بخشنامه پیشنهاد بازنگری در قواعد رسیدگی سیستمی اظهارنامه عملکرد

جناب آقای دکتر هادی سبحانیان
رئیس محترم سازمان امور مالیاتی کشور

موضوع: پیشنهاد بازنگری در قواعد رسیدگی سیستمی اظهارنامه‌های عملکرد با هدف ارتقای عدالت مالیاتی و افزایش دقت تشخیص

با سلام و احترام
انجمن مدیران مالی حرفه‌ای ایران ضمن قدردانی از رویکرد ارزشمند آن سازمان در توسعه نظام مالیاتی هوشمند، حذف تدریجی ممیز محوری، گسترش رسیدگی سیستمی و بهره‌گیری از داده‌های سامانه‌های اطلاعاتی، بر این باور است که این مسیر، یکی از مهم‌ترین اصلاحات ساختاری نظام مالیاتی کشور محسوب می‌شود و می‌تواند در تحقق عدالت مالیاتی، افزایش شفافیت و کاهش اعمال سلیقه مأموران مالیاتی نقش مؤثری ایفا نماید.

با این وجود، بررسی کارشناسی «قواعد و محاسبات رسیدگی سیستمی اظهارنامه عملکرد سال 1403» نشان می‌دهد که برخی از قواعد طراحی شده، در مواردی ممکن است نتیجه‌ای متفاوت از واقعیت اقتصادی فعالیت مؤدی ایجاد کند و در عمل، موجب افزایش اعتراضات، ارجاع گسترده پرونده‌ها به هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی و کاهش اعتماد فعالان اقتصادی به نظام رسیدگی سیستمی شود.

بر این اساس، انجمن مدیران مالی حرفه‌ای ایران نکات زیر را به استحضار می‌رساند:

1- غلبه منطق انتخاب حداکثر بر منطق کشف واقعیت اقتصادی

در بخش قابل توجهی از قواعد، از میان چندین منبع اطلاعاتی، بزرگ‌ترین مقدار به عنوان مبنای محاسبات انتخاب می‌شود. هر چند استفاده از منابع مختلف اطلاعاتی اقدامی ارزشمند است لیکن انتخاب صرف بزرگ‌ترین عدد، بدون تحلیل علت اختلاف میان داده‌ها، لزوماً به معنای نزدیک‌ترین عدد به واقعیت اقتصادی نیست.

به عنوان نمونه، اختلاف میان اطلاعات سامانه مؤدیان، اظهارنامه ارزش افزوده، معاملات فصلی یا گردش حساب‌های بانکی می‌تواند ناشی از عوامل متعددی از جمله دریافت تسهیلات، انتقال بین حساب‌ها، وجوه امانی، برگشت معاملات یا تفاوت زمان شناسایی درآمد باشد. در چنین شرایطی، اختلاف اطلاعات باید به عنوان «نشانه ریسک» تلقی گردد، نه این که بدون بررسی منشأ اختلاف، مستقیماً مبنای تشخیص قرار گیرد.

2- عدم وجود ساز و کار تحلیل اختلاف داده‌ها

قواعد موجود عمدتاً بر انتخاب داده‌ها استوار است، در حالی که نظام مالیاتی پیشرفته، اختلاف میان منابع اطلاعاتی را مبنای تحلیل ریسک قرار می‌دهند و سپس در صورت لزوم، رسیدگی تکمیلی انجام می‌شود. پیشنهاد می‌شود الگوریتم رسیدگی سیستمی علاوه بر مقایسه داده‌ها، قابلیت تحلیل منشأ اختلاف و تعیین سطح ریسک را نیز داشته باشد.

3- اثر زنجیره‌ای یک تصمیم اولیه بر کل فرایند رسیدگی

در قواعد فعلی، انتخاب اولیه درآمد یا فروش، مبنای محاسبه بهای تمام شده، هزینه‌های اداری و در نهایت درآمد مشمول مالیات قرار می‌گیرد؛ بنابراین، هرگونه خطا یا عدم انطباق در نخستین مرحله، به صورت زنجیره‌ای بر تمامی محاسبات بعدی اثرگذار خواهد بود. این موضوع ضرورت افزایش دقت در قواعد اولیه را دو چندان می‌کند.

4- ضرورت بازنگری در نحوه استفاده از نسبت‌های سود فعالیت (اینتاکد)

در مواردی مشاهده می‌شود که تفاوت اندک در نسبت سود فعالیت، آثار قابل توجهی بر محاسبه هزینه‌های قابل قبول و درآمد مشمول مالیات بر جای می‌گذارد. پیشنهاد می‌شود در تعیین این نسبت‌ها، امکان اعمال اصلاحات متناسب با شرایط واقعی فعالیت مؤدی و مستندات ارائه شده پیش‌بینی شود.

5- تقویت انطباق قواعد با فلسفه عدالت مالیاتی

هدف از هوشمندسازی، جایگزینی تحلیل داده به جای تشخیص سلیقه‌ای است، نه جایگزینی یک قاعده ثابت به جای بررسی واقعیت اقتصادی هر پرونده. شایسته است قواعد رسیدگی سیستمی به گونه‌ای طراحی شوند که خروجی آن، بیش از آن که در پی حداکثرسازی درآمد مالیاتی باشد، در جهت حداکثرسازی دقت تشخیص و کشف واقعیت اقتصادی حرکت کند.

6- بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی

مطالعه نظام‌های مالیاتی کشور پیشرو نشان می‌دهد که تحلیل داده و هوش مصنوعی عمدتاً برای شناسایی مؤدیان پر ریسک، اولویت‌بندی پرونده‌ها و هدایت فرایند رسیدگی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اختلاف میان داده‌ها، به عنوان نشانه‌ای برای بررسی بیشتر تلقی می‌شود، نه آن که به تنهایی مبنای تعیین درآمد مشمول مالیات قرار گیرد. بهره‌گیری از این تجربیات می‌تواند موجب ارتقای کیفیت نظام رسیدگی سیستمی کشور شود.

در پایان، انجمن مدیران مالی حرفه‌ای ایران ضمن اعلام آمادگی کامل برای همکاری علمی و کارشناسی با آن سازمان، پیشنهاد می‌نماید کار گروهی مشترک با حضور نمایندگان سازمان امور مالیاتی، جامعه حرفه‌ای مالی و مالیاتی، دانشگاهیان و تشکل‌های تخصصی تشکیل گردد تا ضمن حفظ دستاوردهای ارزشمند رسیدگی سیستمی، نسبت به بازنگری و ارتقای قواعد محاسباتی اقدام شود.

اعتقاد راسخ داریم که استمرار مسیر هوشمندسازی، همراه با اصلاح مستمر قواعد و بهره‌گیری از نظرات متخصصان، می‌تواند اعتماد فعالان اقتصادی را افزایش داده و تحقق عدالت مالیاتی را بیش از پیش تضمین نماید.

با تقدیم احترام