ماده 16 - صندوق توسعه ملی که در این ماده «صندوق» نامیده میشود با هدف تبدیل بخشی از عواید ناشی از فروش نفت و گاز و میعانات گازی و فرآوردههای نفتی به ثروتهای ماندگار، مولد و سرمایههای زاینده اقتصادی و نیز حفظ سهم نسلهای آینده از منابع نفت و گاز و فرآوردههای نفتی تشکیل میشود.
صندوق در تهران مستقر است و در تهران و سایر نقاط کشور شعبهای نخواهد داشت. اموال و داراییهای این صندوق متعلق به دولت جمهوری اسلامی ایران میباشد. این ماده در حکم اساسنامه صندوق است.
الف . ارکان صندوق عبارتند از:
1. هیات امنا
2. هیات عامل
3. هیات نظارت
ب. هیات امنا بهعنوان بالاترین رکن صندوق، دارای وظایف و اختیارات زیر است:
1. راهبری، تعیین سیاستها و خط مشیها
2. تصویب شرایط و نحوه اعطای تسهیلات برای تولید و سرمایهگذاری به بخشهای خصوصی، تعاونی و عمومی غیردولتی
3. تصویب نظامنامهها، برنامههای راهبردی، بودجه سالانه، صورتهای مالی و گزارش عملکرد صندوق
4. انتخاب رئیس و سایر اعضای هیات عامل مطابق بندهای (ت) و (ث)
5. عزل رئیس و اعضای هیات عامل با پیشنهاد هریک از اعضای هیات امنا و تصویب هیات امنا
6. اتخاذ تصمیم درباره ارجاع دعاوی به داوری و صلح دعاوی با رعایت اصل یکصد و سی و نهم (139) قانون اساسی
7. تعیین انواع فعالیتهای مورد قبول و واجد اولویت پرداخت تسهیلات در بخشها و زیربخشهای تولیدی و خدماتی زاینده و با بازده مناسب اقتصادی
8. تعیین حداقل نرخ بازده مورد انتظار از منابع صندوق و همچنین نرخ بازده مورد قبول طرحهای تولیدی و سرمایهگذاری برای پرداخت تسهیلات و تعیین نرخ سهم مشارکت در طرحهای سرمایهگذاری بهنحوی که میانگین این نرخها کمتر از متوسط نرخ بازده سپردههای بانک مرکزی در بازارهای خارجی نباشد.
پ. هیات امنا
ترکیب اعضای هیات امنا بهشرح زیر است:
1. رئیس جمهور (رئیس هیات امنا)
2. رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور (دبیر هیات امنا)
3. وزیر امور اقتصادی و دارایی
4. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی
5 . وزیر نفت
6 . رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
7. رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به عنوان عضو ناظر و بدون حق رأی
8 . رئیس اتاق تعاون ایران به عنوان عضو ناظر و بدون حق رأی
9. دو نفر نماینده از کمیسیونهای اقتصادی و برنامه و بودجه و محاسبات به انتخاب مجلس شورای اسلامی
10. دادستان کل کشور
تبصره 1. جلسات هیات امنا حداقل سالی دو بار تشکیل میشود.
تبصره 2. جلسات هیات امنا با حداقل دو سوم اعضای صاحب رأی رسمیت یافته و تصمیمات آن با حداقل پنج رأی اتخاذ میگردد.
تبصره 3. رؤسای هیات عامل و هیات نظارت بدون حق رأی میتوانند در جلسات هیات امنا شرکت نمایند.
تبصره 4. هرگونه تصمیم هیات امنا در مورد تصویب ترازنامه و صورتهای مالی صندوق و نیز انتصاب رئیس و اعضای هیات عامل در روزنامه رسمی کشور و نیز یکی از روزنامههای کثیرالانتشار به انتخاب هیات امنا، درج میگردد.
تبصره 5. دستور جلسه، تاریخ و محل جلسات هیات امنا توسط دبیر هیات امنا تعیین و حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه برای اعضای هیات ارسال میشود.
تبصره 6. بودجه ستاد صندوق به تصویب هیات امنا میرسد.
ت. بهمنظور اداره امور صندوق در چهارچوب مفاد اساسنامه و مصوبات هیأت امنا، هیات عامل مرکب از پنج نفر از افراد صاحبنظر، با تجربه و خوشنام در امور اقتصادی، حقوقی، مالی، بانکی و برنامهریزی با حداقل ده سال سابقه مرتبط و مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد توسط هیات امنا انتخاب و با حکم رئیس جمهور منصوب میشوند و دارای وظایف و اختیارات زیر میباشند:
1. پیشنهاد فعالیتهای مورد قبول و واجد اولویت پرداخت تسهیلات در بخشها و زیربخشهای تولیدی و خدماتی زاینده و با بازده مناسب اقتصادی به هیات امنا
2. پیشنهاد موارد سرمایهگذاری در بازارهای پولی و مالی بینالمللی و داخلی به هیات امنا
3. تعیین چهارچوب قراردادهای عاملیت با بانکهای عامل و تعیین مسؤولیتها و اختیارات بانک عامل در چهارچوب این قراردادها
4. برقراری نظام حسابرسی داخلی و استقرار نظام کنترلهای داخلی مناسب
5 . تأیید صورتهای مالی ارزی و ریالی و ارائه آن به هیات امنا
6 . ارائه پیشنهاد به هیات امنا در خصوص نظامنامهها و شرایط و نحوه اعطای تسهیلات
7. اتخاذ تصمیم نسبت به هرگونه اقدامی بهنام صندوق در محدوده وظایف و اهداف مندرج در اساسنامه بهجز آنچه تصمیم در باره آنها بهصراحت در حوزه صلاحیت هیات امنا یا رئیس هیات عامل است مگر اینکه به هیات عامل تفویض شده باشد.
8. اتخاذ تصمیم راجع به کلیه اموری که توسط رئیس هیات عامل در محدوده اختیارات خود در دستور کار هیات عامل قرار میگیرد.
9. اجرای مصوبات هیات امنا
10. پیشنهاد ارجاع دعاوی به داوری، تعیین داور و صلح دعاوی به هیات امنا
11. افتتاح یا بستن حسابهای ارزی در نزد بانک مرکزی و معرفی صاحبان امضای مجاز از بین اعضای هیات عامل، رئیس و سایر مدیران صندوق
12. انعقاد قرارداد با مشاور معتبر بینالمللی در امور سرمایهگذاری و مهندسیمالی برای ارزیابی، بهبود و ارتقای عملکرد صندوق
13. سایر موارد ارجاعی از سوی هیات امنا
تبصره 1. برکناری و قبول استعفای اعضای هیات عامل مشروط به تأیید دوسوم اعضای صاحب رأی هیات امنا خواهد بود.
تبصره 2. اعضای هیات عامل باید تماموقت بوده و هیچگونه فعالیت اقتصادی و شغل دیگری به استثنای تدریس نداشته باشند. اعضای هیات عامل مشمول حکم مندرج در اصل یکصد و چهل و دوم (142) قانون اساسی میباشند.
تبصره 3. دوره تصدی هیات عامل پنج سال بوده و انتخاب مجدد اعضاء بلامانع است.
تبصره 4. کلیه اوراق بهادار، چکها، سفتهها، بروات، قراردادها و سایر اسناد تعهدآور با امضای دو عضو از سه عضو هیات عامل که توسط این هیات تعیین میشوند همراه با مهر صندوق معتبر خواهد بود.
تبصره 5. تصمیمات هیات عامل با حداقل سه رأی نافذ است.
ث. رئیس هیات عامل که بالاترین مقام اجرائی صندوق است از بین اعضای هیات عامل توسط هیات امنا انتخاب و با حکم رئیس جمهور منصوب میشود. رئیس هیات عامل دارای وظایف و اختیارات زیر میباشد:
1. ابلاغ و صدور دستور اجرای تصمیمات هیات عامل و نظارت بر حسن اجرای آن
2. تعیین دستور جلسه و اداره جلسات هیات عامل
3. اداره صندوق در چهارچوب مصوبات هیات عامل و هیات امنا
4. تهیه و تنظیم طرحها و برنامههای اجرائی در حیطه فعالیتهای موضوع صندوق
5 . تهیه و تنظیم برنامه، بودجه، صورتهای مالی صندوق و پیشنویس گزارش هیات عامل به هیات امنا
6 . اداره امور داخلی صندوق، بهکارگیری نیروی انسانی و انجام هزینههای جاری و اداری صندوق
7 . تهیه و تنظیم گزارش عملکرد صندوق برای ارائه به هیات عامل حداقل هر سهماه یکبار
8 . نمایندگی صندوق در برابر اشخاص ثالث و کلیه مراجع داخلی و خارجی اعم از قضائی، اداری، ثبتی و مشابه آنها با حق توکیل به غیر ولو بهطور مکرر
9. اقامه یا دفاع از دعاوی یا شکایات مربوط به امور صندوق اعم از حقوقی و کیفری با کلیه اختیارات مربوط به امور دادرسی به جز حق مصالحه و ارجاع امر به داوری
10. سایر امور ارجاعی از سوی هیات عامل
ج. بهمنظور حصول اطمینان از تحقق اهداف صندوق و نظارت مستمر بر عملیات جاری آن و جلوگیری از هرگونه انحراف احتمالی از مفاد اساسنامه، خطمشیها و سیاستها، هیات نظارت با ترکیب رئیس دیوان محاسبات کشور، رئیس سازمان حسابرسی کشور، رئیس سازمان بازرسی کل کشور تشکیل میشود.
تبصره 1. نظارت این هیات نافی وظایف قانونی دستگاههای نظارتی نظیر دیوان محاسبات کشور و سازمان بازرسی کل کشور نخواهد بود.
تبصره 2. هیات نظارت دارای رئیس، نائبرئیس و دبیر خواهد بود که در اولین جلسه هیات نظارت انتخاب خواهند شد.
چ. وظایف هیات نظارت:
1. رسیدگی به صورتها و گزارشهای مالی صندوق و تهیه گزارشهای موردی و ادواری برای هیات امنا و مجلس شورای اسلامی؛
2. رسیدگی بهصورت ریزداراییها، مطالبات، تعهدات و خلاصه حسابهای صندوق و گواهی آنها برای انتشار در روزنامه رسمی کشور؛
3. رسیدگی به عملکرد صندوق از لحاظ انطباق با موازین قانونی و اساسنامه و اهداف صندوق
این هیات در ایفای وظایف خود و بدون مداخله در امور جاری، کلیه اسناد و داراییها و حسابهای صندوق را مورد رسیدگی قرار داده و میتواند به اطلاعات و مدارک و مستندات صندوق که لازم میداند دسترسی داشته باشد. این هیات موظف است گزارش نظارتی خود را هر شش ماه یکبار به هیات امنا و مجلس شورای اسلامی ارائه دهد.
تبصره. هیات نظارت میتواند برای حسابرسی از عملکرد صندوق از خدمات اشخاص حقیقی و حقوقی صاحب صلاحیت استفاده نماید.
ح. منابع صندوق:
1. حداقل معادل سی درصد (30%) از منابع حاصل از صادرات نفت (نفتخام، میعانات گازی، گاز و فرآوردههای نفتی) در سالهای برنامه و تعیین مبلغ آن در قوانین بودجه سنواتی
2. حداقل بیست درصد (20%) ارزش صادرات تهاتری اقلام فوقالذکر
3. افزایش سهم واریزی از منابع بندهای (1) و (2) هرسال به میزان سه واحد درصد
4. پنجاه درصد(50%) مانده نقدی حساب ذخیره ارزی در پایان سال 1389 و سالهای بعد
5 . منابع قابل تحصیل از بازارهای پولی بینالمللی با مجوز هیات امنا با رعایت قوانین مربوط
6 . سود خالص صندوق طی سال مالی
7. درآمد حاصل از سود موجودی حساب صندوق در بانک مرکزی، معادل میانگین نرخ سود سپردههای بانک مرکزی در بازارهای خارجی با محاسبه و پرداخت هر سه ماه یکبار
8 . بیست درصد (20%) منابع موضوع جزء (د) بند (4) قانون بودجه سال 1389 کل کشور
تبصره 1. بازپرداخت اصل و سود تسهیلات پرداختی از محل صندوق توسعه ملی به حساب صندوق واریز و مجدداً در جهت اهداف صندوق بهکار گرفته میشود.
تبصره 2. حسابهای صندوق فقط نزد بانک مرکزی نگهداری خواهد شد.
خ. مصارف صندوق:
1. اعطای تسهیلات به بخشهای خصوصی، تعاونی و بنگاههای اقتصادی متعلق به مؤسسات عمومی غیردولتی برای تولید و توسعه سرمایهگذاریهای دارای توجیه فنی، مالی و اقتصادی
2. اعطای تسهیلات صادرات خدمات فنی و مهندسی به شرکتهای خصوصی و تعاونی ایرانی که در مناقصههای خارجی برنده میشوند از طریق منابع خود یا تسهیلات اتحادیهای (سندیکایی)
3. اعطای تسهیلات خرید به طرفهای خریدار کالا و خدمات ایرانی در بازارهای هدف صادراتی کشور
4. سرمایهگذاری در بازارهای پولی و مالی خارجی
5 . اعطای تسهیلات به سرمایهگذاران خارجی با در نظرگرفتن شرایط رقابتی و بازدهی مناسب اقتصادی به منظور جلب و حمایت از سرمایهگذاری در ایران با رعایت اصل هشتادم (80) قانون اساسی میباشد.
6 . تأمین هزینههای صندوق
تبصره 1. استفاده از منابع صندوق برای اعتبارات هزینهای و تملک داراییهای سرمایهای و بازپرداخت بدهیهای دولت به هر شکل ممنوع است.
تبصره 2. اعطای تسهیلات موضوع این بند فقط به صورت ارزی است و سرمایهگذاران استفاده کننده از این تسهیلات اجازه تبدیل ارز به ریال در بازار داخلی را ندارند.
تبصره 3. اعطای کلیه تسهیلات صندوق صرفاً از طریق عاملیت بانکهای دولتی و غیردولتی خواهد بود.
د . سایر مقررات:
1. سهم عاملیت بانکها در شرایط رقابتی متناسب با نرخ کارمزد و توان تخصصی و کارشناسی بانکها توسط هیات عامل تعیین میشود.
2. سهم صندوق از منابع موضوع جزء (1) و (2) بند(ح) این ماده ماهانه توسط بانک مرکزی به حساب صندوق واریز و در پایان سال مالی با توجه به قطعیشدن منابع تسویه میشود.
3. پرداخت تسهیلات از محل منابع صندوق بدون تأیید توجیه فنی، اقتصادی، مالی و اهلیت متقاضی توسط بانک عامل ممنوع است و در حکم تصرف غیرقانونی در اموال عمومی خواهد بود. ارزیابی گزارشهای توجیه فنی، اقتصادی و مالی و احراز کفایت بازدهی طرحهای سرمایهگذاری با لحاظ عامل خطرپذیری، به میزانی که از نرخ سود تسهیلات مورد انتظار اعلام شده توسط هیات امنا کمتر نباشد به عهده بانک عامل و به مثابه تضمین بانک عامل در بازپرداخت اصل و سود تسهیلات به صندوق است.
صندوق، منابع مورد نیاز طرحهای سرمایهگذاری بخش کشاورزی، آب و منابع طبیعی را از طریق بانک عامل یا صندوق حمایت از توسعه سرمایهگذاری بخش کشاورزی بهصورت ارزی و با سود انتظاری کمتر در اختیار سرمایهگذاران بخش قرار میدهد.
4. مجموع تسهیلات اختصاصیافته از منابع صندوق با عاملیت بانکها به مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتهای تابعه و وابسته در هر حال نباید بیش از بیست درصد(20%) منابع صندوق باشد.
تبصره 1. از نظر این ماده مؤسسات و شرکتها در صورتی غیرعمومی محسوب میشوند که حداقل هشتاد درصد(80%) سهام، یا سهمالشرکه آنها مستقیم و یا با واسطه اشخاص حقوقی متعلق به اشخاص حقیقی باشد.
مؤسسات و شرکتهایی که اکثریت مطلق سهام آنها متعلق به مؤسسات عمومی و عامالمنفعه نظیر موقوفات، صندوقهای بیمهای و بازنشستگی و مؤسسات خیریه عمومی است از نظر این ماده در حکم مؤسسات و شرکتهای وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی هستند.
تبصره 2. بنگاههای اقتصادی که صرفنظر از نوع مالکیت، بیش از بیست درصد (20%) اعضای هیات مدیره آنها توسط مقامات دولتی تعیین میشوند از نظر این ماده، دولتی محسوب میگردند و پرداخت از منابع صندوق به آنها ممنوع است.
تبصره 3. صندوق موظف است در توزیع منابع بین بخشهای اقتصادی و استانها، توازن منطقهای را مدنظر قرار دهد.
5 . سال مالی صندوق از اول فروردینماه هر سال تا پایان اسفندماه همان سال است.
6- صندوق در امور اداری، استخدامی، مالی و معاملاتی تابع این اساسنامه و قوانین مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و سیاستهای پولی و ارزی میباشد. آییننامههای لازم به پیشنهاد هیات امنای صندوق به تصویب هیات وزیران خواهد رسید و طبق اصل یکصد و سی و هشتم (138) قانون اساسی اقدام خواهد شد.
آییننامههای موضوع جزء (6) بند (د) ماده (16) قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور ـ مصوب 1395
7. رئیس هیات عامل صندوق توسعه ملی موظف است هر شش ماه یکبار میزان منابع و مصارف و محل مصارف صندوق را به هیات امنا، هیات نظارت و مجلس شورای اسلامی گزارش نماید.
8 . هیات نظارت درصورت برخورد با تخلف و جرم در اجرای احکام این ماده حسب مورد مراتب را به مراجع صالحه اعلام میدارد.
9. ترازنامه و حساب سود و زیان صندوق به همراه گزارش و اظهارنظر هیات نظارت باید حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه به هیات امنا تسلیم گردد.
10. صدور هرگونه ضمانتنامه و پرداخت هرگونه تسهیلات از محل منابع صندوق فقط از طریق بانکهای عامل اعم از دولتی یا غیردولتی و صندوق حمایت از توسعه سرمایهگذاری بخش کشاورزی انجام میشود.