مورخ: 1381/12/07
شماره: 53456/ت 27257 هـ
تصویب‌نامه و تصمیم‌نامه
اصلاح شده
آیین‌نامه اجرایی موضوع تبصره 3 ماده 139 اصلاحی ق. م. م مصوب 1380/11/27
وزارت امور اقتصادی و دارایی
هیأت وزیران در جلسه مورخ 30/11/1381 بنا به پیشنهاد شماره 37319 مورخ 31/6/1381 وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استناد تبصره (3) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 1380-، آیین‌نامه اجرایی تبصره یاد شده را به شرح ذیل تصویب نمود:


«آیین‌نامه اجرایی موضوع تبصره (3) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم، مصوب 1380»
فصل اول - معافیت موضوع بند «الف» ماده 139
ماده 1- معافیت مالیاتی موضوع بند «الف» ماده (139) صرفاً در مورد بقاع موصوف که فهرست آن‌ها توسط سازمان اوقاف و امور خیریه به سازمان امور مالیاتی کشور اعلام می‌شود، جاری خواهد بود. بقاع موضوع بند (الف) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم مطابق فهرستی است که توسط سازمان اوقاف و امور خیریه به سازمان امور مالیاتی کشور اعلام می‌شود. تشخیص سایر بقاع متبرکه، بر عهده سازمان یاد شده سازمان اوقاف و امور خیریه می‌باشد.

فصل دوم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «د» ماده 139
ماده 2- مدارسی که قبلاً طبق تشخیص شورای مدیریت حوزه علمیه قم از جمله مدارس علوم اسلامی شناخته شده یا بعداً شناخته شوند، نسبت به کمک‌ها و هدایای نقدی و غیر نقدی از پرداخت مالیات معاف مشمول مالیات به نرخ صفر می‌باشند.
تبصره 1- استفاده از معافیت مالیاتی مزبور برای هر سال نرخ صفر برای محاسبه مالیات، منوط به تأیید شورای مدیریت حوزه علمیه قم مبنی بر تداوم فعالیت مدرسه در زمره علوم اسلامی در سال مربوط است که باید حداکثر تا پایان تیر ماه سال بعد به اداره امور مالیاتی مربوط تسلیم گردد.
تبصره 2- موقوفات متعلق به مدارس یاد شده جهت استفاده از معافیت مالیاتی موقوفات عام می‌باید به شرح فصل پنجم این آیین‌نامه مورد نظارت شعب تحقیق سازمان اوقاف و امور خیریه واقع شوند و شرط معافیت درآمد موقوفات موصوف نیز ارائه تأییدیه سازمان اوقاف و امور خیریه مبنی بر صرف درآمد مربوط در امور مذکور در بند «ح» ماده (139) اصلاحی وفق ماده (8) این آیین‌نامه خواهد بود.
تبصره 2- استفاده از نرخ صفر در خصوص درآمد موقوفات متعلق به مدارس یاد شده منوط به رعایت مقررات فصل پنجم این آیین‌نامه خواهد بود.

فصل سوم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «هـ» ماده 139
ماده 3- نهادهایی که طبق نظر هیأت وزیران جزء نهادهای انقلاب اسلامی شناخته شده یا بشوند، نسبت به کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی از پرداخت مالیات معاف مشمول مالیات به نرخ صفر می‌باشند.

فصل چهارم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «و» ماده 139
ماده 4- آن قسمت از درآمد صندوق عمران موقوفات کشور (بنیاد توسعه و عمران موقوفات کشور) که به مصرف عمران موقوفات کشور برسد، از پرداخت مالیات معاف مشمول مالیات به نرخ صفر است مشروط بر اینکه برای هر سال گواهی لازم مبنی بر صرف درآمد صندوق در امور یاد شده توسط سازمان اوقاف و امور خیریه صادر و حداکثر تا پایان تیر ماه سال بعد به سازمان امور مالیاتی کشور تسلیم گردد.

فصل پنجم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «ح» ماده 139
ماده 5- آن قسمت از درآمد موقوفات عام که طبق موازین شرعی و برابر مفاد وقف‌نامه‌های مربوط به مصرف امور مذکور در بند «ح» ماده (139) می‌رسد از پرداخت مالیات معاف است مشمول مالیات به نرخ صفر می‌گردد مشروط بر اینکه:
الف - صورتحساب درآمد و هزینه هر سال مالی موقوفه متکی به اسناد و مدارک قابل قبول، حداکثر تا 4 ماه پس از پایان سال مالی به اداره اوقاف و امور خیریه مربوط تسلیم شود.
ب - ادارات اوقاف و امور خیریه مربوط نسخه‌ای از صورتحساب مزبور را به انضمام تأییدیه لازم مبنی بر صرف کل یا بعضی درآمد موقوفه در امور مندرج در بند «ح» ماده (139) اصلاحی - مصوب 27/11/1380- قانون مالیات‌های مستقیم (با ذکر دقیق مبالغ کل درآمد و رقم صرف شده در امور مزبور) ظرف شش ماه از تاریخ وصول صورتحساب به اداره امور مالیاتی محل موقوفه تسلیم نماید.
تبصره 1- ادارات اوقاف و امور خیریه می‌توانند مفاصاحساب موقوفات عام را به صورت الکترونیکی و یا از طریق لوح فشرده، به ترتیبی که سازمان امور مالیاتی کشور مشخص می‌کند، ارائه نمایند. مفاصاحساب‌هایی که به این طریق دریافت می‌شوند، در حکم اظهارنامه مالیاتی می‌باشند.
تبصره 2- شعب تحقیق موضوع تبصره بند (ح) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم مکلفند در صورت درخواست ادارات امور مالیاتی، صورت ریز درآمد و هزینه موقوفاتی را که برای آن‌ها مفاصاحساب صادر نموده‌اند، ظرف یک ماه به اداره امور مالیاتی ارائه نمایند.
تبصره 3- موقوفاتی که متولی منصوص‌التولیه دارند نیز جهت برخورداری از معافیت نرخ صفر مالیاتی ملزم به رعایت مقررات قانون مالیات‌های مستقیم و ضوابط مقرر در این آیین‌نامه خواهند بود.
تبصره 4- آن قسمت از درآمد موقوفات عام که در دوره مالی مربوط به تحصیل درآمد به مصرف نرسیده باشد، پس از انقضای سال مالی تحصیل درآمد نیز قابل مصرف در امور مذکور در بند (ح) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم خواهد بود. آن قسمت از درآمد موقوفات عام که صرف اموری غیر از امور مذکور در این ماده شود، در سال مصرف، طبق مقررات قانونی مربوط، مشمول مالیات خواهد بود.
تبصره 5- آن قسمت از درآمد موقوفات عام که در هر سال مالی به مصرف نرسیده، بدون تعلق مالیات، به سال مالی بعد منتقل خواهد شد.

