فلسفه و هدف سامانه مودیان
سامانه مودیان صرفاً یک «پنل ثبت اطلاعات» نیست؛ این سامانه یک تغییر رویکرد از مالیاتستانی مبتنی بر اظهار و رسیدگی انسانی، به مالیاتستانی مبتنی بر دادههای استاندارد و قابل ردیابی است. در این چارچوب، «صورتحساب الکترونیکی» بهعنوان واحد اصلی داده تعریف میشود تا امکان تطبیق زنجیره معاملات، کنترل اعتبار مالیاتی و کاهش ریسک فاکتورهای صوری فراهم شود.
نتیجه عملی این رویکرد، افزایش قابلیت دفاعپذیری مؤدیان منضبط و کاهش اتکا به تشخیص سلیقهای در فرآیند رسیدگی است؛ به شرط آنکه مؤدی، داده صحیح و بهموقع تولید و ارسال کند.
معماری و اجزای کلیدی
کارپوشه مؤدی
نقطه مدیریت ارتباط مؤدی با سامانه؛ شامل مشاهده صورتحسابها، وضعیتها، پیامها، محدودیتها و شاخصهای کلیدی مانند حد مجاز فروش و کارپوشه فعال.
پایانه فروشگاهی / نرمافزار فروش
ابزار تولید داده و صدور صورتحساب. کیفیت اتصال و صحت نگاشت اطلاعات (کالا/خدمت، نرخها، طرفین معامله) تعیینکننده کیفیت دادههای ارسالی است.
حافظه مالیاتی و شمارههای یکتا
زیرساخت تخصیص شناسهها و کنترل اصالت صورتحسابها. شمارههای یکتا، امکان ردگیری و جلوگیری از تکرار/دستکاری را تقویت میکند.
صورتحساب الکترونیکی و منطق داده
در سامانه مودیان، «صورتحساب الکترونیکی» سند پایه تحلیل است؛ یعنی هر فروش معتبر باید در قالب صورتحساب الکترونیکی ثبت شود تا در زنجیره معاملات قابل تطبیق باشد. تفاوت کلیدی این مدل با فاکتورهای سنتی در این است که صورتحساب، پس از ثبت، به یک رکورد قابل ردیابی تبدیل میشود و محور کنترلهای مالیاتی قرار میگیرد.
نکته اجرایی
در معاملات B2B، صدور صورتحساب صحیح و درج اطلاعات طرفین، نقش مستقیم در پذیرش/عدم پذیرش اعتبار مالیاتی و کاهش مغایرتها دارد.
کنترلها و سازوکارهای تطبیق
سامانه مودیان با اتکا به دادههای ثبتشده، کنترلهای سیستمی را برای کشف مغایرتها و تحلیل ریسک انجام میدهد. مهمترین منطق کنترل در این سامانه، «تطبیق خرید و فروش» است.
تطبیق خرید و فروش
فروش ثبتشده توسط فروشنده، خرید طرف مقابل تلقی میشود. عدم ارسال صورتحساب یا ارسال غیرمنطبق، منجر به مغایرت سیستمی و افزایش ریسک رسیدگی خواهد شد.
کنترل اعتبار مالیاتی (VAT)
اعتبار مالیاتی مبتنی بر صورتحسابهای معتبر است. هرگونه نقص در نوع صورتحساب، اطلاعات خریدار/فروشنده یا وضعیت پذیرش، میتواند بر اعتبار اثر بگذارد.
تحلیل الگوی رفتار مالی
تغییرات ناگهانی در فروش، نسبت سود غیرمتعارف، یا الگوهای تکرارشونده مغایرت، میتواند مؤدی را در سطح ریسک بالاتر قرار دهد.
کنترلهای مبتنی بر حسابهای بانکی
کنترل جریان مالی و تطبیق آن با فروش اعلامی، یکی از روشهای مؤثر تحلیل مالیاتی است. اعلام حسابهای بانکی مرتبط، یک تکلیف قانونی و کنترلپذیر محسوب میشود.
جرایم و آثار عدم انجام تکالیف
بر اساس ماده 22 قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، تخلفات و حسب مورد جریمههای متعلقه شامل موارد زیر است (نمونههای پرتکرار):
عدم صدور صورتحساب الکترونیکی
10٪ مبلغ فروش بدون صورتحساب یا 20,000,000 ریال (هرکدام بیشتر باشد)
عدم عضویت در سامانه مودیان / عدم استفاده از پایانه فروشگاهی و حافظه مالیاتی
10٪ مبلغ فروش یا 20,000,000 ریال + محرومیت از معافیتها، نرخ صفر و مشوقها در همان سال مالی
عدم اعلام حساب/حسابهای بانکی واحد اقتصادی
10٪ مبلغ فروش از طریق آن حساب یا 20,000,000 ریال + محرومیت از معافیتها، نرخ صفر و مشوقها در همان سال مالی
حذف/مخدوشکردن صورتحساب یا عدم تحویل چاپی به خریدار
2٪ مبلغ صورتحسابهای مذکور یا 20,000,000 ریال (هرکدام بیشتر باشد)
توجه
مبالغ جریمههای ثابت، متناسب با نرخ تورم سالانه و اعلام بانک مرکزی، هر سال توسط سازمان اعلام میشود. همچنین سازمان نمیتواند بیش از 50٪ جرایم این ماده را مطابق ماده 191 قانون مالیاتهای مستقیم مورد بخشودگی قرار دهد (در شرایط خاص و طبق ضوابط).
اشتباهات پرتکرار مؤدیان
- ارسال دستی و بدون کنترل ساختار اطلاعات (مغایرت در شناسه کالا/خدمت، نرخها یا طرفین معامله)
- بیتوجهی به پیامها و وضعیتها در کارپوشه (عدم پیگیری مغایرتها و هشدارها)
- صدور نوع صورتحساب نامتناسب با نوع معامله (بهویژه در B2B)
- عدم مدیریت بهموقع اصلاح/ابطال/برگشت از فروش مطابق قواعد سامانه
سوالات پرتکرار سامانه مودیان
سامانه مودیان چیست؟
سامانه مودیان یک زیرساخت متمرکز و دادهمحور است که به موجب قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان ایجاد شده و با هدف ثبت، اعتبارسنجی و تحلیل سیستمی اطلاعات خرید و فروش مؤدیان مالیاتی از طریق صورتحساب الکترونیکی فعالیت میکند.
چه کسانی مشمول سامانه مودیان هستند؟
اگر صورتحساب الکترونیکی ارسال نشود چه میشود؟
مطابق ماده 22 قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، عدم صدور صورتحساب الکترونیکی میتواند مشمول جریمه معادل 10٪ مبلغ فروش بدون صورتحساب یا 20,000,000 ریال (هرکدام بیشتر باشد) شود. سایر تخلفات مانند عدم عضویت در سامانه، عدم استفاده از پایانه فروشگاهی/حافظه مالیاتی یا عدم اعلام حسابهای بانکی نیز جرایم و آثار مشخص دارند.
سامانه مودیان چگونه خرید و فروش را کنترل میکند؟
فروش ثبتشده توسط فروشنده در قالب صورتحساب الکترونیکی، خرید طرف مقابل تلقی میشود. به همین دلیل، تطبیق زنجیره معاملات از طریق دادههای دو طرف انجام میشود و عدم تطابق یا عدم ارسال میتواند منجر به مغایرت و افزایش ریسک رسیدگی گردد.
آیا سامانه مودیان به حساب بانکی متصل است؟
کنترل حسابها و تطبیق جریان مالی با فروش اعلامی، یکی از روشهای مهم کنترل مالیاتی است. علاوه بر این، عدم اعلام حساب/حسابهای بانکی واحد اقتصادی که گردش مالی از طریق آن انجام میشود، طبق ماده 22 میتواند مشمول جریمه و محرومیت از برخی مشوقها گردد.
سامانه مودیان (shlhki l,ndhk) چیست؟
عبارت shlhki l,ndhk همان «سامانه مودیان» است که به دلیل فعال بودن کیبورد انگلیسی بهاشتباه تایپ میشود. منظور از آن، سامانه مودیان مالیاتی و مقررات مربوط به صورتحساب الکترونیکی است.
منابع و لینکها
بهروزرسانی
این محتوا بهعنوان مرجع تحلیلی سامانه مودیان، بهصورت مستمر بر اساس آخرین قوانین و مقررات مالیاتی کشور بهروزرسانی میشود.
درباره این محتوا
این مطلب بر اساس قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، مقررات رسمی سازمان امور مالیاتی کشور و تحلیل الزامات اجرایی مؤدیان مالیاتی تدوین شده و متناسب با آخرین اصلاحات قانونی بهروزرسانی میشود.
