لوگوی تجارت هوشمند درسان

راهنمای قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی

این قانون دقیقاً چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

این قانون فقط درباره مالیات خرید و فروش ملک، خودرو، طلا، ارز و رمزارز نیست؛ بلکه ساختار تازه‌ای برای ارتباط میان دارایی، صورتحساب الکترونیکی، حساب بانکی، تراکنش و هویت طرفین معامله ایجاد می‌کند.

کارپوشه‌های جدید

تفکیک کارپوشه تجاری و غیرتجاری برای فعالیت‌های شغلی و شخصی.

حساب‌های بانکی

تفکیک حساب تجاری و غیرتجاری و ایجاد ارتباط میان واریزی‌ها و صورتحساب‌ها.

عایدی سرمایه

محاسبه مالیات بر سود انتقال برخی دارایی‌ها، پس از استقرار بستر اجرایی.

درآمدهای فاقد مستند

بررسی وجوه فاقد صورتحساب یا ارتباط روشن با معامله و امکان مطالبه مالیات.

زمان اجرای قانون و نکته‌ای که نباید نادیده گرفته شود

اصل مهم: اخذ مالیات بر عایدی سرمایه و اجرای بخش مهمی از تکالیف اشخاص غیرتجاری، منوط به ایجاد کارپوشه غیرتجاری، فراهم شدن امکان صدور صورتحساب و اعلام رسمی استقرار بستر اجرایی است.
مرحله مفهوم اثر عملی
تصویب و ابلاغ قانون در سال 1404 تصویب و ابلاغ شده است. به‌تنهایی به معنی شروع فوری اخذ مالیات از تمام معاملات نیست.
مهلت بیست‌ماهه برخی تکالیف جدید، بیست ماه پس از لازم‌الاجرا شدن قانون اجرا می‌شوند. از جمله بخشی از الزامات صدور صورتحساب و ثبت وجوه دریافتی.
استقرار بستر اجرایی کارپوشه غیرتجاری و زیرساخت صدور صورتحساب برای اشخاص ایجاد شود. شروع عملی بسیاری از احکام مالیات بر عایدی سرمایه و درآمد اتفاقی.
اعلام رسمی وزیر امور اقتصادی و دارایی باید استقرار بستر را عمومی اعلام کند. تاریخ این اعلام برای تشخیص شروع اجرای بسیاری از احکام تعیین‌کننده است.

مواد 1 تا 10؛ ایجاد بستر اجرایی و اطلاعاتی

ماده 1 ـ تغییر عنوان باب اول قانون مالیات‌های مستقیم

حکم: عنوان باب اول به «اشخاص مشمول و تعاریف» تغییر می‌کند.

اثر عملی: این ماده ماهیت ساختاری دارد و زمینه درج تعاریف جدید را فراهم می‌کند؛ به‌تنهایی مالیات جدیدی ایجاد نمی‌کند.

ماده 2 ـ اصلاح شماره، ارجاعات و عنوان فصل

حکم: شماره برخی مواد و ارجاعات قانونی اصلاح و عنوان فصل مربوط به عایدی سرمایه تغییر می‌کند.

اثر عملی: هدف، هماهنگ‌سازی ساختار قانون مالیات‌های مستقیم با مواد جدید است.

ماده 3 ـ تعریف اشخاص، کارپوشه‌ها و حساب‌ها

شخص تجاری

صاحبان مشاغل، اشخاص دارای درآمد شغلی، اشخاص مشمول ماده 77، اشخاص حقوقی ایرانی و اشخاص حقوقی خارجی دارای شعبه، نماینده یا فعالیت مشابه در ایران.

شخص غیرتجاری

تمام اشخاص حقیقی دارای شماره ملی یا شماره فراگیر اتباع خارجی؛ در این قانون مصرف‌کننده نهایی نیز همین اشخاص هستند.

کارپوشه تجاری

کارپوشه یکتای مربوط به فعالیت‌های تجاری و شغلی شخص در سامانه مؤدیان.

کارپوشه غیرتجاری

کارپوشه یکتای مربوط به معاملات، دریافت‌ها و انتقالات شخصی اشخاص حقیقی.

یک شخص حقیقی می‌تواند هم‌زمان در فعالیت شغلی خود «شخص تجاری» و در معاملات شخصی خود «شخص غیرتجاری» باشد.

ماده 4 ـ ثبت وجوه دریافتی غیر از فروش

بیست ماه پس از لازم‌الاجرا شدن قانون، اشخاص تجاری باید وجوه مرتبط با فعالیت خود را که بابت فروش کالا یا خدمت نیست، در کارپوشه تجاری ثبت کنند.

