تنقیح و تلخیص بخشنامه 11 جدید درآمد و ملحقات آن با موضوع نحوه اجرای ماده 47 قانون تأمین...

حوزه: معاونت بیمه‌ای
موضوع: نحوه اجرای ماده (47) قانون تأمین اجتماعی

در راستای شفاف‌سازی مقررات سازمانی، رعایت اصل قانون مداری، ایجاد وحدت رویه و بهبود مستمر امور در واحدهای اجرایی، با لحاظ چشم‌انداز سازمان در افق برنامه سال 1404 به عنوان سازمانی پایدار، پویا، چابک و سرآمد در پاسخگویی، با فرایندهای هوشمند ارائه خدمات به هنگام و رضایتمندی شرکای اجتماعی سازمان، توجه ادارات کل استان، مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی و واحدهای تابعه را به رعایت و اجرای دقیق مفاد این بخشنامه جلب می‌نماید.

1- مواد (2)، (28)، (30)، (31)، (38)، (39)، (40)، (41) و (47) قانون تأمین اجتماعی و مصوبات شورای عالی تأمین اجتماعی.

2- قانون کار، قانون تجارت قانون رفع موانع تولید، قانون مالیات‌های مستقیم و قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور.

3- کلیه بخشنامه‌ها، دستورهای اداری، دادنامه‌ها و تصویب‌نامه‌های مرتبط

4- در این بخشنامه منظور از واژگان «سازمان» «قانون» «بازرسی یا رسیدگی» و «مشمول» به ترتیب «سازمان تأمین اجتماعی» «قانون تأمین اجتماعی» «بازرسی از دفاتر» و «مشمول کسر حق بیمه» می‌باشد.

کارگاه‌های دارای شخصیت حقوقی یا حقیقی که مطابق قوانین و مقررات مکلف به اخذ، تحریر و نگهداری دفاتر می‌باشند، حائز شرایط بازرسی می‌باشند.

تبصره 1: شعب مجاز به صدور درخواست بازرسی دفاتر مقاطعه کاران در مورد قراردادهایی که حق بیمه آن‌ها مطابق مواد (38) و (41) قانون دریافت و مفاصاحساب صادر می‌گردد، نمی‌باشند.

تبصره 2: شعب مجاز به صدور درخواست بازرسی دفاتر اشخاص حقیقی و حقوقی قبل از تاریخ تأسیس آن‌ها نمی‌باشند.

تبصره 3: بازرسی دفاتر اشخاص حقیقی و حقوقی مانع از انجام بازرسی کارگاهی آن‌ها طبق ضوابط و مقررات مربوطه نمی‌گردد.

2-1- اخذ فرم شماره 1 (پیوست یک) و فرم اطلاعات اولیه بازرسی از سیستم و ابلاغ آن به کارفرما.

تذکر 1: در خصوص اشخاص حقوقی درخواست و انجام بازرسی دفاتر می‌بایستی از طریق شعبه محل استقرار اقامتگاه قانونی (بر اساس قانون تجارت) صورت گیرد و گزارش بازرسی دفاتر مربوطه نیز به شعبه مذکور ارسال گردد.

در صورتی که کارفرما محل نگهداری دفاتر خود را محلی غیر از اقامتگاه قانونی اعلام نماید، بازرسی دفاتر از طریق شعبه محل نگهداری دفاتر انجام می‌گردد.

تذکر 2: درخواست بازرسی شرکت‌های بخش خصوصی با رعایت تصویب‌نامه ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی به شماره 50432 مورخ 396/4/31 51 صرفاً از آخرین سال مالی با لحاظ موارد استثنای تصویب‌نامه صادر می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌های دولتی، شهرداری‌ها، نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی مشمول تصویب‌نامه مزبور نمی‌باشند.

تذکر 3: شرط برخورداری مقاطعه کاران از تسهیلات مقرر در ماده (40) قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب مورخ 1394/02/01 (موضوع الحاق یک تبصره به ماده 38 قانون تأمین اجتماعی) ماده (11) قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی مصوب مورخ 1398/02/15 و مصوبات هیأت‌امنای سازمان تأمین اجتماعی و صندوق‌های تابعه، ارسال به هنگام یک نسخه تصویر قرارداد منعقده به سازمان، ارسال لیست و پرداخت حق بیمه کارکنان و انجام بازرسی سالیانه دفاتر می‌باشد.

تعریف سال مالی: در اصول حسابداری و حسابرسی، سال مالی به سال (یا دوره‌ای) اطلاق می‌گردد که:

- دفاتر قانونی تحریر، تکمیل و عملیات بستن حساب‌ها صورت گرفته باشد.

- مجمع سالیانه شرکت برگزار و گزارش صورت‌های مالی توسط حسابرس مستقل ارائه شده باشد.

2-2- دریافت اطلاعات اولیه مورد نیاز بازرسی و مستندات موضوع فرم شماره 1 طی نامه رسمی کارفرما (اشخاص حقوقی با امضای مدیرعامل و صاحبان امضای مجاز طبق اساسنامه و یا آخرین آگهی تغییرات و ممهور به مهر شرکت، اشخاص حقیقی با امضای کارفرما و اثر انگشت). لازم به ذکر است در سامانه متمرکز بازرسی دفاتر اطلاعات مورد اشاره، توسط کارفرما از طریق پرتال غیر حضوری، به سازمان ارائه می‌گردد و نیازی به مراجعه حضوری و ارائه نامه از سوی کارفرما نمی‌باشد.

2-3- اخذ فرم شماره 2 (پیوست دو) و ارسال مدارک و مستندات دریافتی موضوع بند (2-2) به مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی.

تذکر: چنانچه کارفرمایان موضوع این بخشنامه، به هر دلیلی از تکمیل و اعاده ضمایم فرم شماره یک (فرم اطلاعات اولیه بازرسی دفاتر) ظرف مهلت تعیین شده در آن استنکاف نمایند و یا دارای دفاتر سفید و نانویس باشند، شعبه مکلف است با ارسال فرم شماره 2، بازرسی دفاتر را درخواست نماید و در صورتی که اعلام نمایند در تمام دوره درخواست فاقد دفاتر می‌باشند، نیازی به ارسال فرم شماره 2 به مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی نبوده و حسب مورد باید بر مبنای سایر مدارک موجود در پرونده و ضوابط و مقررات از جمله مواد (40) و (41) قانون و برابر مصوبات شورای عالی تأمین اجتماعی، نسبت به محاسبه و مطالبه حق بیمه اقدام گردد.

