ابلاغ ثبت‌های حسابداری مرتبط با اوراق اختیار فروش تبعی در صندوق‌های سرمایه‌گذاری

مخاطبین:
کلیه صندوق‌های سرمایه‌گذاری
کلیه حسابرسان معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار

با سلام و احترام؛
همان‌گونه که مستحضر هستید طبق دستورالعمل «عرضه اوراق اختیار فروش تبعی برای سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران» (مصوب مورخ 17/05/1391 هیأت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار و اصلاحیه مورخ 31/03/1393):

به منظور شناسایی رویدادهای مالی طبق استانداردهای حسابداری و مقررات حاکم بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری، «ثبت‌های حسابداری مرتبط با اوراق اختیار فروش تبعی در صندوق‌های سرمایه‌گذاری» به شرح پیوست ابلاغ می‌گردد که از تاریخ این ابلاغیه لازم‌الاجراست.

طبق دستورالعمل «عرضه اوراق اختیار فروش تبعی برای سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران»:

- اوراق اختیار فروش تبعی: اختیار معامله‌ای است که بر اساس آن، اختیار فروش تعداد مشخصی از سهم پایه به «قیمت اعمال» تعیین شده در «اطلاعیه عرضه» در تاریخ اعمال به خریدار آن داده می‌شود.

- خریداران «اوراق اختیار فروش تبعی» فقط در «تاریخ اعمال» می‌توانند اختیار فروش خود را اعمال نمایند. پس از گذشت این تاریخ، «اوراق اختیار فروش تبعی»، اعمال نشده تلقی شده و عرضه‌کننده در خصوص آن تعهدی نخواهد داشت.

- خریدار نمی‌تواند بیش از تعداد سهام پایه‌ای که در اختیار دارد «اوراق اختیار فروش تبعی» خریداری نماید لذا تعداد «اوراق اختیار فروش تبعی» معتبر در پایان هر روز معاملاتی حداکثر می‌تواند معادل دارایی سهامدار در سهم پایه باشد. در صورتی که تعداد «اوراق اختیار فروش تبعی» تحت مالکیت سهامدار از تعداد سهم پایه تحت مالکیت وی در پایان روز بیشتر شود، «اوراق اختیار فروش تبعی» مازاد، باطل شده و عرضه‌کننده تعهدی در قبال آن نخواهد داشت.

- فرایند اعمال «اوراق اختیار فروش تبعی» به شرح زیر است:

1- در صورتی که قیمت پایانی سهم پایه در روز اعمال بزرگ‌تر یا مساوی قیمت اعمال باشد، «اوراق اختیار فروش تبعی» قابل اعمال نیست.

2- در صورتی که قیمت پایانی سهم پایه در روز اعمال از قیمت اعمال کمتر باشد، اعمال «اوراق اختیار فروش تبعی» منوط به ارائه درخواست اعمال از سوی سهامدار خواهد بود.

3- در صورت ارائه درخواست اعمال طی مهلت مقرر به بورس اقدامات زیر حسب مورد، طبق اطلاعیه عرضه انجام خواهد شد:

انتقال سهم به قیمت اعمال، از دارنده «اوراق اختیار فروش تبعی» به عرضه‌کننده

پرداخت مابه‌التفاوت قیمت اعمال و قیمت پایانی سهم پایه به دارنده «اوراق اختیار فروش تبعی» به صورت نقدی یا از طریق واگذاری سهم پایه از عرضه‌کننده به دارنده «اوراق اختیار فروش تبعی»

- اقدامات شرکتی شامل تقسیم سود و افزایش سرمایه ناشر سهم پایه، منجر به تعدیل قیمت اعمال و تعداد اعمال هر ورقه اختیار فروش تبعی به شرح زیر می‌شود:

الف - در صورت افزایش سرمایه:

ب - در صورت تصویب تقسیم سود توسط مجمع ناشر سهم پایه:

1- ثبت‌های فروش، ابطال و شناسایی درآمد اوراق اختیار فروش تبعی

ثبت وجوه حاصل از فروش اوراق اختیار فروش تبعی:

ثبت ابطال اوراق اختیار فروش تبعی:

ثبت شناسایی درآمد روزانه ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی:

2- ثبت شناسایی تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی

با توجه به اینکه با فروش اوراق اختیار فروش تبعی، ناشر تعهدی برای خود ایجاد نموده است در صورتی که قیمت روز سهام از قیمت تعدیل شده اعمال کوچک‌تر باشد لازم است ذخیره لازم از این بابت در دفاتر عرضه‌کننده شناسایی گردد. نحوه محاسبه ذخیره به شرح زیر است:

ابتدا قیمت تعدیل شده اعمال به صورت زیر محاسبه می‌شود:

پس از محاسبه قیمت تعدیل شده اعمال هر روز، با مقایسه قیمت تعدیل شده اعمال و قیمت روز سهام مورد نظر در صورتی که قیمت روز سهام از قیمت تعدیل شده اعمال آن روز کوچک‌تر باشد باید «ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» در حساب‌ها نگهداری شود که در هر روز مانده آن به میزان حاصل ضرب «تفاوت مذکور» در «تعداد اوراق اختیار فروش تبعی معتبر [1]» می‌باشد، به این منظور در ابتدا، حساب «هزینه تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» بدهکار و حساب «ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» بستانکار می‌گردد.