جریمه عدم ثبت: ده درصد وجوه ثبت‌نشده.

ماده 5 ـ فعالیت‌های خارج از ایران

اشخاص تجاری برای فعالیت‌های خود در خارج از ایران، الزامی به صدور صورتحساب الکترونیکی ندارند؛ با این حال، ثبت یا اظهار درآمد ممکن است تابع سایر مقررات باشد.

ماده 6 ـ حساب تجاری و غیرتجاری

  • حساب اشخاص غیرتجاری، به‌صورت پیش‌فرض غیرتجاری است؛ مگر آنکه تجاری معرفی شود.
  • تمام حساب‌های اشخاص حقوقی، حساب تجاری محسوب می‌شوند.
  • واریزی به حساب تجاری، مرتبط با فعالیت صاحب حساب تلقی می‌شود.
  • واریزی به حساب تجاری متصل به کارت‌خوان یا درگاه پرداخت عرضه‌کننده کالا و خدمت، فروش محسوب می‌شود.
  • واریزی‌های پرتعداد و با مبالغ بالا به حساب غیرتجاری، در صورت نبود صورتحساب متناظر، ممکن است درآمد شغلی تلقی شوند.
درآمد تلقی شدن تراکنش قطعی نیست. صاحب حساب می‌تواند با ارائه اسناد و مدارک، غیردرآمدی بودن وجوه را اثبات کند.

حد نصاب‌ها باید به‌گونه‌ای تعیین شوند که حداکثر نیم درصد اشخاص غیرتجاری دارای بیشترین مبلغ و دفعات واریزی، در دامنه این حکم قرار گیرند.

ماده 7 ـ شناسه یکتای تراکنش و ارسال اطلاعات بانکی

  • بانک‌ها و ارائه‌کنندگان خدمات مالی باید به تمام تراکنش‌های واریزی و برداشتی شناسه یکتا اختصاص دهند.
  • ریز تراکنش‌های ماهانه باید در مهلت مقرر به پایگاه جامع بانک مرکزی ارسال شود.
  • بانک مرکزی مجموع ورودی و خروجی حساب‌ها را بر مبنای شماره اقتصادی، شماره ملی یا شماره فراگیر به سازمان امور مالیاتی ارسال می‌کند.
  • در صورت درخواست سازمان، ریز تراکنش‌های حساب نیز باید ارائه شود.

چک: صرف صدور چک، تراکنش نیست؛ اما انتقال وجه چک یا ثبت انتقال آن می‌تواند در حکم تراکنش باشد.

کارت‌خوان و درگاه: باید دارای شناسه یکتا و متصل به حساب تجاری مؤدی دارای مجوز باشند.

ماده 8 ـ ماده 16 مکرر و شبکه صورتحساب‌های الکترونیکی

این ماده، مهم‌ترین بخش اجرایی قانون است و صدور صورتحساب یا کاربرگ الکترونیکی را به حوزه‌هایی فراتر از فروش عادی توسعه می‌دهد.

موضوع صادرکننده یا مسئول ثبت نمونه تکلیف
اوراق بهادار و تقسیم سود بورس، سپرده‌گذاری مرکزی، ناشران، کارگزاران و اشخاص حقوقی صدور صورتحساب هم‌زمان با معامله یا تقسیم سود
سود بانکی و تراکنش ارزی بانک‌ها و اشخاص مالی صدور صورتحساب برای سود سپرده، تسهیلات و تراکنش ارزی
حقوق و پرداخت‌های مشابه پرداخت‌کننده تجاری ثبت حقوق، مستمری، دیه، خسارت، محکوم‌به و پرداخت‌های مشابه
قرض، ودیعه، رهن و وثیقه بانک، دفترخانه یا شخص حسب مورد ثبت پرداخت‌هایی که تعهد بازپرداخت ایجاد می‌کنند
ملک و حق واگذاری محل دفاتر اسناد رسمی و سامانه ثبت صدور صورتحساب انتقال یا ثبت مطالبه
خودرو فرماندهی انتظامی صدور صورتحساب هنگام تعویض پلاک
طلا و جواهر فعالان مجاز صدور صورتحساب خرید و فروش
ارز، رمزپول و رمزدارایی فعالان مجاز صدور صورتحساب حتی در برخی معاملات فاقد اطلاعات کامل هویتی

مطالبات قدیمی اشخاص غیرتجاری

قرض، ودیعه، وثیقه و رهن مربوط به قبل از استقرار بستر باید در مهلت اعلامی ثبت شوند. اشخاصی که مجموع مطالبات آنان کمتر از سی میلیارد ریال است، از این تکلیف مستثنا هستند؛ مگر خلاف آن اثبات شود.

