مورد باطل تلقی و حسب قوانین و مقررات مربوط اقدام می‌شود.

تبصره 2- در صورتی که در محاسبه مأخذ یا درآمد مشمول مالیات بیش برآوردی صورت گرفته باشد و مراتب با اعلام اداره کل امور مالیاتی یا دادیار مسئول دادستانی انتظامی مالیاتی اداره کل ذی‌ربط به تأیید دادستان انتظامی مالیاتی برسد و این امر منجر به کاهش مالیات یا جرایم متعلقه شود، مطابق مقررات این ماده اقدام می‌شود.

تبصره 3- چنانچه مؤدی مالیاتی به استناد آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری یا تصویب قوانین مؤخر استحقاق استفاده از معافیت مالیاتی، مشوق مالیاتی یا نرخ صفر مالیاتی را داشته و این امر منجر به کاهش مالیات یا جرایم مالیاتی شود، مطابق مقررات این ماده اقدام خواهد شد.

ماده 31- در کلیه مواردی که مؤدی یا وکیل تام‌الاختیار ظرف مواعد قانونی از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات یا برگ اعلام نتیجه رسیدگی یا برگ مطالبه یا برگ استرداد حسب مورد اعتراض خود را کتباً یا به صورت سیستمی نسبت به آن تسلیم نماید، مسئول حوزه کاری اعتراضات و شکایات مکلف است با رعایت مقررات قانونی مربوط نسبت به تخصیص پرونده جهت انجام رسیدگی مجدد به مسئول یا مسئولان مربوطه اقدام نماید و مسئول یا مسئولان مربوطه موظفند با رعایت مقررات قانونی انجام رسیدگی مجدد که بر اساس دلایل و اسناد و مدارک مؤدی یا وکیل تام‌الاختیار وی انجام خواهد گرفت، مراتب را در ظهر برگ تشخیص مالیات برگ مطالبه یا برگ استرداد درج و برابر مقررات مربوط اقدام نمایند. در صورت عدم رفع اختلاف با مؤدی، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع خواهد شد.

همچنین در صورتی که برگ تشخیص مالیات یا برگ مطالبه یا برگ استرداد در اجرای مقررات تبصره (1) ماده (203) و قسمت اخیر تبصره (2) آن و ماده (208) قانون ابلاغ شده باشد نیز حکم این ماده جاری است.

تبصره 1- در مورد پرونده‌هایی که مسئول یا مسئولان مربوط در تشخیص مأخذ یا درآمد مشمول مالیات و مالیات متعلقه سابقه اظهارنظر دارد، این امر مانع رسیدگی مجدد در اجرای مقررات مربوط توسط نام‌بردگان نخواهد شد.

تبصره 2- اجرای مقررات این ماده در مواردی که رسیدگی مجدد توسط مسئول یا مسئولان مربوط منجر به توافق نگردد، مانع از رسیدگی مسئول یا مسئولان بالاتر حداکثر تا سطح مدیرکل با رعایت مهلت مقرر در قانون نخواهد بود.

ماده 32- ادارات امور مالیاتی موظفند پرونده‌های مالیاتی مؤدیانی را که در موعد مقرر از تسلیم اظهارنامه مالیاتی خودداری نموده‌اند یا اصولاً طبق قانون مکلف به تسلیم اظهارنامه در سررسید پرداخت مالیات نیستند، حداکثر ظرف مدت دو سال از مهلت مقرر رسیدگی و مالیات متعلق را مطالبه نمایند.

حکم این ماده مانع از مطالبه و وصول مالیات مؤدیان در اجرای ماده 157 قانون نخواهد بود.

فصل ششم - مطالبه و وصول مالیات

ماده 33- درخواست صدور گواهی و یا مفاصاحساب مالیاتی به صورت الکترونیکی و یا از طریق باجه‌های امور مؤدیان سراسر کشور، دریافت و پس از بررسی سیستمی یا حسب مورد توسط مسئول حوزه کاری حسابداری مربوط به پرونده ذی‌ربط، گواهی و یا مفاصاحساب مالیاتی مذکور با امضای سیستمی مسئول حوزه کاری حسابداری مؤدیان مربوط صادر و در محل ارائه درخواست و یا محل مراجعه مؤدی برای دریافت گواهی یا مفاصاحساب ضمن ممهور نمودن گواهی توسط امور مؤدیان مربوط به مؤدی ارسال/تسلیم می‌شود.

تبصره 1- در مواردی که گواهی‌های مربوطه به طور الکترونیکی و سیستمی ارسال می‌گردد نیازی به امضای دستی و فیزیکی نبوده و مسئول حوزه کاری حسابداری مؤدیان می‌بایست نسبت به تأیید و ارسال الکترونیکی گواهی مربوط اقدام نماید.

تبصره 2- در مواردی که گواهی‌های مالیاتی به صورت برخط و توسط سامانه‌های مالیاتی صادر می‌شود، نیازی به تأیید مسئولان مربوط در حوزه کاری حسابداری نبوده و صرفاً اطلاعات گواهی صادره در سامانه‌های مالیاتی مربوط به مسئولان ذی‌ربط نمایش داده می‌شود.

ماده 34- در هر مورد که مطابق قانون و ق. م. ا. ا. میزان درآمد یا مأخذ مشمول مالیات قطعی شود، برگ قطعی مالیات به صورت سیستمی صادر می‌شود.

تبصره - حکم این ماده مانع از آن نخواهد بود که با درخواست مؤدی برگ قطعی مربوطه توسط مسئول حوزه کاری به صورت دستی مهر و امضا شود.

ماده 35- چنانچه مؤدی ظرف مهلت مقرر در ماده 210 قانون مالیات‌های مستقیم برای پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی اقدام ننماید، برگ اجرایی به صورت سیستمی صادر می‌شود.

تبصره - در مواردی که امکان صدور سیستمی برگ اجرایی در پایان مهلت قانونی فراهم نشده باشد، برگ اجرایی توسط حوزه کاری خدمات مؤدیان صادر و طبق مقررات مربوطه ابلاغ می‌شود.

ماده 36- حوزه کاری اجرائیات، اقدامات اجرایی موضوع مواد 211 الی 218 قانون مالیات‌های مستقیم، مقررات آئین‌نامه موضوع ماده 218 قانون یاد شده و سایر قوانین و مقررات مربوط را انجام می‌دهد.

ماده 37- چنانچه بر اساس اطلاعات دریافتی در سامانه گزارش‌های مردمی فرار مالیاتی (سوت‌زنی)، مؤدیان مالیاتی جدید یا درآمدهای کتمان شده و منجر به صدور اوراق تشخیص، مطالبه یا وصول مالیات شود، سازمان می‌تواند با رعایت مقررات قانونی مربوط نسبت به پرداخت پاداش در چهارچوب دستورالعملی که به تصویب رئیس کل سازمان می‌رسد اقدام نماید.

تبصره 1- پرداخت پاداش موضوع این ماده در خصوص اشخاصی که به موجب قوانین و مقررات ملزم به ارسال اطلاعات مربوط می‌باشند، برای ارائه اطلاعات مزبور جاری نخواهد بود.

تبصره 2- چنانچه اطلاعات یا الگوهای فناورانه و نوآورانه توسط شرکت‌های فناور و دانش بنیان به سازمان ارائه و منتج به شناسایی فرار مالیاتی با اهمیت و وصول شود، حسب مورد با رعایت دستورالعمل، مشمول مفاد این ماده می‌باشد.

ماده 38- در مواردی که به موجب قانون و ق. م. ا. ا. مالیات و سایر وجوه، قابل استرداد به مؤدی باشد حسب مقررات قانونی مبالغ مذکور به صورت سیستمی حسب ق. پ یا با تأیید مسئول حوزه کاری حسابداری مؤدیان حسب درخواست مؤدی با رعایت مهلت‌های قانونی در وجه وی پرداخت یا به حساب بدهی‌های ایشان منظور خواه