ثبت شناسایی ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی:

در صورتی که در روزهای بعد، به دلیل افزایش قیمت سهام، مانده ذخیره کمتری مورد نیاز باشد ثبت برگشت ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی به این ترتیب خواهد بود:

چنانچه قیمت روز سهام، مساوی یا بیشتر از قیمت تعدیل شده اعمال آن روز شود مانده حساب «ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» از دفاتر حذف می‌گردد.

3- ثبت اعمال اختیار فروش اوراق اختیار فروش تبعی

در تاریخ اعمال، ابتدا مانده حساب «ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» (مطابق قسمت 2) به‌روزرسانی می‌شود و سپس در صورتی که درخواست‌های اعمال در مهلت مقرر به بورس ارائه گردد، ثبت حسابداری مربوط به رویداد اعمال به شرح زیر است:

4- ثبت شناسایی تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی در سال مالی بعد

در صورتی که سال مالی صندوق بین تاریخ عرضه اوراق اختیار فروش تبعی و تاریخ اعمال این اوراق باشد، لذا در سال مالی بعد با توجه به شرایط مختلف ثبت‌هایی به شرح ذیل در دفاتر ثبت می‌گردد:

لازم به توضیح است؛ پس از اینکه در سال مالی بعد، از بابت برگشت حساب ذخیره، حساب «درآمد برگشت ذخیره تعهدات ناشی از فروش اوراق اختیار فروش تبعی» بستانکار گردید و سپس در روزهای بعد مجدداً نیاز به افزایش مانده ذخیره باشد، آن‌گاه تا میزانی که این حساب بابت برگشت ذخیره تعهدات دارای مانده بستانکار است، از این حساب کسر و مابقی به بدهکار حساب هزینه تعهدات ناشی از عرضه اوراق ثبت گردد. نحوه ثبت این رویداد به شرح زیر می‌باشد:

1- ثبت خرید اوراق اختیار فروش تبعی

مبلغ پرداختی بابت خرید اختیار فروش تبعی به حساب بهای تمام شده سهمی که اوراق اختیار فروش تبعی آن خریداری گردیده است اضافه می‌گردد.

2- ثبت تغییرات ارزش سرمایه‌گذاری در سهام دارای اوراق اختیار فروش تبعی

سرمایه‌گذاری در سهام دارای اختیار فروش تبعی باید به خالص ارزش فروش اندازه‌گیری شود. در این نوع سرمایه‌گذاری، خالص ارزش فروش برابر است با «اکثر ارزش بازار و قیمت اعمال تعدیل شده». [3] بدین ترتیب در صورتی که خالص ارزش فروش بیشتر از ارزش دفتری سرمایه‌گذاری باشد، سود ناشی از تغییر ارزش سرمایه‌گذاری شناسایی می‌شود و بالعکس.

3- ثبت اعمال حق اوراق اختیار فروش تبعی

در صورتی که در تاریخ اعمال، قیمت روز سهام از قیمت اعمال کوچک‌تر باشد، صندوق سرمایه‌گذاری/سبد اختصاصی باید درخواست اعمال اختیار فروش را به بورس ارائه نماید. رویداد اعمال به شرح زیر در دفاتر شناسایی می‌گردد:

حالت اول: دریافت مابه‌التفاوت قیمت اعمال و قیمت پایانی سهم پایه به صورت نقدی یا سهام

حالت دوم: انتقال سهم به قیمت اعمال، از دارنده اوراق اختیار فروش تبعی به عرضه‌کننده

[1] ماده 8 دستورالعمل عرضه اوراق اختیار فروش تبعی

[2] در صورتی که واگذاری سهام با زیان مواجه باشد، حساب «زیان فروش سهام» بدهکار می‌گردد.

[3] بدیهی است این روش ارزش‌گذاری تا روز قبل از تاریخ اعمال صورت می‌پذیرد و پس از آن ارزش‌گذاری سرمایه‌گذاری بر اساس الزامات استاندارد حسابداری شماره 15 انجام می‌شود.

[4] در صورتی که حساب ارزشیابی دارای مانده بستانکار باشد، هنگام انتقال سهام، بدهکار می‌شود.

[5] در صورتی که انتقال سهم به قیمت اعمال منجر به زیان گردد، حساب «زیان فروش سهام» بدهکار می‌شود.