معاوضه

معاوضه طلا، ارز یا دارایی‌های دیجیتال باید در قالب یک فروش و یک خرید، با دو صورتحساب جداگانه ثبت شود.

مهلت سالانه اشخاص غیرتجاری

  • تا پایان اردیبهشت سال بعد: صدور، اصلاح، ابطال و ارتباط صورتحساب با تراکنش.
  • تا پایان خرداد: ایجاد تناظر خودکار و تهیه اظهارنامه پیش‌فرض توسط سازمان.
  • سه ماه پس از اعلام: مهلت پرداخت مالیات یا ثبت اعتراض.
پرداخت زودتر از پایان مهلت، به ازای هر ماه مشمول تخفیف 2٫5 درصدی است؛ پرداخت پس از مهلت نیز به ازای هر ماه، جریمه 2٫5 درصدی نسبت به اصل بدهی دارد.

سایر احکام مهم ماده 16 مکرر

  • اصلاح یا ابطال صورتحساب اصولاً با تأیید طرفین انجام می‌شود.
  • صورتحساب الکترونیکی در حکم اقرار کتبی و در مراجع قضایی قابل استناد است.
  • اصل در معاملات اشخاص غیرتجاری، نقدی بودن است؛ مگر نسیه بودن و تاریخ تسویه درج شود.
  • وزارت اقتصاد باید سقف پرداخت نقدی هر صورتحساب را سالانه اعلام کند.
  • اگر اطلاعات معامله در سامانه قانونی دیگری با استاندارد سازمان ثبت شده باشد، صدور دوباره صورتحساب لازم نیست.

ماده 9 ـ جایگزینی عنوان «مؤدیان»

در برخی مواد قانون پایانه‌های فروشگاهی، عنوان «اشخاص مشمول» با «مؤدیان» جایگزین می‌شود تا اصطلاحات با تعریف جدید اشخاص تجاری هماهنگ شوند.

ماده 10 ـ هزینه قابل قبول و صورتحساب الکترونیکی

  • اصل بر پذیرش هزینه‌هایی است که صورتحساب الکترونیکی دارند.
  • مؤدی می‌تواند هزینه فاقد صورتحساب را از طریق کارپوشه اعلام و درخواست رسیدگی کند.
  • عدم رسیدگی در مهلت‌های مواد 156 و 157، به‌منزله تأیید هزینه اعلامی است.
  • برای خرید کالاهای مستعمل از اشخاص فاقد امکان صدور صورتحساب، مسیر اعلام و رسیدگی پیش‌بینی شده است.
  • زیان تسعیر ارز و واردات، با اعلام در کارپوشه قابل بررسی و پذیرش است.
  • درآمدهایی مانند صادرات و سود تسعیر ارز نیز باید در سامانه ثبت شوند.

اگر فروشنده هزینه اعلام‌شده را در کارپوشه تأیید کند، برای همان مورد تکلیف جداگانه صدور صورتحساب و جریمه عدم صدور نخواهد داشت.

مواد 11 تا 18؛ تعریف و محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه

ماده 11 ـ تعاریف کلیدی

اصطلاح توضیح ساده
عایدی سرمایهمازاد قیمت فروش بر قیمت خرید یا ارزش دفتری بدون تجدید ارزیابی.
زیان سرمایهمازاد قیمت خرید یا ارزش دفتری بر قیمت فروش.
قیمت خرید تعدیل‌شدهقیمت خرید پس از اعمال شاخص تورم طبق فرمول قانونی.
دوره تملکفاصله تاریخ تملک تا تاریخ انتقال دارایی.
درآمد اتفاقیهدیه، جایزه، کمک بلاعوض، صلح غیرمعوض و منفعت حاصل از معامله محاباتی.
رمزپول و رمزداراییدارایی‌ها و ابزارهای دیجیتال رمزنگاری‌شده مطابق تعاریف قانون.

ماده 12 ـ دارایی‌های مشمول

املاک و حق واگذاری محل
خودروی سواری با پلاک شخصی
طلا، نقره، پلاتین و جواهر
ارز
رمزارز و رمزدارایی
  • وکالت بلاعزل انتقال ملک و خودرو، پس از استقرار بستر، می‌تواند در حکم انتقال باشد.
  • تعویض پلاک از نظر قانون در حکم انتقال خودرو است.
  • اخذ مالیات این ماده، مشروط به استقرار بستر اجرایی است.
  • معاملات شخصی ملک و خودرو، در صورت شمول این فصل، دوباره درآمد شغلی محسوب نمی‌شوند.
فروش طلا، ارز و دارایی دیجیتال توسط شخص غیرتجاری به فعال مجاز، از مالیات بر عایدی سرمایه معاف است؛ اما انتقال به سایر اشخاص ممکن است تحت مقررات درآمد اتفاقی بررسی شود.