1- کارگاه‌های حائز شرایط صدور مفاصاحساب قرارداد بر اساس بازرسی.

2- قرارهای صادره از سوی هیأت‌های تشخیص مطالبات.

3- دستور موردی مدیرعامل سازمان، معاونت بیمه‌ای، اداره کل وصول حق بیمه و محاکم قضایی (دستور مقامات).

4- اشخاص حقوقی در حال تصفیه، انحلال، ورشکستگی و موضوع ماده (37) قانون.

1- مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی پس از دریافت درخواست‌های سیستمی شعب (شامل اطلاعات تجمیعی فرم شماره 1، فرم اطلاعات اولیه بازرسی و فرم شماره 2) موظف است نسبت به ثبت درخواست‌ها در سیستم خود اقدام نماید.

1-1- مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی می‌بایست درخواست‌های واصله را با توجه به اولویت‌بندی تعیین شده در بند (ب) فصل دوم جهت انجام بازرسی دفاتر برنامه‌ریزی نماید.

1-2- صدور حکم انجام بازرسی با تعیین سرپرست کار و ناظر پروژه.

1-3- مراجعه به محل نگهداری دفاتر قانونی و اسناد مالی کارفرما جهت انجام بازرسی.

1-4- در مواردی که امکان بازرسی در محل اعلام شده از سوی کارفرما توسط بازرسان دفاتر وجود نداشته باشد رسیدگی به دفاتر و اسناد در محل مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی یا اداره کل استان بلامانع است.

2- مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی باید برنامه‌ریزی نماید و رسیدگی درخواست‌های با اولویت قسمت «ب» فصل دوم را حداکثر طی مهلت چهار ماه و درخواست‌های دیگر را حداکثر طی یک سال از زمان وصول درخواست، انجام و گزارش بازرسی دفاتر مربوطه را به شعب ذی‌ربط ارسال نماید. ضمناً درخواست‌های با اولویت شماره (2) و (3) قسمت «ب» فصل دوم از این قاعده مستثنا بوده و لازم است حسب مفاد درخواست با قید فوریت اقدام گردد.

پس از صدور حکم بازرسی، سرپرست کار به اتفاق بازرسان دفاتر باید به محل مراجعه و اقدامات اولیه را به شرح ذیل انجام دهند:

1- بررسی اولیه دفاتر ابرازی از نظر مرتبط بودن با کارفرمای مورد رسیدگی، سال‌های مورد درخواست، پلمب دفاتر ابرازی و تاریخ اخذ آن. بدیهی است مشاهده اشکال در بررسی اولیه مانع از رسیدگی نبوده و ضمن رسیدگی به دفاتر و استخراج هزینه‌ها وفق مقررات، می‌بایستی موارد مشاهده شده طی بند گزارش بازرسی دفاتر منعکس گردد.

تبصره 1: شرح اسناد استخراجی باید دقیقاً مطابق با سند رؤیت شده از سوی بازرس دفاتر بوده و از اعمال هرگونه دخل و تصرف خودداری گردد.

تبصره 2: در رسیدگی‌ها می‌بایست از استخراج ارقام و اقلام مشمول به طور مضاعف که ناشی از انتقال و جابجایی و یا اصلاح سرفصل‌ها می‌باشد ممانعت به عمل آید.

تبصره 3: در استخراج اقلام مشمول، ضمن رعایت حداکثر سقف حقوق و مزایای مشمول کسر حق بیمه سنواتی در مورد پرداختی به کارکنان در صورت اثبات موضوع برای بازرس دفاتر، می‌بایست موارد مندرج در فهرست طبقه‌بندی ریز اقلام مشمول و غیر مشمول (پیوست یازده) رعایت شود.

تبصره 4: بازرس دفاتر باید جهت جلوگیری از سوء استفاده‌های احتمالی، از هرگونه لاک‌گرفتگی، قلم‌خوردگی و جابه‌جایی ارقام خودداری نماید.

تبصره 5: در صورت عدم همکاری (عدم ارائه اسناد و دفاتر) کارفرمایان در اجرای تصویب‌نامه ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی به شماره 50432 مورخ 1396/04/31 مبنی بر امکان رسیدگی شرکت‌های بخش خصوصی صرفاً در آخرین سال مالی، سازمان مجاز خواهد بود بر اساس اختیارات موضوع ماده (47) قانون تأمین اجتماعی اقدام نماید.

1- کلیه وجوه پرداختی به کارکنان به استثنای موارد ذیل مشمول کسر حق بیمه می‌باشد:

1-1- بازخرید ایام مرخصی در حدود مقرر در مواد (64)، (66) و (71) قانون کار.

2-1- هزینه سفر و فوق‌العاده مأموریت به شرط ارائه مستندات و مدارک مثبته از قبیل: حکم مأموریت، بلیط رفت و برگشت وسیله نقلیه مورد استفاده، تصاویر گذرنامه و روادید.

3-1- کمک هزینه عائله‌مندی (حق اولاد).

1-4- حق همسر به کارکنان در مؤسسات مشمول قانون نظام هماهنگ پرداخت و جایگزین آن‌ها.

5-1- عیدی طبق قانون کار و سایر قوانین و مقررات، پاداش نهضت سوادآموزی.

1-6- پرداخت‌های نقدی یا غیر نقدی مناسبتی (مانند پرداختی بابت زادروز، اعیاد و مناسبت‌ها).

1-7- پاداش بهره‌وری و افزایش تولید طبق ضوابط ماده (47) قانون کار.

1-8- کمک هزینه مسکن و خواروبار در ایام بیماری.

1-9- حق شیر و حق تضمین (کسر صندوق).

1-10- خسارات اخراج و مزایای پایان کار (حق سنوات).

1-11- وجوه پرداختی به شاغلین و یا بازنشستگان تحت پوشش سایر صندوق‌های بیمه و بازنشستگی دولتی (در صورت ارائه مستندات و مدارک مثبته).

