لوگو

بازگشت
مورخ: 1402/10/11
شماره: 140231390002641848
سایر قوانین
درخواست ابطال عبارت «سیستمی و خوشه‌ای» از ماده 2 دستورالعمل 29659 مورخ 1399/3/13 از هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
شماره پرونده: هـ ت/0200147-0200148-0200149
شاکیان: 1- آقای سعید هدایتی 2- فریما کمجانی بز چلویی 3- آقای امید یاهو
طرف شکایت: وزارت امور اقتصادی و دارایی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال عبارت «سیستمی و خوشه‌ای» از ماده 2 دستورالعمل 29659 مورخ 1399/03/13 وزارت امور اقتصادی و دارایی
شاکیان دادخواستی به طرفیت وزارت امور اقتصادی و دارایی به خواسته ابطال عبارت «سیستمی و خوشه‌ای» از ماده 2 دستورالعمل 29659 مورخ 1399/03/13 وزارت اقتصاد به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیأت عمومی ارجاع شده است.
متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
دستورالعمل 29659 مورخ 1399/03/13 وزارت اقتصاد
[مقرره فوق در سربرگ اسناد مرتبط در دسترس است.]
دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت:
در تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398/07/21 مقرر شده است: به منظور حصول اطمینان از صحت اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان سازمان مجاز است حداکثر دو و نیم درصد - (2/5%) مؤدیان مشمول قانون مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات بر ارزش افزوده را که عضو سامانه هستند به صورت تصادفی (به قید قرعه) انتخاب کرده و دفاتر آنان را مطالبه یا برای مشاهده دفاتر و اسناد به محل کار آنان مراجعه کند؛ دستورالعمل این تبصره ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون به تأیید وزیر امور اقتصادی و دارایی می‌رسد. محدودیت مذکور در این تبصره نسبت به مؤدیانی که عضو سامانه مؤدیان نیستند وجود ندارد.
و از طرفی وفق ماده 2 دستورالعمل موضوع تبصره 14 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398/07/21 سازمان مجاز است ظرف یک ماه از آخرین مهلت ارائه اظهارنامه مالیاتی عملکرد هر سال نسبت به انتخاب حداکثر دو و نیم درصد مؤدیان عضو سامانه مؤدیان که اظهارنامه عملکرد همان سال خود را در موعد مقرر تسلیم نموده‌اند به صورت تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) جهت انطباق رسیدگی و بررسی صحت اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان اقدام نماید.
واضع مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان شاخص انتخاب مؤدیان جهت کنترل صحت اسناد و مدارک به صورت تصادفی را که همانا انتخاب قید قرعه بوده با نص و تصریح بیان داشته در هر کجا که حکم قانون روشن است باید مطابق آن عمل کرد و با وجود نص و تصریح تبصره ا ماده 19 توسعه حکم این ماده از شاخص انتخاب به قید قرعه به انتخاب تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) بیان حکم مقنن نبوده و توسعه آن می‌باشد.
1- آنچه از الفاظ و عبارات معین به صورت تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) در مقرره مورد شکایت برمی‌آید این است که: وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌خواهد به سازمان امور مالیاتی صلاحیت بدهد پس از استقرار پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان اساس انتخاب مؤدیان مالیاتی جهت مطالبه دفاتر و اسناد بر اساس اعداد و ارقام معین اظهارنامه مثلاً اظهارنامه‌های از یک عدد و رقم بالاتر قرار دهد همچنین عبارت خوشه‌ای می‌خواهد به سازمان امور مالیاتی صلاحیت بدهد شاخص انتخاب مؤدیان را از یک دسته یا کد یا منطقه جغرافیایی یا یک عرضه اظهارنامه انتخاب نماید مثلاً کلیه مؤدیانی که در اظهارنامه تسلیمی تجدید ارزیابی داشته یا در سال مالی اقدام به تغییر نرخ ارزی کرده یا تحت شمول معافیت مالیاتی بوده‌اند حال آنکه شاخص انتخاب تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ماهیت حصری داشته و مطلقاً تمثیلی نبوده است بنا به مراتب انتخاب تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) مطلقاً بیان حکم مقنن نبوده و به نظر توسعه قلمرو موضوعی حکم مقنن می‌باشد.
