نظام‌نامه سنجش و به‌روزرسانی سهم زیست بوم اقتصاد رقومی (دیجیتال) در ارزش افزوده کل اقتصاد کشور

معاون محترم رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور
معاون محترم علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس‌جمهور
معاون محترم حقوقی رئیس‌جمهور - وزیر محترم اطلاعات
وزیر محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی - وزیر محترم دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
وزیر محترم صنعت، معدن و تجارت - وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری
وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی - سرپرست محترم وزارت امور اقتصادی و دارایی
دبیر محترم شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی
رئیس کل محترم بانک مرکزی ج. ا. ا - رئیس محترم سازمان صدا و سیمای ج. ا. ا
دبیر محترم کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دفتر هیات دولت

در اجرای تصویب‌نامه شماره 123313/ت 59369 هـ مورخ 1400/10/11 هیات محترم وزیران، به پیوست «نظام‌نامه سنجش و به‌روزرسانی سهم زیست بوم اقتصاد رقومی (دیجیتال) در ارزش افزوده کل اقتصاد کشور» که در 8 ماده در جلسه یازدهم کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال مورخ 1403/12/13 به تصویب رسیده، جهت اقدام ابلاغ می‌گردد.

سید ستار هاشمی
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رئیس کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال

مصوبه شماره دو جلسه یازدهم
نظام‌نامه سنجش و به‌روزرسانی سهم زیست بوم اقتصاد رقومی (دیجیتال)
در ارزش افزوده کل اقتصاد کشور

به منظور توسعه اقتصاد دیجیتال و سنجش و به‌روزرسانی سهم زیست بوم اقتصاد رقومی در ارزش افزوده اقتصاد کشور و مطابق مصوبه شماره 123313/ت 59369 هـ مورخ 1400/10/11 هیات محترم وزیران، مبنی بر اختیارات کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال و در اجرای بند ث ماده 66 قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و الزامات مقرر درسند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی مصوب شورای عالی فضای مجازی مورخ 1401، قانون مدیریت داده و اطلاعات ملی مصوب 1401 و سند طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات مصوب شورای عالی فضای مجازی مورخ 1399، «نظام‌نامه سنجش و به‌روزرسانی سهم زیست بوم اقتصاد رقومی (دیجیتال) در ارزش افزوده کل اقتصاد کشور» به شرح زیر به تصویب رسید.

ماده 1- تعاریف و مفاهیم

1. اقتصاد رقومی (دیجیتال): اقتصاد رقومی (دیجیتال) شامل تمامی فعالیت‌های اقتصادی وابسته به نهاده‌های رقومی (دیجیتال)، از جمله فناوری‌های رقومی (دیجیتال)، زیرساخت‌های رقومی (دیجیتال)، خدمات رقومی (دیجیتال) و داده‌ها است که بازدهی آن‌ها به طور قابل توجهی با استفاده از این نهاده‌ها افزایش می‌یابد. زیست بوم اقتصاد رقومی (دیجیتال) تمامی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان از جمله دولت را در بر می‌گیرد که از نهاده‌های رقومی (دیجیتال) در فعالیت‌های اقتصادی خود استفاده می‌کنند.

2. رویکرد «پایین به بالا»: به دلیل تبعیت از چهارچوب‌های استاندارد و تعاریف موجود به ویژه حساب‌های ملی (SNA) رویکردی عملی برای اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال است که به دلیل آشنایی سیاست‌گذاران و تحلیلگران با تفسیر مفاهیم اقتصادی استخراج شده از حساب‌های ملی (مانند تولید کل، ارزش افزوده و جبران خدمات کارکنان)، این رویکرد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رویکرد بر شناسایی کسب و کارها بر اساس استفاده از نهاده‌های دیجیتال متمرکز است.

3. سنجه‌های اقتصادی: مجموعه سنجه‌هایی که بیانگر اندازه و سهم این بخش در اقتصاد ملی است که شامل ستانده، هزینه واسط، ارزش افزوده، تعداد شاغلین، جبران خدمات، میزان تشکیل سرمایه ثابت ناخالص است.

ماده 2- دامنه و پوشش

1. دامنه و پوشش سنجش اقتصاد رقومی (دیجیتال) در این نظام‌نامه بر اساس تعریف اقتصاد رقومی (دیجیتال) و منطبق با مدل سه لایه شامل «هسته، سکویی و رقومی شده‌ها» است.

2. بر اساس کد رشته فعالیت‌های اقتصادی (ISICv4) هسته اقتصاد دیجیتال شامل زیر بخش‌های «مخابرات (کد 61)»، «فناوری اطلاعات (کد 62)»، تولید تجهیزات (کد 26)، انتشار نرم‌افزار (کد 58) است که منطبق با چهارچوب ارائه شده از سوی OECD نیز است و در مدل بومی شده بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات رشته فعالیت‌های اقتصادی «پست و پیک» و «فضا» را نیز در بر می‌گیرد.

تبصره: با ارائه ویرایش جدید ISIC، کدها مورد بازنگری قرار می‌گیرد.

ماده 3: اهداف نظام‌نامه

1. تعیین سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) مبتنی بر آخرین الگوها و استانداردهای بین‌المللی و مبتنی بر رویکرد «پایین به بالا» به منظور قابلیت مقایسه با سنجه‌های بین‌المللی؛

2. تعیین ساز و کار گردآوری و پردازش داده‌ها شامل متولیان تولید داده، نوع داده‌ها، چهارچوب آمارگیری، کیفیت داده و کنترل‌های کیفیتی حین جمع‌آوری و پردازش داده‌ها؛

3. تعیین چهارچوب و فرایند عملیاتی محاسبه و اندازه‌گیری سالانه سنجه‌ها تا پایان برنامه هفتم پیشرفت از جمله سهم اقتصاد رقومی (دیجیتال) از تولید ناخالص ملی و داخلی و به تفکیک سطوح ملی و استانی؛

4. تعیین ساز و کار به‌روزرسانی سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) و برنامه زمان‌بندی تولید و انتشار گزارش‌های اولیه، اصلاح شده و نهایی؛

5. تعیین ساز و کار مبتنی بر روش‌های پیشنهادی بین‌المللی برای رفع چالش‌های مربوط به سنجش ارزش «پلت‌فرم‌های واسطه دیجیتال»، «خدمات رایانش ابری»، «داده‌ها و جریان داده‌ها»؛

6. تعیین ساز و کار مبتنی بر روش‌های پیشنهادی بین‌المللی برای شناسایی مشاغل تخصصی حوزه اقتصاد دیجیتال مبتنی بر استاندارد 08- ISCO؛

7. تعیین ساز و کار به منظور توسعه و بهبود روش سنجش ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال (پیاده‌سازی روش سنجش از طرف تقاضا به عنوان روش مکمل سنجش از جانب عرضه) و (تهیه جدول Supply -/Use شاخص‌هایی را برای سنجش فعالیت‌های دیجیتال که با آخرین ویرایش رسمی SNA هم‌سو هستند، ارائه می‌کند)؛

8. هماهنگی و تقسیم کار ملی بین دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط برای عملیاتی شدن سنجش سنجه‌ها (حسب مفاد بند خ ماده 107 برنامه هفتم پیشرفت)؛

9. انتشار اقدامات صورت گرفته در راستای اندازه‌گیری سنجه‌های اقتصاد دیجیتال در مجامع بین‌المللی؛

ماده 4- شورای راهبری

در اجرای مفاد بند (ث) ماده 66 برنامه هفتم پیشرفت که مرکز آمار ایران را مکلف نموده با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت صنعت، معدن و تجارت، نسبت به تهیه نظام سنجش سهم زیست بوم اقتصاد رقومی کل اقتصاد کشور و به‌روزرسانی آن در دوره‌های سالانه اقدام نماید، شورای راهبری سنجش اقتصاد رقومی (دیجیتال) که از این پس شورا نامیده می‌شود با ترکیب زیر تشکیل می‌شود:

1. رئیس مرکز آمار (رئیس شورا)

2. معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (نایب‌رئیس شورا)

3. معاون اقتصادی و حساب‌های ملی مرکز آمار (دبیر شورا)

4. معاون طرح‌های آماری و آمارهای ثبتی مرکز آمار

5. وزارت صنعت معدن تجارت

6. رئیس امور بخشی سازمان برنامه و بودجه کشور

7. نماینده بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

8. نماینده معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس‌جمهور

9. رئیس پژوهشکده آمار

10. رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

11. نماینده اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران

12. دو نفر صاحب‌نظر و متخصص در زمینه اقتصاد رقومی (حداقل یکی از آن‌ها عضو هیات علمی باشد) به پیشنهاد کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال

تبصره 1- شورا می‌تواند حسب مورد کمیته‌های تخصصی در زمینه روش‌شناسی و طرح‌های آماری، پردازش و استخراج داده و محاسبات تشکیل دهد.

تبصره 2- جلسات شورا به صورت ماهانه تشکیل و در صورت نیاز از نمایندگان دستگاه‌های اجرایی و حسب مورد برای شرکت در جلسات دعوت خواهد شد.

ماده 5- وظایف شورا:

1. تصویب سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) مبتنی بر آخرین الگوها و استانداردهای ارائه شده از سوی نهادهای بین‌المللی مرجع و مبتنی بر رویکرد «پایین به بالا» ظرف سه ماه از زمان ابلاغ نظام‌نامه و به‌روزرسانی آن‌ها در صورت لزوم در بازه‌های معین

2. تصویب پیاده‌سازی روش‌های مکمل (سنجش از طرف تقاضا) برای روش در حال اجرای کنونی به منظور بهبود روش سنجش

3. تصویب فرایند گردآوری و پردازش داده‌ها شامل تقسیم کار ملی برای متولیان تولید داده و نوع داده‌ها (ثبتی/غیر ثبتی) ظرف سه ماه از زمان ابلاغ نظام‌نامه و به‌روزرسانی آن‌ها در صورت لزوم در بازه‌های معین

4. تصویب نوع و محتوای پرسش‌نامه‌ها به منظور گردآوری داده‌های ثبتی در قالب اجرای طرح آمارگیری ظرف سه ماه از زمان ابلاغ نظام‌نامه و به‌روزرسانی آن‌ها در صورت لزوم در بازه‌های معین

5. تصویب شیوه و زمان اجرای طرح‌های آمارگیری برای محاسبه سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) در سطوح جغرافیایی ظرف سه ماه از زمان ابلاغ نظام‌نامه و به‌روزرسانی آن‌ها در صورت لزوم در بازه‌های معین

6. تصویب فرایند به‌روزرسانی و انتشار محاسبات و برآوردهای سنجه‌ها شامل بازنگری در سنجه‌ها مبتنی بر رویکردهای آینده نگر و مطابق جدول زیر که در صورت ضرورت و با تصویب شورا تغییر خواهد کرد:

7. تصویب روش‌شناسی محاسبه و برآورد سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) برای سال‌های برنامه هفتم پیشرفت ظرف سه ماه از زمان ابلاغ نظام‌نامه

8. هماهنگی با دستگاه‌های اجرایی مرتبط برای ارائه داده‌ها و تسهیل در جمع‌آوری داده‌های اداری مورد نیاز (از جمله سازمان امور مالیاتی و بیمه، سازمان حسابرسی، انجمن حسابرسان خبره ایران، معاونت علمی و اقتصاد دانش بنیان ریاست‌جمهوری و …)

9. هماهنگی با دستگاه‌های اجرایی مرتبط برای تسهیل در اجرای طرح‌های آمارگیری

10. ارائه برنامه مدیریت ریسک آمارگیری و داده به منظور جبران چالش‌هایی نظیر عدم همکاری یا عدم دقت در اطلاعات مالی ارائه شده توسط بنگاه‌ها و نهادها

ماده 6- تکالیف دستگاه‌های اجرایی

1. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است صورت‌های مالی سال قبل شرکت‌های مرتبط و سایر داده‌های مورد نیاز که توسط شورا اعلام می‌شوند را برای اعلام مقادیر برآوردی سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) و دیگر محاسبات، مطابق برنامه زمانی مندرج در بند 5 ماده 2 این نظام‌نامه را حداکثر تا شهریور ماه سال اعلام برآورد، در اختیار مرکز آمار قرار دهند.

2. وزارت صنعت، معدن و تجارت، بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان‌های تابعه آن مانند سازمان امور مالیاتی و بورس و اوراق بهادار و سایر دستگاه‌های اجرایی کشور حسب مورد و مطابق اعلام شورا مکلف هستند گزارش‌ها و داده‌های مورد نیاز برای انجام محاسبات مربوط به سنجش اقتصاد رقومی (دیجیتال) را در اختیار مرکز آمار قرار دهند.

3. مرکز آمار ایران مکلف است ضمن برگزاری منظم جلسات شورا و اجرای مفاد نظام‌نامه و پیگیری اجرای مصوبات شورا اقدامات لازم را مطابق مفاد بند ث ماده 66 قانون برنامه انجام داده و ضمن انتشار نتایج سنجش اقتصاد رقومی (دیجیتال) گزارش‌های عملکرد دستگاه‌های ذی‌ربط را به کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال ارائه نماید.

ماده 7- تأمین اعتبار

منابع لازم برای اجرای اقدامات مرتبط با اندازه‌گیری و پایش سنجه‌های اقتصاد رقومی (دیجیتال) و نشر به صورت سالانه از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور در قالب بودجه سنواتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات پیش‌بینی و تأمین خواهد شد.

ماده 8- ابلاغ نظام‌نامه

این نظام‌نامه در 8 ماده و به استناد بند (ث) ماده 66 برنامه هفتم پیشرفت در تاریخ 1403/12/13 و دیگر اسناد بالادستی و قوانین مرتبط با اقتصاد رقومی تصویب شده و از تاریخ ابلاغ، لازم‌الاجرا است.