2- وجوه و یا مابه‌ازای پرداختی به اشخاص حقوقی و حقیقی که فاقد مفاصاحساب موضوع ماده (38) قانون می‌باشند، بر حسب ماهیت کار و خدمات ارائه شده و با توجه به شرح فهرست طبقه‌بندی ریز اقلام مشمول و غیر مشمول (پیوست یازده) این بخشنامه، شناسایی و در کاربرگ مربوطه درج و مشمول گردد.

3- قراردادهایی که موضوع عملیات آن توسط شخص مجری به تنهایی انجام پذیرفته و دارای تبعیت دستوری و اقتصادی و انجام شخصی کار باشد و مشمول قوانین استخدامی از جمله قانون کار باشد، قرارداد کار محسوب می‌گردد و حق‌الزحمه پرداختی به اشخاص مذکور برابر بند (5) ماده (2) قانون تأمین اجتماعی با رعایت سقف دستمزد مشمول می‌باشد.

4- قراردادهای مقاطعه کاری تک نفره که فاقد مشخصات بند (3) بوده و موضوع عملیات پیمان منحصراً توسط شخص مقاطعه کار به تنهایی انجام گرفته باشد، با عنایت به دادنامه‌های شماره (58) مورخ 1376/05/25 و (1815) مورخ 1393/11/06 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، از شمول ماده (38) قانون تأمین اجتماعی خارج می‌باشند.

تذکر: در صورت وجود ابهام در تشخیص نوع قرارداد موضوع بندهای (3) و (4) فوق‌الذکر، اصل و قاعده اولیه بر برقراری رابطه کار بین طرفین (قرارداد کار) است و برای نفی قاعده اصلی و اثبات ادعای خلاف باید دلایل و مستندات معتبری برای آن وجود داشته باشد و دلیلی قوی‌تر از اصل ارائه گردد.

5- صورتحساب (فاکتور) کالا و خدمات صادره توسط کلیه واحدهای صنفی، تولیدی و خدماتی دارای شناسنامه و مجوز از مراجع ذی‌صلاح قانونی به شرط این که انجام کار توسط بیمه‌شدگان و در محل کارگاه ثابت صورت گرفته باشد لازم است در کاربرگ شماره 3، ثبت گردد.

تعریف فاکتور: فاکتور یا صورتحساب رسمی سندی تجاری است شامل اطلاعات کالا یا خدمات مورد معامله، ارزش ریالی آن‌ها تخصیص مالیات بر ارزش افزوده، نحوه فروش (نقدی/غیر نقدی)، مشخصات هویتی کامل فروشنده و خریدار، نشانی و نوع فعالیت، امضا و مهر صادرکننده، کد اقتصادی که در زمان رسیدگی ضمیمه سند و قابل پیگیری و بررسی باشد.

6- در مواردی که اسناد حسابداری موضوع بند (5) فوق به‌رغم شرح سند، فاقد ضمایم باشد مراتب کتباً به کارفرما یا نماینده معرفی شده اعلام و رسید دریافت گردد و چنانچه حداکثر تا پایان زمان انجام بازرسی از ارائه مستندات مربوطه خودداری و یا از دریافت مکاتبات امتناع نماید، اقلام مذکور در کاربرگ شماره 2 طبقه‌بندی گردد.

تبصره: مدارک و مستنداتی که پس از تکمیل و ثبت گزارش بازرسی دفاتر، از سوی کارفرما ارائه گردد، باید طبق مقررات به مراجع رسیدگی (هیأت‌های تشخیص مطالبات) ارائه گردد.

هـ - نکات حائز اهمیت در زمان رسیدگی به دفاتر قانونی

1- مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی مکلف است پس از بررسی اطلاعات فاکتور (صورتحساب) قراردادهای مندرج در جدول بند (10) اطلاعات اولیه بازرسی (پیوست یک) که دارای پرونده مقاطعه کاری در شعب تأمین اجتماعی می‌باشند، نسبت به استخراج وجوه مذکور و ثبت آن‌ها به تفکیک در کاربرگ شماره 3 (پیوست پنج) اقدام نماید.

2- در ارتباط با درخواست‌های بازرسی از دفاتر قانونی کارگاه‌هایی که علت درخواست آن‌ها «مجری قرارداد» اعلام شده است، مقرر گردید مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی فهرست کلیه وجوه درآمدی ناشی از قراردادها را به تفکیک طی فرم مربوطه (پیوست شش) استخراج و به همراه تصاویر قراردادها پیوست گزارش نموده و در خصوص فاکتورها و صورتحساب‌ها نیز فهرست آن‌ها را به صورت فایل پی‌دی‌اف در قالب لوح فشرده به گزارش بازرسی دفاتر ضمیمه نماید.

3- در استخراج اسناد پرداختی به اشخاص حقیقی، ذکر مشخصات هویتی (نام و نام خانوادگی، کد ملی و …)، روزهای دقیق کارکرد، ماه مربوطه و ضمیمه نمودن اسناد و مدارک، در صورت وجود، توسط بازرس دفاتر الزامی می‌باشد.

4- در خصوص غیر مشمولین تصویب‌نامه ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی که رسیدگی بیش از آخرین سال مالی در دستور کار قرار گرفته و کارفرما اسناد و دفاتر برخی از سنوات را ارائه نمی‌نماید، به دلیل عدم دستیابی به برخی از سرفصل‌های مشمول سنوات قبل، اقلام مشمول طبق سند افتتاحیه اولین سال تحت رسیدگی وفق قسمت دوم از فهرست طبقه‌بندی ریز اقلام مشمول و غیر مشمول (پیوست یازده) استخراج می‌گردد.

1- معرفی ستون‌های کاربرگ

1-1- این کاربرگ جهت ثبت حقوق و مزایایی که لیست آن‌ها به شعبه ارسال شده و بررسی و تعیین تکلیف اقلامی که کارفرما طی لیست ارسالی خود ابراز نموده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

1-2- در بالای کاربرگ به ترتیب نام شرکت، سال مورد رسیدگی، نام سرفصل مورد رسیدگی از دفتر معین یا کل بر اساس اظهارنامه مالیاتی و جدول مربوطه یا تراز آزمایشی شرکت، ردیف اظهارنامه مالیاتی یا ردیف مربوط به سرفصل تراز آزمایشی، کد کارگاهی تأمین اجتماعی و نام شعبه یا نمایندگی لیست ارسالی کارفرما نوشته می‌شود.