2- نظر به نص و تصریح در تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان شاخص انتخاب مؤدیان مالیاتی ماهیت تقنینی داشته و از جنس قانون‌گذاری است با توجه به اینکه واضع مقررات تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان برای انتخاب مؤدیان جهت کنترل دفاتر ضابطه شرایطی را ذکر کرده است که همانا انتخاب بر اساس به صورت تصادفی (به قید قرعه) می‌باشد ولاغیر و اگر مقنن قصد واگذاری تعیین شرایط بدون قید و ضابطه را داشت و یا اگر قانون‌گذار در مقام مصلحت‌اندیشی و رعایت جوانب احتیاط قصد تفویض صلاحیت توسعه شاخص‌های انتخاب مؤدیان به وسیله شخص محترم وزیر امور اقتصادی و دارایی را داشت باید به صراحت در متن قانون بدان اشاره می‌شد که چنین نشده است در مورد بحث شاخص انتخاب مؤدیان به لحاظ وجود صراحت در بیان مقنن و دلالت لفظ قدر متیقن آنچه مطمح نظر مقنن بوده انتخاب به صورت تصادفی (به قید قرعه بوده ولاغیر)
3- وفق اصل 138 قانون اساسی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران هیأت وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تأمین اجرای قوانین و تنظیم سازمان‌های اداری به وضع تصویب‌نامه و آیین‌نامه بپردازد هر یک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیأت وزیران حق وضع آیین‌نامه و بخشنامه را دارد ولی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد. در حالی که آنچه از طرز تنقیح تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398/07/21 بر می‌آید حفظ وحدت و انسجام بین حکم این ماده و غایت آن تنها با انتخاب مؤدیان بر اساس به صورت تصادفی (به قید قرعه) ممکن است ولاغیر بنا به مراتب نظر به اینکه بر مبنای ماده 2 دستورالعمل موضوع تبصره 14 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان شاخص‌های انتخاب مؤدیان جهت کنترل دفاتر به صورت تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) تعیین شده است ماده 2 دستورالعمل مغایر با حکم مقرر در تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان بوده و خارج از حدود اختیارات مقام تصویب‌کننده می‌باشد.
4- وفق ماده 2 دستورالعمل موضوع تبصره 14 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398/07/21 سازمان مجاز است ظرف یک ماه از آخرین مهلت ارائه اظهارنامه مالیاتی عملکرد هر سال نسبت به انتخاب حداکثر دو و نیم درصد مؤدیان عضو سامانه مؤدیان که اظهارنامه عملکرد همان سال خود را در موعد مقرر تسلیم نموده‌اند به صورت تصادفی (سیستمی؛ خوشه‌ای و به قید قرعه) جهت انطباق رسیدگی و بررسی صحت اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان اقدام نماید.
آنچه از عبارت ظرف یک ماه از آخرین مهلت ارائه اظهارنامه مالیاتی بر می‌آید این است که این مقرره می‌خواهد به سازمان امور مالیاتی صلاحیت بدهد یک ماه پس از تسلیم اظهارنامه اسناد و مدارک مؤدیان مورد اشاره را بررسی و کنترل نماید و از طرفی طبق مقررات ماده 272 از قانون مالیات‌های مستقیم مهلت مقرر جهت تسلیم صورت‌های مالی حسابرسی شده 3 ماه پس از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه می‌باشد و از طرفی صورت‌های مالی حسابرسی شده بخشی از اسناد و مدارکی است که مؤدیان در صورتی که تحت شمول این ماده باشند ملزم به تسلیم آن به مأموران تشخیص می‌باشند عبارت ظرف یک ماه از آخرین مهلت ارائه اظهارنامه مالیاتی عملکرد هر سال نسبت بیان حکم مقنن نبوده و تضییق قلمرو موضوعی ماده 272 می‌باشد.
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره 200/4149/ص مورخ 1402/03/17 به طور خلاصه توضیح داده است که:
وفق مقررات ماده 4 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان اصل بر صحت اطلاعات وارد شده مؤدی در سامانه مؤدیان است مگر خلاف آن ثابت گردد؛ بنابراین در راستای اجرای ماده 19 و تبصره 1 آن و به منظور حصول اطمینان از صحت اسناد اظهار شده، سازمان مجاز به انتخاب حداکثر دو و نیم درصد (2/5%) مؤدیان عضو سامانه مؤدیان به صورت تصادفی (به قید قرعه) جهت انطباق رسیدگی و بررسی اسناد اظهار شده در سامانه مؤدیان می‌باشد.