ماده 13 ـ مهم‌ترین معافیت‌ها

دارایی یا انتقال شرایط اصلی معافیت
ملک مسکونی شخص بالای 18 سال بیش از دو سال تملک و نداشتن ملک مسکونی دیگر.
ملک مسکونی سرپرست خانوار بیش از دو سال تملک و داشتن حداکثر یک ملک مسکونی دیگر، با شرایط مقرر.
تعویض مسکن فروش ملک قبلی حداکثر تا یک سال پس از خرید ملک جدید.
خودروی شخصی بیش از یک سال تملک و نداشتن تمام یا بخشی از خودروی شخصی دیگر.
تعویض خودرو فروش خودروی قبلی حداکثر تا شش ماه پس از خرید خودروی جدید.
اراضی کشاورزی و فاقد کاربری دوره تملک بیش از سه سال؛ باغ‌ویلا و زمین داخل محدوده شهر مستثنا است.
انتقال بلاعوض هدیه یا وقف، مشروط به درج بلاعوض بودن در صورتحساب.
ارز واردشده از مسیر مجاز تأیید بانک مرکزی و رعایت مقررات مربوط.

انتقال برخی املاک و خودروهای تملک‌شده پیش از استقرار بستر نیز تا سه سال پس از استقرار، طبق شرایط قانون معاف است.

ماده 14 ـ تعیین قیمت خرید، ارزش روز و دوره تملک

وقتی صورتحساب خرید وجود ندارد

  • برای ملک و خودرو دارای سند رسمی قدیمی، تاریخ سند می‌تواند تاریخ تملک باشد.
  • قیمت خرید دارایی‌های قدیمی، حسب مورد بر مبنای ارزش روز در تاریخ استقرار بستر تعیین می‌شود.
  • برای طلا و ارز در برخی حالات، ارزش روز پنج سال قبل و دوره تملک پنج‌ساله ملاک قرار می‌گیرد.

وقتی صورتحساب خرید وجود دارد

  • برای طلا، ارز و دارایی دیجیتال، آخرین صورتحساب خرید مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.
  • در نگهداری بیش از سه سال، مبلغ بیشتر میان قیمت خرید و ارزش روز سه سال قبل می‌تواند مبنا باشد.
  • معاوضه دارایی‌های هم‌گروه در صورت رعایت شرایط و صدور صورتحساب، معاف است.

کم‌اظهاری و بیش‌اظهاری

اگر سازمان غیرواقعی بودن قیمت معامله را احراز کند، ارزش روز دارایی می‌تواند برای تعیین قیمت خرید انتقال بعدی مبنا قرار گیرد.

ماده 15 ـ نرخ مالیات، تورم و زیان

  • برای دوره تملک یک سال و بیشتر، مجموع عایدی سالانه با نرخ‌های ماده 131 محاسبه می‌شود.
  • برای دوره تملک کمتر از یک سال، نرخ برابر بالاترین نرخ ماده 131 به‌علاوه ده واحد درصد است.
  • عایدی ناشی از تورم، با رعایت شرایط، از عایدی مشمول مالیات کسر می‌شود.
  • اگر دوره تملک کمتر از دو سال باشد، تخفیف تورمی اعمال نمی‌شود.
  • در دوره بیش از دو و کمتر از پنج سال، فقط نیمی از تخفیف تورمی اعمال می‌شود.
  • زیان واقعی سرمایه می‌تواند از عایدی همان سال یا سال‌های بعد کسر شود.
مالیات اصولاً از سود یا عایدی محاسبه می‌شود، نه از کل مبلغ فروش؛ مگر در موارد خاصی که کل وجوه دریافتی تحت عنوان دیگری مانند درآمد اتفاقی بررسی شود.

ماده 16 ـ موعد پرداخت و مالیات علی‌الحساب

موعد پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه مطابق مهلت اظهارنامه پیش‌فرض کارپوشه غیرتجاری است.

سه سال پس از استقرار بستر، در انتقال برخی املاک و خودروها مالیات باید هم‌زمان با انتقال، به‌صورت علی‌الحساب پرداخت شود؛ در غیر این صورت انتقال انجام نمی‌شود. ایجاد حساب امانی برای پرداخت ثمن، مالیات و عوارض نیز پیش‌بینی شده است.

ماده 17 ـ فسخ، اقاله، بطلان و ابطال معامله

اقاله، فسخ، انفساخ، ابطال یا بطلان معامله، معامله جدید محسوب نمی‌شود. صورتحساب معامله باطل و وضعیت مالیاتی دوباره بررسی می‌شود. سازمان باید حداکثر ظرف دو ماه مالیات را مسترد یا مطالبه کند.

ماده 18 ـ جلوگیری از مالیات مضاعف در ساخت‌وساز

عایدی انتقال ملکی که مشمول مالیات ساخت‌وساز موضوع ماده 77 است، دوباره مشمول مالیات بر عایدی سرمایه نمی‌شود.

مواد 19 تا 26؛ صاحبان مشاغل، اشخاص حقوقی و درآمد اتفاقی

ماده 19 ـ صاحبان مشاغل و دارایی‌های مرتبط با شغل

  • درآمدی که مالیات مشاغل به آن تعلق می‌گیرد، دوباره مشمول مالیات بر عایدی سرمایه یا درآمد اتفاقی نمی‌شود.
  • عایدی انتقال ملک مرتبط با فعالیت شغلی، در مالیات مشاغل محاسبه می‌شود.
  • ملک شخصی و غیرمرتبط با شغل، تابع مقررات مالیات بر عایدی سرمایه اشخاص غیرتجاری است.
  • اولین انتقال برخی دارایی‌های شغلی قدیمی تا چهار سال پس از استقرار بستر، معاف است.
  • برای حق واگذاری محل فاقد صورتحساب، ارزش روز طبق آیین‌نامه تعیین می‌شود.
  • برای دارایی با دوره تملک بیش از دو سال، تا ده برابر معافیت ماده 84 قابل کسر است؛ این امتیاز یک بار در هر پنج سال استفاده می‌شود.

درآمد اشخاص غیرتجاری از انتقال طلا، ارز و دارایی دیجیتال به فعالان مجاز، در هر پنج سال تا پنج برابر معافیت ماده 84، با شرایط مقرر معاف است.

ماده 20 ـ عایدی سرمایه اشخاص حقوقی

  • پس از استقرار بستر، عایدی انتقال املاک اشخاص حقوقی در درآمد مشمول مالیات آنان منظور می‌شود.
  • اولین انتقال دارایی‌های قدیمی تا چهار سال پس از استقرار، در شرایط مقرر معاف است.
  • در نبود صورتحساب خرید، سند رسمی یا تاریخ استقرار بستر می‌تواند مبنای تاریخ تملک باشد.
  • عایدی ناشی از تورم برای دارایی مرتبط، با شرایط مقرر کسر می‌شود.
  • در دوره تملک دو سال یا کمتر، تعدیل تورمی اعمال نمی‌شود.
  • برای اشخاص زیان‌ده، نحوه خاص جمع عایدی انتقال ملک با سایر درآمدها تعیین شده است.
  • اگر دارایی با فعالیت شخص مرتبط نباشد، حکم تعدیل تورمی این ماده اعمال نمی‌شود.

ماده 21 ـ نرخ مالیات درآمد اتفاقی

درآمد اتفاقی اشخاص غیرتجاری با رعایت مواد 124 و 126 و نرخ ماده 131 محاسبه می‌شود. برای اشخاص تجاری حقیقی نرخ ماده 131 و برای اشخاص حقوقی نرخ ماده 105 اعمال می‌شود.

سازمان باید مجموع درآمدهای اتفاقی اشخاص غیرتجاری را برای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال کند.

ماده 22 ـ مأخذ مالیات درآمد اتفاقی

  • صد درصد درآمد اتفاقی، درآمد مشمول مالیات است.
  • در دارایی‌های غیرنقدی مشمول ماده 46، ارزش روز دارایی مبنا قرار می‌گیرد.
  • برای سایر دارایی‌های غیرنقدی، بهای روز تحقق درآمد ملاک است.
  • در صلح و هبه معوض، تفاوت ارزش عوضین برای شخص منتفع، درآمد مشمول مالیات است.

ماده 23 ـ درآمدهای مشمول اشخاص غیرتجاری

وضعیت اثر مالیاتی
تفاوت مبلغ صورتحساب با وجه پرداختی، ارزش معاوضه یا تهاتر مابه‌التفاوت برای طرفی که منتفع شده، درآمد اتفاقی است.
تسویه نشدن صورتحساب نسیه تا حداکثر پنج سال مبلغ تسویه‌نشده برای شخص منتفع، علی‌الحساب مشمول مالیات می‌شود.
وجوه دریافتی فاقد صورتحساب متناظر برای دریافت‌کننده وجه، درآمد اتفاقی محسوب می‌شود.

درآمد حاصل از اعضای خانوار، پدر، مادر، اجداد یا فرزندان، با رعایت شرایط ثبت اطلاعات خانوار، از این مالیات معاف است.

ماده 24 ـ جریمه عدم صدور صورتحساب

جریمه برابر است با مبلغ بیشتر از: ده درصد مبلغ صورتحساب‌های صادرنشده یا اصل مالیات متعلق.

در صورت تکرار تخلف، مجازات‌های تکمیلی ماده 23 قانون پایانه‌های فروشگاهی نیز اعمال می‌شود.

ماده 25 ـ معافیت درآمد اتفاقی و امکان مسدودی وجه

نوع معافیت نصاب
معافیت سالانه عمومی مبلغ بیشتر میان پنج برابر معافیت ماده 84 و بیست میلیارد ریال.
معافیت طول عمر تا صد برابر معافیت ماده 84؛ حداکثر در سه سال و با درخواست از کارپوشه.
معافیت سالانه سرپرست خانوار مبلغ بیشتر میان شش برابر معافیت ماده 84 و بیست‌وچهار میلیارد ریال.
معافیت طول عمر سرپرست خانوار تا یکصدوبیست برابر معافیت ماده 84.

اگر مجموع درآمدهای موضوع ماده 124 در طول سال از صد برابر معافیت ماده 84 بیشتر شود، مابه‌التفاوت به‌صورت علی‌الحساب مشمول مالیات می‌شود.

شخص ده روز کاری برای اصلاح یا ابطال صورتحساب، پرداخت یا ترتیب پرداخت مالیات یا ارائه ضمانت فرصت دارد؛ در غیر این صورت امکان مسدود شدن وجوه تا میزان بدهی پیش‌بینی شده است.

ماده 26 ـ مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

  • انتقال ملک اشخاص تجاری دارای مجوز در مناطق آزاد با دوره تملک کمتر از پنج سال، تابع قوانین سرزمین اصلی است.
  • اگر دوره تملک ملک پنج سال یا بیشتر باشد، عایدی آن با نرخ صفر محاسبه می‌شود.
  • خودروی فاقد پلاک مختص منطقه آزاد و همچنین طلا، ارز و دارایی دیجیتال، مطابق قوانین سرزمین اصلی مشمول مالیات هستند.

مواد 27 و 28؛ تکمیل پایگاه‌ها و شروع تکالیف

ماده 27 ـ تکمیل سامانه املاک و اسکان و پایگاه خانوار

  • سازمان ثبت باید اطلاعات اموال غیرمنقول را در اختیار وزارت راه و سازمان امور مالیاتی قرار دهد.
  • وزارت راه باید با استفاده از اسناد رسمی و صورتحساب معاملات، سامانه املاک و اسکان را تکمیل کند.
  • شهرداری‌ها و دهیاری‌ها باید شناسه یکتای دارایی را در پروانه و پایان کار درج کنند.
  • وزارت راه باید دسترسی برخط دستگاه‌های مربوط را فراهم کند.
  • ثبت احوال باید پایگاه خانوار را به‌طور مستمر به‌روزرسانی کند.

ماده 28 ـ شروع برخی تکالیف پس از بیست ماه

حکم ماده 10 و الزامات صدور صورتحساب برای اشخاصی که به موجب مواد 3 و 4 مشمول شده‌اند، از بیست ماه پس از لازم‌الاجرا شدن قانون اجرا می‌شود.

جدول جرایم و ضمانت اجراهای مهم

تخلف یا وضعیت جریمه یا اثر مبنای کلی
ثبت نکردن وجوه مرتبط با فعالیت که بابت فروش نیست 10٪ وجوه ثبت‌نشده ماده 4
عدم صدور صورتحساب الکترونیکی بیشترِ 10٪ مبلغ صورتحساب صادرنشده یا اصل مالیات ماده 24
تأخیر در پرداخت مالیات اشخاص غیرتجاری 2٫5٪ اصل بدهی به ازای هر ماه تأخیر تبصره 1 ماده 16 مکرر
عدم اقدام پس از عبور از نصاب بالای درآمد اتفاقی امکان مسدودی وجوه تا میزان بدهی مالیاتی ماده 25
تکرار عدم صدور صورتحساب اعمال مجازات‌های تکمیلی ماده 23 قانون پایانه‌ها ماده 24

جمع‌بندی کاربردی برای مؤدیان و اشخاص حقیقی

آیا فروش هر ملک یا خودرو مالیات دارد؟

خیر. برای خانه و خودروی اصلی، معافیت‌های مهمی با توجه به تعداد دارایی، مدت تملک، وضعیت سرپرست خانوار و مهلت تعویض پیش‌بینی شده است.