3-1- ستون (1) شماره سند: در این ستون شماره سند درج می‌گردد.

1-4- ستون (2) تاریخ سند: در این ستون تاریخ سند درج می‌گردد.

1-5- ستون (3) شرح سند: در این ستون در مقابل شماره و تاریخ سند توضیحات لازم جهت هرچه روشن‌تر شدن موضوع پرداخت، از جمله تعداد بیمه‌شدگان، ماه مربوط به پرداخت حقوق و مزایا و … درج می‌شود.

1-6- ستون (4) مبلغ طبق سند: در این ستون و در مقابل شرح هر سند، مبلغ حقوق و مزایا و یا قسمتی از آن که لیست آن به سازمان ارسال شده است ثبت می‌شود.

1-7- ستون (5) جمع کل حقوق و مزایای مشمول طبق لیست ارسالی: در این ستون و در مقابل هر ماه جمع کل مبلغ حقوق و مزایای مشمول طبق لیست مربوطه درج می‌شود.

1-8- ستون (6) مشخصات اظهارنامه یا برگ پرداخت: در این ستون به ترتیب شماره و تاریخ اظهارنامه یا برگ پرداخت مربوط به هر ماه نوشته می‌شود و در صورت ناخوانا بودن شماره و تاریخ اظهارنامه یا برگ پرداخت باید به آن اشاره شود.

9-1- ستون (7) بیست درصد (20%) حق بیمه سهم کارفرما و (3%) بیمه بیکاری: در صورتی که حق بیمه سهم کارفرما و بیمه بیکاری از جمله اقلام تشکیل‌دهنده هزینه سند حقوق و مزایا باشد رقم مربوطه در این ستون ثبت می‌شود.

1-10- ستون (8) اقلام غیر مشمول طبق لیست: در این ستون و در مقابل هر ماه اقلام غیر مشمول مندرج در لیست ارسالی به شعبه درج می‌گردد. بدیهی است همواره جمع ارقام ستون‌های 5 و 7 و 8 برابر با رقم ستون 4 خواهد بود.

1-11- ستون (9) ملاحظات: چنانچه توضیحی جهت روشن‌تر شدن موضوع سند ضروری باشد در این ستون نوشته می‌شود.

1-2- مبلغ حقوق و مزایایی که لیست آن به سازمان ارسال شده (رقم مندرج در ستون 4 کاربرگ) با مبلغ حقوق و مزایا طبق سند مربوطه مطابقت دارد:

1-1-2- در صورتی که لیست ارسالی با رعایت دقیق اقلام مشمول و غیر مشمول تنظیم شده باشد، بازرس دفاتر نسبت به تکمیل سطرهای کاربرگ شماره (1) بر اساس اطلاعات لیست ارسالی به سازمان اقدام می‌نماید.

2-1-2- در صورتی که پس از بررسی اسناد و ضمایم آن‌ها مشخص گردد که بخشی از حقوق یا مزایای پرداختی من‌جمله اضافه کاری، ایاب ذهاب و … در لیست ارسالی جزء اقلام غیر مشمول درج گردیده است، بازرس دفاتر نسبت به شناسایی و کسر مبالغ فوق‌الذکر از کاربرگ شماره (1) و درج آن با رعایت سقف دستمزد مزایای مشمول در کاربرگ شماره (2) اقدام و موضوع را طی بند گزارش افشا می‌نماید.

2-2- مبلغ حقوق و مزایایی که لیست آن به سازمان ارسال شده (رقم مندرج در ستون 4 کاربرگ) از مبلغ حقوق و مزایا طبق سند مربوطه بیشتر باشد، در این حالت بازرس دفاتر می‌بایست پس از بررسی کامل کلیه اسناد و ضمایم مرتبط با حقوق و مزایا، نسبت به کسر مبالغ مازاد حسب مورد از ستون‌های (8) یا (7) یا (5) و به تبع آن از ستون (4) کاربرگ شماره (1) و درج در سطری جداگانه با شرح مازاد لیست ارسالی به سند اقدام و موضوع را طی بند گزارش افشا نماید - در این حالت چنانچه محرز گردد کارفرما نسبت به ارسال لیست کارکنان غیر شاغل اقدام نموده و یا دستمزد واقعی پرسنل را ابراز ننموده، شعبه موظف است وفق مقررات و دستورالعمل‌های مربوطه نسبت به بررسی لیست‌های ارسالی کارفرما اقدام نماید.

3-2- مبلغ حقوق و مزایایی که لیست آن به سازمان ارسال شده (رقم مندرج در ستون 4 کاربرگ) از مبلغ حقوق و مزایا طبق سند مربوطه کمتر باشد و بررسی اسناد و ضمایم سند و لیست ارسالی به سازمان مشخص نماید حقوق و مزایای تعدادی از پرسنل به طور کلی طی لیست اعلام نگردیده یا برخی اقلام مشمول کسر حق بیمه پرسنل مندرج در لیست ارسالی ابراز نگردیده، در این حالت در صورتی که برای بازرس دفاتر علت مغایرت معلوم گردد، می‌بایستی مستندات مربوطه را ضمیمه سند نموده و نسبت به درج مبالغ مذکور با رعایت سقف دستمزد مزایای مشمول در کاربرگ شماره (2) اقدام نماید و در صورتی که مستندات پیوست اسناد گویای علت اختلاف نباشد با شرح مازاد سند به لیست ارسالی در کاربرگ شماره (2) طبقه‌بندی نماید.

1-3- کاربرگ شماره (1) به تفکیک هر یک از شعبه سازمان که لیست به آن‌ها ارسال شده تهیه می‌گردد فلذا شعبه دریافت‌کننده اصل گزارش بازرسی دفاتر موظف است نسبت به ارسال کاربرگ‌های شماره (1) مربوط به سایر شعب اقدام نماید.

توجه مهم: شعبی که رونوشت گزارش بازرسی دفاتر را دریافت می‌نمایند، مجاز به محاسبه و مطالبه حق بیمه مغایرت کاربرگ شماره (1) سایر شعب نمی‌باشند.

2-3- شعب موظفند پس از دریافت گزارش بازرسی دفاتر، در صورتی که ارقام مندرج در ستون (5) کاربرگ شماره (1) در هر ماه بیش از مبلغ دستمزد و مزایای نتیجه عملیات ریاضی لیست آن ماه باشد، نسبت به محاسبه حق بیمه مبلغ مابه‌التفاوت استخراجی با نرخ (27%) اقدام نمایند.

2-1- از این کاربرگ جهت ثبت کلیه پرداخت‌هایی که صورت آن‌ها به سازمان ارسال نشده است و باید توسط بازرس دفاتر استخراج گردد، استفاده می‌شود و تکمیل قسمت بالای کاربرگ همانند کار برگ شماره یک می‌باشد.

2-2- ستون‌های (1) و (2): در این ستون‌ها به ترتیب شماره و تاریخ اسناد حسابداری درج می‌گردد.

2-3- ستون (3) شرح سند: توضیحات لازم از متن و ضمایم سند مانند نام و نام خانوادگی دریافت‌کنندگان وجه، مدت کارکرد، مشخصات قراردادها و به طور کلی اطلاعاتی که دستیابی به آن مقدور بوده و جهت اقدامات بعدی قابل استفاده است در این ستون درج می‌گردد.

2-4- ستون (4) مبلغ طبق سند: مبلغ سند یا قسمتی از مسند که لیست آن به سازمان ارسال نشده است در این ستون و ریز آن با توجه به مشمول یا غیر مشمول بودن حسب مورد در ستون‌های 5 (5-1، 5-2 و 5-3) یا 6 درج می‌گردد.

2-5- ستون (5) مشمول: از این متون برای درج اقلام مشمول به ترتیب زیر استفاده می‌شود:

1-5-2- ستون حقوق، دستمزد و مزایا (1-5): در این ستون حقوق، دستمزد و مزایای افرادی ثبت می‌شود که لیست مربوطه به سازمان ارسال نشده باشد. ذکر کامل مشخصات فرد یا افراد (نام و نام خانوادگی) و روزهای کارکرد در ستون شرح سند و یا پیوسته نمودن لیست دریافت‌کنندگان وجه به کاربرگ مربوطه ضروری بوده و در این صورت باید در ستون توضیحات به موضوع اشاره می‌شود.

2-5-2- ستون قرارداد دستمزدی (5-2): پرداختی به اشخاص حقیقی و حقوقی که عملیاتی را به صورت مقاطعه انجام داده‌اند و تهیه مصالح به عهده کارفرما (شرکت مورد رسیدگی) بوده است و یا کار به صورت دستمزدی انجام شده و ماده (38) قانون و تبصره الحاقی ذیل آن در مورد آن‌ها رعایت نشده است و مبالغی که بدون عقد قرارداد به اشخاص حقیقی و حقوقی پرداخت می‌شود، با توجه به فهرست طبقه‌بندی ریز اقلام مشمول و غیر مشمول کسر حق بیمه (پیوست بازده) در این ستون ثبت می‌گردد. 3-5-2- ستون دستمزد و مصالح (5-3): پرداخت‌های شرکت مورد رسیدگی به اشخاص حقیقی و حقوقی که عملیاتی را به صورت مقاطعه انجام داده‌اند و تهیه مصالح به عهده مقاطعه کار بوده است و یا کار صرفاً خدماتی با تجهیزات و ابزار مکانیکی متعلق به مقاطعه کار انجام شده و ماده (38) قانون و تبصره الحاقی ذیل آن در مورد آن‌ها رعایت نشده است و مبالغی که بدون عقد قرارداد به اشخاص حقیقی و حقوقی پرداخت می‌شود، با توجه فهرست طبقه‌بندی ریز اقلام مشمول و غیر مشمول کسر حق بیمه (پیوست یازده) در این ستون ثبت می‌گردد.

تبصره: در صورت عدم وجود یا عدم ارائه قرارداد فی‌مابین شرکت مورد رسیدگی و دریافت‌کننده وجه، ذکر موضوع در ستون توضیحات مقابل مبلغ استخراجی الزامی است.

2-6- ستون (6) غیر مشمول: در این ستون اقلام غیر مشمول ثبت می‌شود.

2-7- ستون (7) توضیحات: در این ستون اطلاعات تکمیلی لازم درج می‌شود.

تذکر: همواره جمع ستون مشمول (5) و غیر مشمول (6) باید معادل مبلغ ثبت شده در ستون (4) یعنی «مبلغ طبق سند» باشد.

3-1- در خصوص اسناد مربوط به قراردادهای مقاطع کاری که واگذارندگان کار مطابق ماده (38) قانون و تبصره الحاقی ذیل ماده (38) قانون مصوب مورخ 1372/02/26 مجلس شورای اسلامی، نسبت به کسر و نگهداری 5% هر صورت‌وضعیت با صورتحساب و آخرین قسط مقاطعه کار و نیز ملزم نمودن مقاطعه کار به ارسال لیست و پرداخت حق بیمه مقرر با رعایت ماده (28) قانون و انجام تکالیف مندرج در ماده (39) قانون و هم چنین ارسال یک نسخه از قرارداد منعقده در دوره انجام عملیات پیمان به شعبه مربوطه اقدام نموده باشند، لزومی به ثبت اقلام مذکور در کاربرگ شماره 2 نبوده و بازرس دفاتر مکلف است این اسناد را که حق بیمه آن از طریق پرونده مقاطعه کاری محاسبه و مطالبه می‌گردد با رعایت بند 1 قسمت (هـ -) فصل سوم این بخشنامه در کاربرگ شماره 3 ثبت نماید.

3-2- لازم است اسناد هزینه‌های قراردادهای مقاطعه کاری حائز شرایط در کاربرگ شماره 3 به تفکیک هر قرارداد ثبت و کاربرگ تهیه شده منضم به یک نسخه از قرارداد منعقده، الحاقیه‌ها، متمم‌ها، مکاتبات مؤثر و مرتبط با احتساب حق بیمه و تصاویر مفاصاحساب‌های دوره‌ای اخذ شده و در گزارش انشایی افشا و ضمیمه بخش عمومی گزارش به واحد درخواست‌کننده بازرسی دفاتر ارسال گردد.

2-3- کاربرگ شماره 3 دارای سه قسمت اطلاعاتی به شرح ذیل می‌باشد:

3-3-1 - قسمت مشخصات کاربرگ

در قسمت صدر کاربرگ، نام کارگاه مورد رسیدگی، دوره مورد رسیدگی، نام سرفصل حساب از دفتر معین یا دفتر کل (بر اساس اظهارنامه مالیاتی یا تراز آزمایشی کارگاه مورد رسیدگی)، ردیف اظهارنامه مالیاتی و جدول مربوطه یا ردیف مربوط به سرفصل تراز آزمایشی و تعداد برگ پیوست کاربرگ درج می‌گردد.

2 - 3 - 3- قسمت اطلاعات و مشخصات قرارداد

این بخش که در اجرای ماده (5) آیین‌نامه اجرایی تبصره الحاقی ذیل ماده (38) قانون و با بهره‌مندی از اختیارات قانونی سازمان در مراجعه به اسناد و مدارک کارفرمایان تنظیم گردیده، اطلاعات و مشخصات قرارداد شامل نام مقاطعه کار، استان، نام شعبه، شماره کارگاه/ردیف پیمان، شماره و تاریخ قرار داده مبلغ اولیه قرارداد و تاریخ صدور و مبلغ کارکرد (ریالی یا ارزی) درج می‌گردد.

3 - 3 - 3- قسمت اطلاعات اسناد دفاتر قانونی

1-3-3-3- ستون‌های (1 و 2 و 3)، ردیف سطرها، شماره و تاریخ سند: در این ستون‌ها، به ترتیب ردیف سطرها، شماره و تاریخ اسناد حسابداری درج می‌گردد.

2-3-3-3- ستون (4 و 5)، شرح و مبلغ سند: در این ستون‌ها به ترتیب شرح و مبلغ سند پرداختی به اشخاص ثالث اعم از حقوقی یا حقیقی درج می‌گردد.

3-3-3-3- ستون (6)، مشمول ماده (38) قانون (فاقد یا مازاد بر مفاصاحساب): در این ستون مبالغ مازاد بر مفاصاحساب یا مبالغ پرداختی موضوع بند 1 قسمت (هـ) فصل سوم این بخشنامه درج می‌شود.

2-3-3-4- ستون (7) غیر مشمول (دارای مفاصاحساب): در این ستون مبالغی که بابت آن‌ها مفاصاحساب ماده (38) قانون اخذ و ارائه گردیده با رعایت سقف ناخالص کارکرد مفاصاحساب درج می‌گردد.

5-2-2-3- ستون (8) توضیحات: در این ستون توضیحات ضروری و تکمیلی درج می‌گردد.

3-4- چنانچه در حین فرایند بازرسی دفاتر و تا قبل از تنظیم گزارش کارفرما نسبت به تشکیل پرونده و اخذ کد کارگاهی بابت قراردادهای مزبور اقدام نماید و مستندات مربوطه را به بازرس دفاتر ارائه دهد، بازرس دفاتر مکلف به درج اسناد هزینه‌های آن‌ها در کاربرگ شماره 3 می‌باشد.

از کاربرگ رابط (پیوست هفت) زمانی استفاده می‌شود که رسیدگی‌های انجام شده در هر سرفصل منتهی به ثبت بیش از یک کاربرگ شده باشد که در این صورت خلاصه کاربرگ‌های هر سرفصل به کاربرگ رابط منتقل و سپس جمع آن به کاربرگ گزارش نهایی منتقل می‌شود.

5 - کاربرگ گزارش نهایی

5-1- پس از تنظیم کاربرگ‌های 2، 1 و عنداللزوم کاربرگ رابط جهت هر سال مالی، جمع اقلام استخراجی مندرج در کاربرگ‌های مربوطه به تفکیک هر سرفصل در کاربرگ گزارش نهایی (پیوست هشت) ثبت می‌گردد.

5-2- در بالای این کاربرگ که برای هر سال مالی باید تهیه گردد به ترتیب نام شرکت مورد رسیدگی، کد کارگاه، سال مالی، شماره و تاریخ پلمب دفاتر و شماره و تاریخ آخرین سند ثبت شده در دفتر درج می‌شود.

5-3- ستون (1) مشخصات اظهارنامه تراز آزمایشی: این ستون شامل شماره ردیف مبنای رسیدگی و مبلغ می‌باشد:

5-4- شماره ردیف مبنای رسیدگی: در صورتی که مبنای رسیدگی اظهارنامه مالیاتی باشد باید شماره ردیف جدول مربوطه و چنانچه مبنای رسیدگی تراز آزمایشی باشد شماره ردیف تراز مربوطه ثبت شود.

5-5- مبلغ: کل مبلغ سرفصل مورد رسیدگی بر اساس اظهارنامه مالیاتی یا تراز آزمایشی در این ستون ثبت می‌شود.

5-6- ستون (2) سرفصل مورد رسیدگی: در این ستون نام سرفصل که همان سرفصل‌هایی است که در کاربرگ‌های شماره 1 و 2 قید شده است باید نوشته شود.

5-7- ستون (3) لیست به سازمان ارسال شده (کاربرگ 1): جمع ارقام مندرج در کاربرگ شماره 1 (ستون‌های 5 و 7) به تفکیک هر سرفصل عیناً در این ستون و به ترتیب در این ستون ثبت می‌شود.

5-8- ستون (4) لیست به سازمان ارسال نشده (کاربرگ 2):

جمع ارقام مندرج در ستون‌های مشمول (5) و غیر مشمول (6) کاربرگ شماره 2 به تفکیک هر سرفصل به ترتیب در ستون‌های پیش‌بینی شده این ستون ثبت و بعضاً آدرس کاربرگ‌های آن در عطف رسیدگی درج می‌گردد.

9-5- ستون (5) تعداد اوراق کاربرگ:

در این ستون تعداد کاربرگ‌های استخراجی و سایر ضمایم به تفکیک ستون‌های پیش‌بینی شده و بابت هر سرفصل درج می‌گردد.

تبصره 1: همواره مجموع ارقام استخراجی و خلاصه شده در ستون‌های 3 و 4 (لیست به سازمان ارسال شده و ارسال نشده) باید با کل مبلغ سرفصل مورد رسیدگی ستون 2 برابر باشد.

تبصره 2: در ذیل کاربرگ‌های شماره 1 و 2 و 3 و رابط محل‌هایی برای نام بازرس دفاتر و نام سرپرست و امضا و تاریخ تکمیل و تأیید و در ذیل کاربرگ گزارش نهایی محل‌هایی برای نام بازرس دفاتر سرپرست گروه، توسط افراد مذکور تکمیل گردد.

با استفاده از کاربرگ نهایی و شماره ردیف و عطف و سرفصل مورد رسیدگی می‌توان کاربرگ رابط مورد نظر را شناسایی کرد.

بازرس یا بازرسان دفاتر قانونی پس از انجام بازرسی و تنظیم کاربرگ‌های مربوطه، موظفند کنترل‌های لازم و صفحه‌بندی کاربرگ‌ها و ضمایم آن‌ها را به تفکیک سال‌های مورد رسیدگی به عمل آورند. سپس کلیه کاربرگ‌های تنظیم شده به امضای بازرسان دفاتر و سرپرست کار برسد. مراتب انجام یا عدم انجام بازرسی در کل یا برخی از سال‌های مورد درخواست و نحوه همکاری واحد مورد بازرسی دفاتر و وضعیت اسناد و مدارک مورد رسیدگی از نظر کامل و یا دارای نقص بودن طی «خلاصه گزارش» به مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی یا نمایندگی آن در استان مربوطه تحویل می‌گردد. مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی یا نمایندگی آن در استان پس از اخذ گزارش بازرسی از بازرس یا بازرسان دفاتر می‌بایستی اقدامات زیر را انجام دهد:

1- مقایسه سال‌های مورد رسیدگی با سال‌های مورد تقاضای واحد درخواست‌کننده، بدیهی است در صورت عدم ملاحظه گزارش دوره مورد درخواست باید با مراجعه به خلاصه گزارش که توسط بازرس دفاتر تهیه شده است علت بررسی گردد.

2- بررسی کاربرگ‌های تنظیم شده توسط بازرس یا بازرسان دفاتر از لحاظ صحت عملیات محاسباتی و رعایت مفاد صورت جلسات کمیته وحدت رویه، وجود ضمایم مورد اشاره در کاربرگ‌ها، انطباق کاربر گ گزارش نهایی با کاربرگ‌های 2، 1 و کاربرگ رابط، وجود یا عدم وجود اظهارنامه مالیاتی، برگ‌های تشخیص مالیات و تطبیق صحت آن‌ها با خلاصه گزارش.

3- در صورت تأیید گزارش، می‌بایستی کاربرگ‌های مربوطه توسط مسئولین ذی‌ربط، امضا و گزارش انشایی که حاوی اقلام مشمول و غیر مشمول، به تفکیک لیست ارسال شده و ارسال نشده به سازمان، سال‌های مورد و به انضمام گزارش نهایی بازرسی دفاتر انجام شده، با امضای بالاترین مقام مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی به اداره کل استان واحد درخواست‌کننده ارسال گردد.

پس از آن که اداره کل استان گزارش بازرسی دفاتر واصله از مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی را از لحاظ کمی و کیفی، مطابقت با قوانین و مقررات و بخشنامه‌های سازمان کنترل و تأیید و به شعبه ارسال نمود شعبه موظف است به محض دریافت گزارش ضمن توجه به مفاد گزارش انشایی گزارش بازرسی دفاتر را به لحاظ سال‌های مورد رسیدگی، وجود کاربرگ‌های مربوطه و ضمایم مورد اشاره در کاربرگ‌ها بررسی و کنترل نموده و در صورت تأیید صحت گزارش، حداکثر ظرف سه روز اداری پس از دریافت گزارش نسبت به انجام محاسبه و صدور حکم مطالباتی به شرح ذیل اقدام و اعلامیه مربوطه را در اسرع وقت به کارفرما ابلاغ نماید و در غیر این صورت با ذکر دقیق اشکال یا نقص مشاهده شده، گزارش بازرسی دفاتر را جهت اعاده به مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی، به اداره کل استان عودت نماید:

1- چنانچه برخی از سال‌های مالی دوره رسیدگی، به هر دلیلی غیر محاسباتی شده باشد، شعبه به هنگام ورود اطلاعات گزارش بازرسی دفاتر در سیستم می‌بایستی در خصوص سال‌های مزبور طبق ضوابط مربوطه اقدام لازم معمول نماید.

2- در ارتباط با کاربرگ شماره یک، وفق توضیحات فصل چهارم اقدام گردد.

3- در مورد مبالغ مندرج در ستون‌های فرعی ستون اصلی (لیست به سازمان ارسال نشده) در کاربرگ گزارش نهایی می‌بایستی به ترتیب زیر عمل گردد:

3-1- حق بیمه نسبت به جمع ستون حقوق، دستمزد و مزایا به مأخذ کامل 27% محاسبه گردد.

3-2- حق بیمه نسبت به جمع ستون قرارداد دستمزدی به مأخذ 15% محاسبه گردد.

3-3- حق بیمه نسبت به جمع ستون قرارداد دستمزدی و مصالح به مأخذ 7% محاسبه گردد.

3-4- بابت بیمه بیکاری می‌بایستی معادل یک نهم مبلغ حق بیمه محاسبه گردد.

4- در خصوص قراردادهایی که طی کاربرگ شماره 3 ضمیمه گزارش بازرسی دفاتر می‌گردد باید به شرح ذیل اقدام شود:

4-1- تنظیم فرم شماره 3 (پیوست نه) در خصوص قراردادهای درج شده در کاربرگ شماره 3 و ارسال آن ظرف مدت 2 روز اداری به شعب مقصد (شعب محل تشکیل پرونده مقاطعه کاران) در راستای ماده (38) قانون و تبصره الحاقی ذیل آن.

4-2- شعب مقصد موظفت د حداکثر ظرف مدت 10 روز اداری نتیجه اقدامات خود و هم چنین تأیید مفاصاحساب‌های اشاره شده در کاربرگ 3 را طی فرم شماره 4 (پیوست ده) به شعبه مبدأ اعلام نمایند.

4-3- ثبت و ضبط اطلاعات فرم شماره 4 در پرونده مطالباتی توسط شعبه مبدأ.

5- در مورد کارگاه‌های حائز شرایط صدور مفاصاحساب قرارداد بر اساس لیست و بازرسی (بند 1 اولویت‌ها) که علی‌رغم تکمیل تعهدنامه، دفاتر آن‌ها بنا به دلایل ذیل برای کل یا برخی از سال‌های دوره قابل رسیدگی نباشد:

شعبه مکلف است پس از دریافت گزارش بازرسی دفاتر غیر محاسباتی، نسبت به اجرای ماده (41) قانون برابر مصوبات شورای عالی تأمین اجتماعی در مورد قراردادهای مورد اجرا در دوره گزارش در اسرع وقت اقدام نماید.

6- در صورت اعتراض کارفرما در مهلت مقرر قانونی به بدهی‌های مذکور، پرونده در اسرع وقت در هیأت‌های تشخیص مطالبات مورد رسیدگی قرار گرفته و پس از طی مراحل قانونی و قطعیت بدهی، نسبت به پیگیری مطالبات با قید فوریت اقدام لازم معمول گردد.

7- هیأت‌های بدوی و تجدیدنظر تشخیص مطالبات در صورت لزوم می‌توانند از بازرس دفاتر مربوطه به عنوان شخص مطلع، جهت ارائه توضیحات دعوت به عمل آورند. بدیهی است افراد مذکور به عنوان مطلع و بدون حق رأی در جلسه حضور یافته و عدم حضور ایشان مانع از صدور رأی نخواهد بود.

1- شعب مکلفند گزارش آماری وضعیت بدهی‌های ناشی از محاسبه حق بیمه بر اساس گزارش‌های بازرسی دفاتر را از منوی «دریافت حق بیمه و مطالبات پیگیری مطالبات/گزارش‌ها/گزارش‌های چاپی/گزارش‌ها/مطالبات/گزارش بازرسی‌های دفاتر قانونی» اخذ و نسبت به پیگیری مستمر جهت وصول آن‌ها اقدام نمایند.

2- ادارات کل استان‌ها مکلفند:

2-1- وصول گزارش‌های بازرسی دفاتر مندرج در فایل اکسلی که ماهانه از سوی اداره کل وصول حق بیمه ارسال می‌گردد، به دبیرخانه واحدهای اجرایی را از طریق پیام سیستم اتوماسیون گام ظرف سه روز اداری (72 ساعت) به اداره کل وصول حق بیمه اعلام نمایند.

2-2- پس از اقدام وفق بند فوق نسبت به پیگیری مستمر اقدامات شعب جهت وصول بدهی‌های ناشی از بازرسی دفاتر اقدام نمایند.

1- صدور درخواست مجدد بازرسی کارگاه‌هایی که قبلاً مورد رسیدگی قرار گرفته‌اند مجاز نبوده مگر در مواردی که مجوز لازم از اداره کل وصول حق بیمه اخذ گردد.

2- با عنایت به انعقاد تفاهم‌نامه مورخ 1398/09/06 سازمان با جامعه حسابداران رسمی ایران، معاونت بیمه‌ای مکلف است به منظور بهبود فرایند و به‌روزرسانی بازرسی دفاتر قانونی از ظرفیت‌های جامعه حسابداران رسمی ایران جهت اجرایی نمودن فرم خوداظهاری کارفرمایان برخوردار گردد.

3- از سویی دیگر با توجه به تفاهم‌نامه مورخ 1398/07/14 سازمان با سازمان مالیاتی کشور، مقرر است استفاده از امکانات پایگاه اطلاعات سازمان مالیاتی کشور برای تطبیق فرم خوداظهاری کارفرما با اظهارنامه مالیاتی در دستور کار قرار گیرد که فرایند اجرای آن متعاقباً ابلاغ خواهد شد. شایان ذکر است تمهیدات و ترتیبات مذکور، سالب اختیارات سازمان در راستای ماده (47) قانون نمی‌باشد.

4- واحدهای اجرایی در خصوص اسناد حق‌الزحمه (صرفاً ستون 5-1 کاربرگ شماره 2) که دارای مشخصات کامل شناسنامه‌ای افراد با دوره و روز کارکرد مشخص می‌باشند، پس از به‌روزرسانی و مطالبه و وصول حق بیمه مربوطه (وفق دادنامه شماره 19 مورخ 1391/01/21)، باید نسبت به استخراج سوابق ناشی از بازرسی دفاتر قانونی افراد مذکور اقدام نمایند و چنانچه فاقد مشخصات شناسنامه‌ای کامل باشند وفق دستور اداری شماره 3026/98/5020 مورخ 1398/03/07 اقدام گردد.

5- در صورت بروز هرگونه ابهام در اجرای این بخشنامه موضوع در «کمیته وحدت رویه» متشکل از نمایندگان معاونت بیمه‌ای، اداره کل وصول حق بیمه اداره کل امور حقوقی و قوانین، مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی، نماینده حوزه بازرسی دفاتر قانونی و نماینده تشکل بخش خصوصی مربوطه مطرح، بررسی و اتخاذ تصمیم می‌گردد.

6- این بخشنامه جایگزین بخشنامه‌های (11) الی (3/11) جدید درآمد، دستورالعمل‌ها و دستورهای اداری به شرح پیوست می‌گردد (پیوست دوازده) و در کلیه مواردی که مکاتبات، دستورالعمل‌ها و دستورهای اداری پیشین با این بخشنامه تعارض داشته باشد، می‌بایست این بخشنامه ملاک عمل قرار گیرد.

7- شرکت مشاور مدیریت و خدمات ماشینی تأمین موظف است در اسرع وقت با همکاری اداره کل وصول حق بیمه و مدیریت فناوری و تحول دیجیتال نسبت به تهیه نرم‌افزار مربوطه اقدام نماید.

مسئول حسن اجرای این بخشنامه، اداره کل وصول حق بیمه، ادارات کل بیمه‌ای استان‌ها، مؤسسه حسابرسی تأمین اجتماعی، رؤسای شعب و مسئولین ذی‌ربط در واحدهای اجرایی می‌باشند.