در خصوص ادعای مغایرت ماده 2 دستورالعمل مذکور، به لحاظ نگارش عبارت «سیستمی و خوشه‌ای» با مفاد تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، مقدمتاً و به طور اجمالی معروض می‌دارد:
در علم آمار، به منظور انجام نمونه‌گیری آماری در پژوهش‌ها و مطالعات مختلف، دو روش کلی نمونه‌گیری شامل نمونه‌گیری تصادفی و نمونه‌گیری غیر تصادفی تبیین شده و به کار می‌رود. نمونه‌گیری تصادفی یا نمونه‌گیری بر مبنای احتمال به معنای انتخاب تصادفی و هم شانس تمامی اعضای یک جامعه آماری بر پایه اصول احتمال می‌باشد. این روش نمونه‌گیری اکثراً در مطالعات و تحقیقات کمی که در آن‌ها نتایج کمی مورد انتظار است به‌کارگیری می‌شود. مصادیق روش نمونه‌گیری تصادفی عبارتند از: نمونه‌گیری تصادفی ساده، نمونه‌گیری سیستمی، نمونه‌گیری طبقه‌بندی شده و نمونه‌گیری خوشه‌ای.
روش خوشه‌ای و سیستمی از انواع روش‌های انجام نمونه‌گیری تصادفی است که در ماده 2 دستورالعمل مورد شکایت به آن‌ها اشاره شده و متعاقب آن عبارت «و به قید قرعه» یعنی روش انجام نمونه‌گیری‌های فوق (خوشه‌ای و سیستمی) مشخص گردیده است؛ لذا روش‌های خوشه‌ای و سیستمی را نمی‌بایست در عرض روش «به قید قرعه» تلقی کرد.
با عنایت به موارد مطروحه و نظر به اینکه هدف از تهیه و تدوین دستورالعمل، تبیین شیوه‌ها و روش‌های اجرای مفاد قانون کلی می‌باشد و در مانحن‌فیه، صرفاً طرز یا روش انجام نمونه‌گیری در ماده 2 دستورالعمل معترض‌عنه تعیین شده است، لذا صدور دستورالعمل یاد شده، موجب خروج این سازمان از حیطه اختیارات و صلاحیت‌های قانونی و بروز مغایرت با تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان نشده است.
با عنایت به عقیده قضات حاضر در جلسه مورخ 1402/09/19 هیأت تخصصی مالیاتی بانکی، راجع به تقاضای ابطال عبارت «سیستمی و خوشه‌ای» از ماده 2 دستورالعمل شماره 29659 مورخ 1399/03/13 وزارت امور اقتصادی و دارایی، با استعانت از درگاه خداوند متعال به شرح ذیل اقدام به اتخاذ تصمیم و صدور رأی می‌نماید:
رأی هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
شاکیان مدعی شده‌اند مفاد مقرره معترض‌عنه برخلاف تبصره 1 ماده 19 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398 می‌باشد در حالی که در قانون یاد شده، به سازمان امور مالیاتی اجازه داده شده است که حداکثر 2/5 درصد مؤدیان مشمول قانون مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات بر ارزش افزوده را که عضو سامانه هستند به صورت تصادفی (به قید قرعه) انتخاب و دفاتر آن‌ها را مطالبه و بررسی نماید و در مقرره مورد شکایت به طور تصادفی را به صورت «سیستمی و خوشه‌ای» معنا و تفسیر نموده است تا از بین همه مؤدیان با مشاغل مختلف در انتخاب به روش قرعه‌ای، امکان انتخاب وجود داشته باشد و کماکان تعیین قرعه‌ای در مقرره معترض‌عنه که اصل بنای حکم مقنن می‌باشد نیز معیار سازمان امور مالیاتی قرار داده شده است فلذا عبارت مورد شکایت نه تنها مغایرتی با قانون نداشته بلکه جهت تبیین بهتر موضوع و اجرای صحیح قانون تفسیر می‌شود به استناد بند ب ماده 84 از قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1402 رأی به رد شکایت صادر می‌نماید. رأی مزبور ظرف بیست روز پس از صدور قابل اعتراض از ناحیه ریاست معزز دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات دیوان می‌باشد.
محمدعلی برومندزاده
رئیس هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری