شماره پرونده: 0204420
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: خانم شهناز نصرتاللهی
طرف شکایت: وزارت آموزش و پرورش
موضوع شکایت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره 44431/700 مورخ 1402/03/13 وزارت آموزش و پرورش
گردشکار:
شاکی به موجب دادخواستی ابطال دستورالعمل شماره 44431/700 مورخ 1402/03/13 وزارت آموزش و پرورش را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
به استحضار میرساند وزارت آموزش و پرورش با ابلاغ دستورالعمل مورد شکایت برخلاف ماده 18 قانون جوانی جمعیت، بند (ص) تبصره 6 قانون بودجه سال 1402 و بخشنامه شماره 200/1402/5 سازمان امور مالیاتی، مادران شاغل [دارای] فرزند سوم به بعد را از مفاد ماده 18 قانون جوانی جمعیت مبنی بر معافیت 15 درصدی مالیات بر حقوق به ازای هر فرزند محروم نموده است. تقاضای ابطال به شرح ستون خواسته مورد استدعاست.
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
شماره نامه: 44431/700
تاریخ: 1402/03/13دستورالعمل و راهنمای قانون معافیت مالیاتی جوانی جمعیت
با عنایت به ماده 18 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400/08/19 مجلس محترم شورای اسلامی، بند (ص) تبصره (6) قانون بودجه سال 1402 و بند 9 دستورالعمل امور مالیاتی به شماره 210/3742/ص مورخ 1402/03/07 نحوه اعمال معافیت موضوع این قانون برای فرزندان سوم به بعد که تاریخ تولد آنها بعد از تصویب این قانون میباشد به شرح ذیل اعلام میگردد.
نوع فعالیت قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت - میزان فعالیت سالانه علاوه بر موضوع ماده 84 قانون مالیاتهای مستقیم بند (و) تبصره 12 قانون بودجه 1402- سقف معافیت سالانه موضوع ماده 84 قانون مالیاتهای مستقیم در قانون جوانی جمعیت - سقف معافیت ماهانه موضوع ماده 84 قانون مالیاتهای مستقیم در قانون جوانی جمعیت - کد معافیت مالیاتی در سامانه حقوق و دستمزد - ترکیب جوانی جمعیت یا کمتر توسعه یافته با معافیت معلولان (معافیت 50 درصد) - ترکیب جوانی جمعیت با کمتر توسعه یافته و معافیت معلولان (معافیت 75 درصد)
فرزند سوم -15 درصد -1.380.000.000-115.000.000-15-18-21.
فرزند سوم و چهارم -30 درصد -1.560.000.000-130.000.000-16-19-22.
فرزند سوم، چهارم و پنجم -45 درصد -1.740.000.000-145.000.000-17-20-23.
توضیح 1: معافیت مالیاتی موضوع قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت فقط برای سرپرست خانواده مشمول دریافت حق اولاد قابل اعمال است.
توضیح 2: مطابق بند 9 بخشنامه امور مالیاتی به شماره 200/1402/5 مورخ 1402/02/27 معافیت موضوع این قانون فقط برای فرزندان سوم و بیشتری که پس از تصویب این قانون (آبان سال 1400 به بعد) متولد شدهاند تعلق خواهد گرفت.
توضیح 3: اگر فردی قبل اجرای قانون دارای سه فرزند باشد و فرزند چهارم وی بعد از اجرای این قانون متولد شود میتواند از معافیت 15 درصدی برخوردار شود.
توضیح 4: جهت استفاده از کدهای مالیاتی این قانون بعد از گرفتن فرم درخواست و تأیید امور اداری و مدیریت منطقه میبایست در فرم مشخصات پرسنلی ضمن انتخاب کد مالیاتی مربوطه حتماً تاریخ اجرا مربوط به این کد مالیاتی را انتخاب کنید.
توضیح 5: معافیت مالیاتی ماده 92 قانون مالیاتهای مستقیم (مناطق کمتر توسعه یافته) و ماده 2 آئیننامه اجرایی قانون حمایت از معلولان مورخ 1398/09/09 برای افرادی که مشمول هستند در محاسبه مالیات نهایی لحاظ خواهد شد.
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دفتر حقوقی، املاک و معاضدت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 248395/810 مورخ 1402/11/04 توضیح داده است که:
مطابق با بند 2 بخشنامه سازمان امور مالیاتی به شماره 200/1402/13 مورخ 1402/06/21 با موضوع «تبیین ماده 18 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و بند (ص) تبصره 6 قانون بودجه سال 1402 کشور» و برابر نامه شماره 244381 مورخ 1401/10/30 ذیحساب و اداره کل امور مالی وزارت متبوع، پس از اظهارنظر سازمان امور مالیاتی در بخشنامه معنونه، معافیت مالیاتی مندرج در ماده 18 در حق شاکیه اجرا و اعمال شده است که تصویر فیش حقوقی پیوست میباشد. از این رو و به دلیل منتفی شدن موجبات رسیدگی به شکایت، مستند به بند (ج) و (ت) ماده 53 قانون دیوان عدالت اداری قرار رد آن مورد استدعاست.
مضاف بر آن در انتهای نامه موضوع ابطال و به منظور اقدامات اصلاحی قید شده «شایان ذکر است جهت اصلاح نگارش حقوق مرتبط با موضوع، با مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات مکاتبه شده است». در نهایت امر نیز اصلاحات مورد نظر، معمول شده است.
یادآوری مینماید مستند به ماده 18 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت - مصوب 1400/04/27 [1400/07/24]، میزان معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی موضوع ماده (84) قانون مالیاتهای مستقیم اصلاحی مصوب 1394/04/31 به ازای فرزند سوم و بیشتر که بعد از تصویب این قانون متولد شود به ازای هر فرزند مشمول پانزده درصد (15) تخفیف مشروط به تصویب آن در بودجه سنواتی میگردد. این تخفیف حداکثر سه بار قابل استفاده است.
مرقومه موضوع ابطال منحصراً یک نامه اداری بوده و از اقسام مندرج در ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری از جمله آئیننامه، نظامات و مقررات دولتی نبوده تا قابل طرح و رسیدگی در هیأت عمومی دیوان عدالت اداری باشد؛ لذا به دلالت ماده 85 اصلاحی دیوان عدالت اداری (1402/02/10) صدور قرار رد دادخواست مورد تقاضاست.
به موجب بند (ت) ماده 1 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، وزارت کشور مکلف است با همکاری مرکز آمار ایران، هر ساله به رصد مداوم میزان موالید و نرخ باروری کل، در کشور پرداخته و بر اساس آن پیشنهادهای لازم را در خصوص برنامهریزی برای ارتقای وضعیت باروری در استانها و شهرستانها به ستاد ملی جمعیت ارائه نماید. تبصره ماده مزبور مقرر میدارد؛ اعطای کلیه امتیازات و تسهیلات این قانون مشروط به آن است که نرخ باروری شهرستان محل زادگاه پدر یا فرزند، بالای 5/2 نباشد. این محدودیت، شامل امتیازات و تسهیلات مذکور در مواد (6)، (7)، (8)، (17)، (22)، (23)، (26)، (40)، (41)، (43)، (49)، (66) و (68) و همچنین مواردی که در قوانین قبلی پیشبینی شده است، نخواهد بود. به لسان دیگر در صورتی که نرخ باروری شهرستان محل زادگاه پدر یا فرزند، (با اعلام وزارت کشور) بالای 2/5 باشد معافیت مالیاتی مندرج در ماده 18 قانون یاد شده منظور نخواهد شد.
لذا دعوی به تنهایی متوجه آموزش و پرورش نبوده و شاکی میبایست سازمان امور مالیاتی و وزارت کشور را نیز طرف دعوی قرار میداد؛ لذا با عدم حصول این امر مستند به بند (ب) ماده 53 و ماده 122 قانون دیوان عدالت اداری و بند 4 ماده 84 و ماده 89 قانون آئین دادرسی در امور مدنی رد شکایت مورد تقاضاست.
با عنایت به این که قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در تاریخ 1400/04/27 [1400/07/24] تصویب گردیده؛ لذا با توجه به متن قانون مزبور، قاعده عطف به ماسبق نشدن قوانین ماهوی و نیز ماده 4 قانون مدنی، میبایست قائل بر این نظر بود؛ در صورتی که فرزند سوم و فرزندان بعدی، پس از تصویب قانون متولد شده باشند معافیت (15) درصد مالیات، منحصراً برای فرزندان سوم و بعدی، لحاظ خواهد شد و شامل متولدین قبل از سال تصویب قانون (فرزندان اول و دوم) نخواهد شد. در منصوص ماده نیز به صراحت قید شده که «به ازای هر فرزند مشمول» پانزده درصد (15) تخفیف مشروط به تصویب آن در بودجه سنواتی میگردد.
لازم به یادآوری است که به موجب ماده 84 قانون مالیاتهای مستقیم، میزان معافیت مالیات بر درآمد سالانه مشمول مالیات حقوق از یک یا چند منبع هر ساله در قانون بودجه سنواتی مشخص میشود.
بنا به مراتب و با تصریح به وجود ایرادات و دفاعیات به عمل آمده و با تأکید بر این موضوع که اختیارات این وزارت در مورد شکایت مطروحه با مانع قانونی مواجه نبوده و تخطی از مقررات صورت نگرفته است، رد شکایت شاکی مورد استدعاست.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/05/21 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آرا به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.
رأی هیأت عمومی
بر اساس ماده 18 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400/07/24: «میزان معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی موضوع ماده (84) قانون مالیاتهای مستقیم اصلاحی مصوب 1394/04/31 به ازای فرزند سوم و بیشتر که بعد از تصویب این قانون متولد شود، به ازای هر فرزند مشمول پانزده درصد تخفیف مشروط به تصویب آن در بودجه سنواتی میگردد. این تخفیف حداکثر سه بار قابل استفاده است.» با عنایت به اطلاق حکم قانونگذار و این که در این حکم قانونی تفاوتی بین این که حقوقبگیر سرپرست خانوار باشد یا خیر وجود ندارد بنابراین توضیح 1 از دستورالعمل شماره 44431/700 مورخ 1402/03/13 وزارت آموزش و پرورش که بر اساس آن مقرر شده است: «معافیت مالیاتی موضوع قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت فقط برای سرپرست خانواده مشمول دریافت حق اولاد قابل اعمال است»، از این جهت که موجب محدود شدن حکم قانونگذار به حقوقبگیران سرپرست خانوار و محروم شدن سایر حقوقبگیران گردیده، خلاف قانون است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال میشود. این رأی بر اساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیمگیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
احمدرضا عابدی
رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری