ابلاغ ثبت‌های حسابداری اوراق اختیار معامله (خرید/فروش) سهام

مخاطبین:
کلیه شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار و شرکت‌های فرعی و وابسته آن‌ها
کلیه حسابرسان معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار

با سلام و احترام؛
همان‌گونه که مستحضر هستید طبق دستورالعمل «معاملات قرارداد اختیار معامله سهام در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران» (مصوب مورخ 13/12/1390 هیأت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار و اصلاحیه مورخ 17/09/1395)، «قرارداد اختیار معامله، اوراق بهاداری است که به موجب آن فروشنده اوراق متعهد می‌شود در صورت درخواست خریدار، تعداد مشخصی از سهم پایه را به قیمت اعمال معامله یا در صورت توافق طرفین تسویه نقدی کند. خریدار اوراق می‌تواند در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، معامله را انجام دهد. فروشنده اوراق اختیار معامله در قبال این تعهد، مبلغ معینی از خریدار اوراق دریافت می‌کند. برای جلوگیری از امتناع فروشنده اوراق از انجام قرارداد، فروشنده ضمن قرارداد متعهد می‌شود مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد کارگزار بورس یا اتاق پایاپای قرار دهد و متناسب با تغییرات قیمت اوراق اختیار معامله، آن را تعدیل کند. هر یک از خریدار و فروشنده می‌توانند در مقابل مبلغی معین، اختیار یا تعهد خود را به شخص ثالثی واگذار کنند که وی جایگزین آن‌ها خواهد بود. اوراق اختیار معامله می‌تواند به صورت اختیار فروش یا خرید باشد.»

با توجه به اجرایی شدن معاملات اوراق اختیار معامله سهام در بازار سرمایه و به منظور شناسایی رویدادهای مالی طبق استانداردهای حسابداری، «ثبت‌های حسابداری اوراق اختیار معامله (خرید/فروش) سهام» به شرح پیوست ابلاغ می‌گردد که از تاریخ این ابلاغیه لازم‌الاجراست.

- فروشنده اوراق اختیار خرید سهام: دارنده موقعیت فروش است که متعهد می‌شود در صورت درخواست «خریدار اوراق اختیار خرید سهام»، در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، تعداد مشخصی از سهم پایه را به قیمت اعمال به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» واگذار یا در صورت توافق طرفین تسویه نقدی کند.

- خریدار اوراق اختیار خرید سهام: دارنده موقعیت خرید است که می‌تواند (اختیار دارد) در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، تعداد مشخصی از سهم پایه را به قیمت اعمال از «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام»، خریداری یا در صورت توافق طرفین تسویه نقدی کند.

- تسویه فیزیکی: تسویه قرارداد اختیار خرید سهام اعمال شده شامل انتقال سهم پایه توسط «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» به قیمت اعمال به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» و پرداخت ارزش اعمال قرارداد اختیار خرید سهام توسط «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» است.

- تسویه نقدی: تسویه قرارداد اختیار خرید سهام در حالتی که طرفین به انجام آن در سررسید توافق داشته یا «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» (دارنده موقعیت باز)، پس از اعمال، تعهدات موضوع قرارداد را ایفا نکند. در این حالت مابه‌التفاوت ارزش اعمال قرارداد اختیار خرید سهام و ارزش بازار سهم پایه قرارداد اختیار خرید سهام از طرف «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» به حساب «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» واریز می‌شود.

- فروشنده اوراق اختیار خرید سهام، الزامی به دارا بودن سهام پایه هنگام فروش این اوراق و در طی دوره قرارداد ندارد.

- کارمزد معاملات برای فروشنده اوراق، هزینه دوره و برای خریدار اوراق، جزء بهای تمام شده سرمایه‌گذاری منظور می‌شود.

- شرکتی در تاریخ 01/11/1394 اقدام به فروش «اوراق اختیار خرید سهام» برای 100 سهم شرکت «ب» (سهم پایه) با قیمت اعمال 000ر3 ریال و با سررسید 6 ماه نموده است. این اوراق صرفاً در تاریخ سررسید قابل اعمال است.

- «سرمایه‌گذاری در اوراق اختیار خرید سهام» در دفاتر «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» به صورت سرمایه‌گذاری جاری سریع‌المعامله در بازار تلقی شده و در تاریخ گزارشگری به خالص ارزش فروش [1] ارزشیابی می‌شود.

- «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» سهام شرکت «ب» را در اختیار نداشته و در سررسید، در صورت تسویه فیزیکی، سهم را از بازار خریداری و به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» تحویل می‌دهد.

- ثبت‌های مربوط به پرداخت وجه تضمین و کارمزد در این مثال‌ها ارائه نشده است.

- سرمایه‌گذاری در اوراق اختیار معامله با هدف مصون‌سازی صورت نگرفته است.

- قیمت بازار هر سهم شرکت «ب» و هر ورقه اختیار خرید سهام شرکت «ب» به شرح زیر است:

- مفروضات مثال 1-1 در نظر گرفته شود و فرض شود «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام»، 100 سهم شرکت «ب» را در اختیار داشته و در سررسید، در صورت تسویه فیزیکی، سهم را به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» تحویل می‌دهد. سرمایه‌گذاری در سهام در دفاتر «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» به صورت سرمایه‌گذاری جاری سریع‌المعامله در بازار تلقی شده و در تاریخ گزارشگری به خالص ارزش فروش [5] ارزشیابی می‌شود. ثبت‌های مربوط به «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» به شرح زیر خواهد بود و ثبت‌های مربوط به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» مشابه مثال 1-1 می‌باشد. مبلغ دفتری هر سهم شرکت «ب» در دفاتر «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» در تاریخ 29/12/1394 برابر 100ر3 ریال می‌باشد.

- فروشنده اوراق اختیار فروش سهام: دارنده موقعیت خرید است که متعهد می‌شود در صورت درخواست «خریدار اوراق اختیار فروش سهام»، در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، تعداد مشخصی از سهم پایه را به قیمت اعمال از «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» خریداری یا در صورت توافق طرفین تسویه نقدی کند.

- خریدار اوراق اختیار فروش سهام: دارنده موقعیت فروش است که می‌تواند (اختیار دارد) در زمان یا زمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد، تعداد مشخصی از سهم پایه را به قیمت اعمال به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام»، واگذار یا در صورت توافق طرفین تسویه نقدی کند.

- تسویه فیزیکی: تسویه قرارداد اختیار فروش سهام اعمال شده شامل انتقال سهم پایه توسط «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» به قیمت اعمال به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» و پرداخت ارزش اعمال قرارداد اختیار فروش سهام توسط «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» است.

- تسویه نقدی: تسویه قرارداد اختیار فروش سهام در حالتی که طرفین به انجام آن در سررسید توافق داشته یا «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» (دارنده موقعیت باز)، پس از اعمال، تعهدات موضوع قرارداد را ایفا نکند. در این حالت مابه‌التفاوت ارزش اعمال قرارداد اختیار فروش سهام و ارزش بازار سهم پایه قرارداد اختیار فروش سهام از طرف «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» به حساب «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» واریز می‌شود.

- خریدار اوراق اختیار فروش سهام، الزامی به دارا بودن سهام پایه هنگام خرید این اوراق و در طی دوره قرارداد ندارد.

- کارمزد معاملات برای فروشنده اوراق، هزینه دوره و برای خریدار اوراق، جزء بهای تمام شده سرمایه‌گذاری منظور می‌شود.

- شرکتی در تاریخ 01/11/1394 اقدام به فروش «اوراق اختیار فروش سهام» برای 100 سهم شرکت «ب» (سهم پایه) با قیمت اعمال 000ر3 ریال و با سررسید 6 ماه نموده است. این اوراق صرفاً در تاریخ سررسید قابل اعمال است.

- «سرمایه‌گذاری در اوراق اختیار فروش سهام» در دفاتر «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» به صورت سرمایه‌گذاری جاری سریع‌المعامله در بازار تلقی شده و در تاریخ گزارشگری به خالص ارزش فروش [6] ارزشیابی می‌شود.

- «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» سهام شرکت «ب» را در اختیار نداشته و در سررسید، در صورت تسویه فیزیکی، سهم را از بازار خریداری و به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» واگذار می‌کند.

- ثبت‌های مربوط به پرداخت وجه تضمین و کارمزد در این مثال‌ها ارائه نشده است.

- سرمایه‌گذاری در اوراق اختیار معامله با هدف مصون‌سازی صورت نگرفته است.

- قیمت بازار هر سهم شرکت «ب» و هر ورقه اختیار فروش سهام شرکت «ب» به شرح زیر است:

- مفروضات مثال 1-2 در نظر گرفته شود و فرض شود «خریدار اوراق اختیار فروش سهام»، 100 سهم شرکت «ب» را در اختیار داشته و در سررسید، در صورت تسویه فیزیکی، سهم را به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» واگذار می‌کند. سرمایه‌گذاری در سهام در دفاتر «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» به صورت سرمایه‌گذاری جاری سریع‌المعامله در بازار تلقی شده و در تاریخ گزارشگری به خالص ارزش فروش [10] ارزشیابی می‌شود. ثبت‌های مربوط به «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» به شرح زیر خواهد بود و ثبت‌های مربوط به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» مشابه مثال 1-2 می‌باشد. مبلغ دفتری هر سهم شرکت «ب» در دفاتر «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» در تاریخ 29/12/1394 برابر 100ر3 ریال می‌باشد.

[1] چنانچه روش ارزشیابی، «اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش» باشد، ضروری است تعدیلات لازم در ثبت‌ها منظور شود.

[2] در تاریخ گزارشگری، در صورتی که قیمت بازار اوراق اختیار خرید سهام کاهش داشته باشد، به همان میزان، از «بدهی اختیار خرید» کسر و سود شناسایی و در صورت افزایش قیمت بازار اوراق اختیار خرید سهام، به همان میزان به «بدهی اختیار خرید» اضافه و زیان شناسایی می‌شود. به عبارت دیگر حداکثر بدهی بابت اوراق اختیار خرید تا زمان سررسید برابر قیمت بازار آن است.

[3] در زمان تسویه اعم از فیزیکی یا نقدی، مابه‌التفاوت قیمت بازار سهام (000ر340) با قیمت اعمال به علاوه مانده بدهی اختیار خرید (000ر330)، زیان ناشی از اختیار خرید محاسبه می‌شود.

[4] «فروشنده اوراق اختیار خرید سهام» سهام شرکت «ب» را در اختیار نداشته و در سررسید، سهم را از بازار به قیمت هر سهم 400ر3 خریداری و به «خریدار اوراق اختیار خرید سهام» تحویل می‌دهد.

[5] چنانچه روش ارزشیابی، «اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش» باشد، ضروری است تعدیلات لازم در ثبت‌ها منظور شود.

[6] چنانچه روش ارزشیابی، «اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش» باشد، ضروری است تعدیلات لازم در ثبت‌ها منظور شود.

[7] در تاریخ گزارشگری، در صورتی که قیمت بازار اوراق اختیار فروش سهام کاهش داشته باشد، به همان میزان، از «بدهی اختیار فروش» کسر و سود شناسایی و در صورت افزایش قیمت بازار اوراق اختیار فروش سهام، به همان میزان به «بدهی اختیار فروش» اضافه و زیان شناسایی می‌شود. به عبارت دیگر حداکثر بدهی بابت اوراق اختیار فروش تا زمان سررسید برابر قیمت بازار آن است.

[8] در زمان تسویه اعم از فیزیکی یا نقدی، مابه‌التفاوت قیمت اعمال به علاوه مانده بدهی اختیار فروش (000ر330) با قیمت بازار سهام (000ر260)، زیان ناشی از اختیار فروش محاسبه می‌شود.

[9] «خریدار اوراق اختیار فروش سهام» سهام شرکت «ب» را در اختیار نداشته و در سررسید، سهم را از بازار به قیمت هر سهم 600ر2 خریداری و به «فروشنده اوراق اختیار فروش سهام» واگذار می‌کند.

[10] چنانچه روش ارزشیابی، «اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش» باشد، ضروری است تعدیلات لازم در ثبت‌ها منظور شود.