در محاسبه حقوق و دستمزد، همه دریافتیهای کارگر اثر یکسانی ندارند. برخی مزایا به نوع شغل، مسئولیت، شرایط محیط کار یا جایگاه شغلی مربوط هستند و در محاسبه اقلامی مانند اضافهکاری، شبکاری، تعطیلکاری، عیدی و سنوات اثر میگذارند. در مقابل، برخی مزایا فقط به دلیل شاغل بودن فرد پرداخت میشوند و معمولاً مبنای محاسبه سایر فوقالعادهها نیستند.
اگر مزیت به نوع کار، مسئولیت، سختی محیط یا جایگاه شغلی مربوط باشد، معمولاً «مزایای بهتبع شغل» است. اگر به همه کارکنان به دلیل شاغل بودن پرداخت شود، معمولاً «مزایای بهتبع شاغل» است.
مانند حق سرپرستی، حق مسئولیت، حق جذب، سختی کار، فوقالعاده شغل و مزایایی که بابت ماهیت کار یا شرایط محیط کار پرداخت میشود.
مانند حق مسکن، کمکهزینه خواربار، حق تأهل، حق اولاد، ایابوذهاب و مزایایی که معمولاً برای همه کارکنان یا بر اساس حداقلهای قانونی تعیین میشود.
مزایای بهتبع شغل، مزایایی هستند که به دلیل نوع شغل، مسئولیت، تخصص، شرایط محیط کار یا جایگاه فرد در سازمان پرداخت میشوند. این مزایا معمولاً برای همه کارکنان یکسان نیستند؛ زیرا همه افراد وظیفه، مسئولیت و شرایط شغلی مشابه ندارند.
برای مثال، ممکن است کارگر ساده حق سرپرستی دریافت نکند، اما سرپرست همان واحد به دلیل مسئولیت نظارت بر دیگران، حق سرپرستی بگیرد. همچنین ممکن است برخی مشاغل به دلیل سختی محیط کار، فوقالعاده سختی کار داشته باشند.
مزایای بهتبع شاغل، مزایایی هستند که به دلیل شاغل بودن فرد پرداخت میشوند، نه به دلیل نوع شغل او. این مزایا معمولاً توسط دولت، شورایعالی کار یا مقررات مربوط تعیین میشوند و اصل آنها توافقی نیست؛ البته کارفرما میتواند در صورت امکان، بیشتر از حداقلهای قانونی پرداخت کند.
حق مسکن نمونهای از مزایایی است که توسط دولت تعیین میشود. کمکهزینه خواربار و حق تأهل نیز از مواردی هستند که بر اساس مصوبات شورایعالی کار تعیین میشوند. این مزایا در حالت معمول، در محاسبه فوقالعادههایی مانند اضافهکاری، شبکاری و تعطیلکاری مبنا قرار نمیگیرند.
در محاسبات حقوق و دستمزد، گاهی از عبارت «حقوق روزانه» استفاده میشود چون برای عموم افراد قابل فهمتر است؛ اما از نظر دقیقتر، وقتی پرداخت به صورت ماهانه باشد اصطلاح «حقوق» به کار میرود و در محاسبات روزانه و مبنای مزدی، استفاده از عبارت «مزد پایه» یا «مزد مبنا» دقیقتر است.
بنابراین در فرمولهای محاسباتی، بهتر است به جای نگاه کلی به همه دریافتیها، ابتدا مشخص شود کدام بخش از دریافتی واقعاً جزو مزد و مزایای مؤثر در محاسبه است.
مزد پایه روزانه و پایه سنواتی در محاسبه بسیاری از اقلام مزدی و فوقالعادهها مؤثر است.
حق سرپرستی، حق مسئولیت، حق جذب، سختی کار و فوقالعاده شغل معمولاً در محاسبه اضافهکاری، شبکاری، تعطیلکاری، عیدی و سنوات اثرگذار هستند.
حق مسکن، خواربار، حق تأهل، حق اولاد و ایابوذهاب در حالت معمول، مبنای محاسبه اضافهکاری و سایر فوقالعادههای مزدی نیستند.
در تعیین مبلغ مرخصی استفادهنشده، هم مزایای بهتبع شغل و هم مزایای بهتبع شاغل میتوانند اثرگذار باشند.
نرخ یک ساعت اضافهکاری = ((مزد اصلی + پایه سنواتی + مزایای بهتبع شغل) ÷ ساعت کار استاندارد) × 1٫4
در این فرمول، مزایای بهتبع شاغل مانند حق مسکن، خواربار و حق تأهل در حالت معمول وارد مبنای اضافهکاری نمیشوند؛ زیرا این مزایا به دلیل شاغل بودن پرداخت میشوند، نه به دلیل نوع شغل یا شرایط انجام کار.
اگر فقط افرادی که مسئولیت سرپرستی دارند این مبلغ را دریافت میکنند، این مزیت به شغل وابسته است و در گروه مزایای بهتبع شغل قرار میگیرد.
اگر مبلغی بر اساس مصوبه قانونی برای همه مشمولان پرداخت میشود و به نوع مسئولیت شغلی وابسته نیست، معمولاً مزایای بهتبع شاغل محسوب میشود.
اگر پرداخت آن برای جذب یا نگهداری نیروی متخصص در یک شغل خاص باشد، باید ماهیت پرداخت، قرارداد، عرف کارگاه و نحوه درج در فیش حقوقی بررسی شود.
اگر به عنوان کمکهزینه رفتوآمد و بدون وابستگی به ماهیت شغل پرداخت شود، معمولاً در گروه مزایای بهتبع شاغل قرار میگیرد.
یک نکته مهم در محاسبات پایان کار، مانده مرخصی استفادهنشده است. برخلاف برخی محاسبات مانند اضافهکاری که معمولاً مزایای بهتبع شاغل در آن وارد نمیشود، در تعیین مبلغ مرخصی استفادهنشده، کلیه موارد مؤثر دریافتی میتواند اهمیت پیدا کند؛ یعنی هم مزایای بهتبع شغل و هم مزایای بهتبع شاغل باید با دقت بررسی شوند.
به همین دلیل، هنگام تسویهحساب، نباید فقط به مزد پایه نگاه کرد. لازم است فیش حقوقی، نوع مزایا، مستمر یا غیرمستمر بودن پرداختها و مبنای قانونی یا قراردادی هر آیتم بررسی شود.
در حالت معمول خیر. حق مسکن از مزایای بهتبع شاغل است و معمولاً در مبنای محاسبه اضافهکاری وارد نمیشود، مگر اینکه در رویه کارگاه، قرارداد یا مقررات خاص، وضعیت متفاوتی ایجاد شده باشد.
پایه سنواتی را باید جدا از مزایای رفاهی نگاه کرد؛ زیرا در محاسبه مزد و فرمولهای مزدی اثرگذار است و در فرمول اضافهکاری نیز کنار مزد اصلی و مزایای بهتبع شغل قرار میگیرد.
بسیاری از مزایای بهتبع شغل بر اساس توافق، قرارداد، طبقهبندی شغلی، عرف کارگاه یا تصمیم کارفرما تعیین میشود؛ اما باید با قانون کار و حداقلهای الزامی مغایرت نداشته باشد.
چون اشتباه در طبقهبندی مزایا میتواند باعث محاسبه نادرست اضافهکاری، شبکاری، تعطیلکاری، عیدی، سنوات، مانده مرخصی و حتی اختلافات کارگر و کارفرما در زمان تسویهحساب شود.
در تنظیم فیش حقوقی، بهتر است مزایای بهتبع شغل و مزایای بهتبع شاغل در ردیفهای جداگانه ثبت شوند. این تفکیک باعث میشود محاسبه اضافهکاری، عیدی، سنوات، مانده مرخصی و گزارشهای حقوق و دستمزد با دقت بیشتری انجام شود.
باسپاس از شما
برای محاسبه ماموریت آیا مزایای به تبع شغل یاشاغل اثرگذارند؟
در محاسبه ماموریت مزایای به تبع شغل ملاک هست
