ابطال ماده 51 آیین‌نامه اجرایی ماده 219 ق. م. م موضوع بخشنامه شماره 180718 مورخ 1398/9/13 و بخشنامه...

بر اساس تبصره ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 1394/4/31 و تأیید شده توسط شورای نگهبان به تاریخ 1394/5/7، آخرین مهلت برای اجرای مواد (97، 98، 152، 153، 154 و 271) قانون مالیات‌های مستقیم، تاریخ سه سال بعد از ابلاغ قانون مذکور یعنی 1397/5/7 می‌باشد؛ اما در ماده 51 از آیین‌نامه اجرایی ماده 219 قانون مالیات‌های مستقیم، با ذکر عبارت «مادام» حصر زمانی اجرای مواد پیش گفته که مورد تأکید قانون‌گذار بوده است شکسته و دایره قانون گسترده‌تر گردیده است و مواد منسوخ مذکور را احیا نموده است که در مغایرت با تبصره ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم و خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب می‌باشد.

به پیوست آیین‌نامه اجرایی موضوع ماده 219 قانون مالیات‌های مستقیم با اصلاحات مصوب 1394/4/31 که به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی طی شماره 180718 مورخ 1398/9/13 رسیده است جهت اجرای مفاد آن ابلاغ می‌شود.

رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور

ماده 51- طبق مقررات تبصره ماده 97 قانون، مادامی که در ادارات امور مالیاتی که نظام جامع مالیاتی به طور کامل به اجرا در نیامده است، نحوه انجام دادن تکالیف و استفاده از اختیارات و برخورداری از صلاحیت‌های هر یک از مأموران مالیات و اداره امور مالیاتی بر اساس آیین‌نامه قبلی یا حاضر حسب مورد خواهد بود. لکن در اداراتی که سیستم یکپارچه مالیاتی در حال انجام است در خصوص پرونده‌هایی که در سازمان فوق قرار می‌گیرند از عملکرد سال 1398 و به بعد صرفاً فرایندهای این آیین‌نامه قابل اجرا می‌باشد.

بر اساس ماده 51 آیین‌نامه اجرایی موضوع ماده 219 قانون مزبور، «طبق مقررات تبصره ماده 97 قانون، مادامی که در ادارات امور مالیاتی که نظام جامع مالیاتی به طور کامل به اجرا در نیامده است، نحوه انجام دادن تکالیف و استفاده از اختیارات و برخورداری از صلاحیت‌های هر یک از مأموران مالیاتی و اداره امور مالیاتی بر اساس آیین‌نامه قبلی یا حاضر حسب مورد خواهد بود. لکن در اداراتی که سیستم یکپارچه مالیاتی در حال انجام است در خصوص پرونده‌هایی که در سامانه فوق قرار می‌گیرند از عملکرد سال 1398 و به بعد صرفاً فرایندهای این آیین‌نامه قابل اجرا می‌باشد.» با عنایت به مراتب فوق و با ملحوظ نظر قرار دادن آن که طبق صراحت ماده 219 قانون مذکور، آیین‌نامه ماده اخیرالذکر می‌بایست دربرگیرنده دو بعد نحوه انجام دادن تکالیف و استفاده از اختیارات و برخورداری از صلاحیت‌های هر یک از مأموران مالیاتی و اداره امور مالیاتی از یک سو و همچنین ترتیبات اجرای احکام مقرر در قانون مالیات‌های مستقیم از سوی دیگر باشد لازم به ذکر است، حکم قسمت صدر ماده 51 آیین‌نامه اجرایی ماده یاد شده، صرفاً در خصوص بعد نخست پیش‌بینی شده در قانون برای آیین‌نامه اجرایی مزبور مربوط به نحوه انجام دادن تکالیف و استفاده از اختیارات و برخورداری از صلاحیت‌های هر یک از مأموران مالیاتی و اداره امور مالیاتی (و نه ترتیبات اجرایی) بوده و بدیهی است ترتیبات اجرایی احکام مقرر در این قانون از قبیل زمان اجرا (از جمله زمان اجرای ماده 97 اصلاحیه مصوب 1394/4/31 قانون مالیات‌های مستقیم)، مطابق قانون و مقررات مربوطه جاری خواهند بود؛ لذا ضمن اعلام آن که قسمت صدر ماده 51 آیین‌نامه اجرایی مورد نظر فاقد هرگونه حکم در خصوص تمدید زمان اجرای ماده 97 اصلاحیه 1380/11/27 قانون مالیات‌های مستقیم می‌باشد، ادعای شاکی مبنی بر نقض حصر زمانی موجود در ماده 97 قانون اخیرالذکر به واسطه استفاده از عبارت «مادام» موضوعیت نخواهد داشت.

با توجه به اینکه قانون مالیات‌های مستقیم در سال 1394 اصلاح و بعضی از مواد آن حذف و نیز مقرراتی به آن الحاق گردید، لیکن ماده 219 اصلاحی مورخ 1380/11/27 قانون مذکور، بدون تغییر و به اعتبار خود باقی بوده و کماکان لازم‌الاجرا می‌باشد. در ماده قانونی مذکور مقرر گردید: «… نحوه انجام تکالیف و استفاده از اختیارات و برخورداری از صلاحیت‌های هر یک از مأموران مالیاتی و اداره امور مالیاتی و همچنین ترتیبات اجرای احکام مقرر در این قانون به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور، به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهد رسید.» از آنجایی که وضع آیین‌نامه اجرایی قانون به منظور تشریح قانون و چگونگی و تسهیل اجرای آن می‌باشد، بنابراین آیین‌نامه اجرایی ماده 219 قانون یاد شده از جمله ماده 51 آن نیز در همین راستا تهیه و به تصویب رسیده است.

همان گونه که در ابتدای ماده 51 آیین‌نامه اجرایی ماده 219 قانون مورد اشاره (مورد شکایت) با ذکر این عبارت: «طبق مقررات تبصره ماده 97 قانون» تصریح گردیده، واضح است که مقام تصویب‌کننده آیین‌نامه اجرایی ماده 219 قانون مالیات‌های مستقیم، موعد زمانی سه ساله اعتبار مواد قانونی ذیل تبصره اصلاحی ماده 97 قانون پیش گفت مصوب 1394/4/21 مواد 97، 98، 152، 153، 154 و 271 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سال 1380 را کاملاً و بر حسب مورد لحاظ نموده و این‌گونه به نظر می‌رسد که منظور از ذکر کلمه «مادامی» در صدر ماده 51 مورد شکایت با در نظر گرفتن سقف موعد سه ساله اعتبار مواد مندرج در ذیل تبصره اصلاحی ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم بر حسب مورد بوده است. مقررات موضوع آیین‌نامه اجرایی ماده 219 از جمله ماده 51 آن صرفاً در خصوص تکلیف، اختیارات و صلاحیت‌های ادارات امور مالیاتی و مأمورین مالیاتی و همچنین ترتیبات چگونگی اجرای احکام مقرر در مواد قانون مالیات‌های مستقیم، تشریح مقررات موضوع قانون مذکور و ارشاد مجریان به تصویب مقام صلاحیت‌دار رسیده و موضوعیت می‌یابد؛ لذا استنباط شاکی از موضوع ماده 51 آیین‌نامه دایر بر توسعه محدودیت سه ساله اعتبار مواد مندرج در ذیل تبصره اصلاحی ماده 97 قانون موصوف به بعد از تاریخ 1397/5/7 منطقی و موجه نمی‌باشد. شایان ذکر است آیین‌نامه مورد شکایت از سوی رئیس مجلس شورای اسلامی با توجه به اختیارات حاصل از قانون نحوه اجرای اصول 85 و 138 قانون اساسی مصوب 1368/10/26 با اصلاحات بعدی، مغایر با قانون اعلام نگردیده است.