آیا مالیات از کل مبلغ فروش گرفته می‌شود؟

در مالیات بر عایدی سرمایه، اصل بر مالیات گرفتن از سود واقعی است؛ اما وجوه فاقد صورتحساب یا دریافت‌های بدون ماهیت روشن ممکن است تحت عنوان درآمد اتفاقی بررسی شوند.

واریزی حساب شخصی چه زمانی مسئله‌ساز می‌شود؟

وقتی مبلغ و تعداد واریزی از نصاب‌های مقرر عبور کند و صورتحساب یا مدرک متناظر وجود نداشته باشد. با این حال، شخص حق دارد غیردرآمدی بودن وجوه را اثبات کند.

مهم‌ترین اقدام عملی چیست؟

برای دریافت‌ها، قرض، ودیعه، هدیه، معاوضه و انتقال دارایی‌های مهم، اسناد و مدارک قابل استناد نگهداری و در زمان اجرای زیرساخت، ارتباط صورتحساب با تراکنش بانکی برقرار شود.

خلاصه نهایی: در نظام جدید، هر جریان مالی مهم باید تا حد امکان به صورتحساب، کاربرگ الکترونیکی، شناسه تراکنش، سند رسمی یا مدرک قابل استناد متصل باشد.

پرسش‌های عمومی درباره قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی

در پاسخ به پرسش‌های زمانی باید میان تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون، اجرای تکالیف دارای مهلت بیست‌ماهه و شروع وصول مالیات بر عایدی سرمایه تفاوت قائل شد.

قانون در تاریخ 1404/05/28 در روزنامه رسمی منتشر شده و از تاریخ 1404/06/13 لازم‌الاجرا شده است؛ مگر در مواردی که خود قانون برای اجرای یک حکم، تاریخ یا ترتیب دیگری تعیین کرده باشد.

خیر. لازم‌الاجرا شدن قانون به معنی شروع فوری وصول مالیات بر عایدی سرمایه نیست. اخذ این مالیات به ایجاد کارپوشه غیرتجاری، فراهم شدن زیرساخت صدور صورتحساب‌های مربوط و اعلام عمومی استقرار بستر اجرایی توسط وزیر امور اقتصادی و دارایی وابسته است.

بر اساس تاریخ اعلام‌شده از سوی سازمان امور مالیاتی، پایان مهلت بیست‌ماهه موضوع ماده 28، 1406/02/07 است. از این تاریخ، احکام ماده 10 قانون و الزام‌های خاص صدور صورتحساب برای اشخاص مشمول مواد 3 و 4، طبق ماده 28 اجرا می‌شوند. این تاریخ را نباید الزاماً با تاریخ شروع وصول تمام انواع مالیات بر عایدی سرمایه یکسان دانست.

منظور این است که برای اشخاص غیرتجاری کارپوشه غیرتجاری ایجاد شود و زیرساخت لازم برای ثبت تراکنش‌ها، صدور صورتحساب‌های الکترونیکی و انتقال اطلاعات معاملات فراهم باشد. استقرار این بستر باید به‌صورت عمومی اعلام شود.

دارایی‌های اصلی مشمول عبارت‌اند از: املاک و حق واگذاری محل، خودروی سواری دارای پلاک شخصی، طلا و جواهر، انواع ارز و انواع رمزپول، رمزارز و رمزدارایی. البته شمول مالیات درباره هر دارایی به شرایط معامله، دوره تملک، تعداد دارایی و معافیت‌های قانونی بستگی دارد.

در حالت معمول، انتقال ملک مسکونی متعلق به شخص غیرتجاری بالای هجده سال، در صورتی که بیش از دو سال در تملک او باشد و ملک مسکونی دیگری نداشته باشد، از مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. برای سرپرست خانوار و تعویض خانه نیز معافیت‌های تکمیلی پیش‌بینی شده است.

انتقال خودروی سواری شخصی متعلق به شخص غیرتجاری بالای هجده سال، در صورتی که بیش از یک سال در تملک او باشد و مالک تمام یا بخشی از خودروی شخصی دیگری نباشد، از مالیات معاف است. برای سرپرست خانوار و تعویض خودرو نیز مقررات حمایتی جداگانه وجود دارد.

در مالیات بر عایدی سرمایه، اصل بر محاسبه مالیات از مازاد قیمت فروش بر قیمت خرید یا ارزش مبنای قانونی است، نه از کل مبلغ فروش. با این حال، در مواردی مانند انتقال برخی دارایی‌ها خارج از مسیرهای مقرر یا دریافت وجوه فاقد صورتحساب، ممکن است تمام یا بخشی از وجوه تحت عنوان درآمد اتفاقی بررسی شود.

بله، در شرایط مقرر عایدی ناشی از تورم از عایدی سرمایه کسر می‌شود. اما برای دارایی با دوره تملک کمتر از دو سال، تعدیل تورمی اعمال نمی‌شود و برای دوره بیش از دو سال و کمتر از پنج سال، فقط نیمی از تخفیف تورمی قابل اعمال است.

حکم همه دارایی‌های قدیمی یکسان نیست. انتقال املاک و خودروهای شخصی تملک‌شده پیش از استقرار بستر تا سه سال پس از استقرار بستر، با شرایط قانون معاف است. برای برخی دارایی‌های اشخاص تجاری و حقوقی نیز دوره‌های چهارساله پیش‌بینی شده است. درباره طلا، ارز و دارایی‌های دیجیتال، مقررات تعیین قیمت خرید و تاریخ تملک جداگانه اعمال می‌شود.

خیر. واریزی حساب غیرتجاری فقط در صورت عبور تعداد و مبلغ تراکنش‌ها از نصاب‌های مقرر و نبود صورتحساب یا مدرک متناظر، ممکن است درآمد تلقی شود. صاحب حساب حق دارد با ارائه اسناد و مدارک، قرض، جابه‌جایی بین حساب‌ها، ودیعه، هدیه یا سایر ماهیت‌های غیردرآمدی را اثبات کند.

تمام وجوه واریزی به حساب تجاری، مرتبط با فعالیت صاحب حساب تلقی می‌شود. واریزی به حساب تجاری متصل به کارت‌خوان یا درگاه پرداخت متعلق به عرضه‌کننده کالا و خدمت نیز فروش محسوب می‌شود. بنابراین وجوهی که فروش نیستند باید با ثبت و مدارک مناسب از فروش تفکیک شوند.

برای پرداخت‌هایی که تعهد بازپرداخت ایجاد می‌کنند، مانند قرض و ودیعه، باید حسب مورد صورتحساب یا کاربرگ الکترونیکی صادر شود. مطالبات مربوط به قبل از استقرار بستر نیز باید در مهلت اعلامی ثبت شوند؛ البته مجموع مطالبات کمتر از سی میلیارد ریال، طبق شرایط قانون از تکلیف خاص مقرر مستثنا شده است.

درآمدها و وجوه موضوع مقررات درآمد اتفاقی که از اعضای خانوار، پدر، مادر، اجداد یا فرزندان حاصل شود، با رعایت شرایط قانونی و ثبت یا تأیید اطلاعات خانوار، از مالیات مربوط معاف است. با این حال، برای انتقال رسمی دارایی‌هایی مانند ملک، خودرو، طلا یا ارز باید حکم خاص همان دارایی نیز بررسی شود.

عایدی فروش طلا، ارز و دارایی‌های دیجیتال توسط شخص غیرتجاری به فعال مجاز همان حوزه از مالیات بر عایدی سرمایه این فصل معاف است. معامله باید در مسیر قانونی و با ثبت صورتحساب یا اطلاعات لازم انجام شود.

برای دارایی با دوره تملک یک سال و بیشتر، مالیات بر اساس نرخ‌های ماده 131 قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه می‌شود. اگر دوره تملک کمتر از یک سال باشد، نرخ مالیات ده واحد درصد بیشتر از بالاترین نرخ ماده 131 خواهد بود. مبلغ نهایی پس از اعمال معافیت‌ها، زیان قابل استهلاک و تعدیل تورمی تعیین می‌شود.

پس از استقرار بستر، آخرین مهلت سالانه صدور، اصلاح، ابطال و ایجاد ارتباط میان صورتحساب و تراکنش، اصولاً پایان اردیبهشت سال بعد است. سازمان تا پایان خرداد اظهارنامه پیش‌فرض را تهیه می‌کند و شخص حداکثر سه ماه پس از اعلام، برای پرداخت مالیات یا ثبت اعتراض فرصت دارد.

طبق اعلام سازمان امور مالیاتی، صورتحساب‌های غیرالکترونیکی دارای مشخصات خریدار، با رعایت سایر مقررات، از حیث هزینه قابل قبول مالیاتی تا 1406/02/07 قابل پذیرش‌اند. پس از آن، اصل بر پذیرش هزینه‌های دارای صورتحساب الکترونیکی خواهد بود. این حکم با مقررات اعتبار مالیات بر ارزش افزوده یکسان نیست.

مطالب و ابزارهای مرتبط در درسان

جست‌وجوی قوانین و مقررات در درسام آموزش سامانه مؤدیان
372
4.7 (3)
ثبت نظر
مطالب مرتبط
کلیه اطلاعیه‌های سامانه مؤدیان و پایانه‌های فروشگاهی
دسته‌بندی آموزش‌ها