فصل ششم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «ط» ماده 139
ماده 6- مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه در صورتی می‌توانند از معافیت نرخ صفر مالیاتی موضوع این بند استفاده نمایند که واجد شرایط زیر باشند:
الف - مؤسسه رسماً تحت یکی از عناوین فوق به ثبت رسیده و غیر انتفاعی بودن آن نیز در اساسنامه تصریح شده باشد.
ب - کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی آن‌ها به موجب اساسنامه به مصارف مصرف امور یاد شده در بند «ح» ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 27/11/1380- و اصلاحیه بعدی آن برسد و این امر توسط سازمان امور مالیاتی کشور طبق مواد (7) الی (9) این آیین‌نامه تأیید شود.
ج - اساسنامه آن‌ها صریحاً متضمن این موضوع باشد که مؤسسان و وابستگان طبقات اول و دوم آنان، موضوع ماده (18) این قانون و هیأت‌امنا و مدیران آن‌ها مبادرت به انجام معامله با مؤسسه ننماید.
د - اساسنامه مؤسسه صریحاً حاکی از این باشد که مؤسسات یا صاحبان سرمایه حق هیچ‌گونه برداشت و یا تخصیص از محل کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی را ندارند و بعد از انحلال، دارایی مؤسسه به سازمان بهزیستی کشور یا یکی از مؤسسات دولتی و یا مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه دیگر واگذار گردد.
هـ - بر درآمد و هزینه آن‌ها به شرح مواد (7) الی (9) این آیین‌نامه نظارت شود.
تبصره 1- کمک‌ها و هدایای نقدی و غیر نقدی دریافتی که در هر سال مالی به مصرف نرسیده باشد بدون تعلق مالیات به سال مالی بعد منتقل می‌شود.
تبصره 2- آن قسمت از کمک‌ها و هدایای نقدی و غیر نقدی دریافتی که صرف اموری غیر از امور مذکور در بند (ح) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم شود، در رسیدگی به عملکرد سالی که در آن سال به مصرف رسیده است، به درآمد مشمول مالیات، اضافه و مبنای محاسبه مالیات قرار می‌گیرد.
ماده 7- نظارت بر درآمد و هزینه مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه موضوع بند «ط» ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم، ولو اینکه دارای مال موقوفه باشند به ترتیب زیر اعمال خواهد شد.
الف - مرجع نظارت بر درآمد و هزینه مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه، سازمان امور مالیاتی کشور است که می‌تواند این اختیار را به ادارات امور مالیاتی ادارات کل امور مالیاتی ذی‌ربط و در موارد یاد شده در بند (3) ماده (1) قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه - مصوب 1363- به سازمان مزبور تفویض نماید.
ب - نظارت بر درآمد و هزینه مؤسسات عام‌المنفعه‌ای که دارای مال موقوفه می‌باشند و یا اداره آن‌ها به موجب قانون یا آیین‌نامه مربوط به سازمان اوقاف و امور خیریه محول شده است، با سازمان یاد شده خواهد بود.
پ - مراجع ناظری که قبلاً موافق آیین‌نامه اجرایی موضوع تبصره (4) ماده (2) قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 1366- و اصلاحیه مورخ 7/2/1371 آن، امر نظارت بر درآمد و هزینه مؤسسات عام‌المنفعه به آنان تفویض گردیده است، نظارت آن‌ها بر مؤسسات یاد شده با رعایت مقررات ماده (139) اصلاحی - مصوب 27/11/1380- و اصلاحیه بعدی آن و مفاد این آیین‌نامه کماکان معتبر بوده و اساسنامه این قبیل مؤسسات نیازی به اصلاح مجدد و تطبیق با این آیین‌نامه نخواهد داشت.
ماده 8- مؤسسات نام‌برده موظفند ظرف یک ماه از تاریخ ثبت اساسنامه، تصویر یا رونوشت مصدق آن را به اداره امور مالیاتی محل تسلیم و ظرف همین مدت در یکی از بانک‌های محل، حساب جاری به نام مؤسسه افتتاح و کلیه وجوه نقدی و درآمد خود را به حساب‌های بانکی منتقل نمایند و کلیه هزینه‌های مؤسسه را از طریق آن حساب‌ها انجام دهند.
ماده 9- مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه مکلفند صورتحساب درآمد و هزینه سالانه خود را که متکی به اسناد و مدارک قابل قبول باشد، حداکثر تا چهار ماه بعد از پایان پایان مهلت انقضای تسلیم اظهارنامه مالیاتی سال مالی مؤسسه مربوط، به مرجع ناظر مربوط مرجع نظارت ذی‌ربط تسلیم نمایند و مرجع ناظر مؤسسه مرجع یاد شده نیز باید ظرف چهار ماه از تاریخ وصول صورتحساب، نتیجه رسیدگی را در مورد صورتحساب درآمد و هزینه و رعایت مقررات قانون و آیین‌نامه اجرایی ماده (139) قانون اعلام و در صورت تأیید، گواهی لازم را جهت اقدام قانونی به اداره امور مالیاتی مربوط تسلیم نماید.

فصل هفتم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «ی» ماده 139
ماده 10- مجامع حرفه‌ای، احزاب و انجمن‌ها و تشکل‌های غیر دولتی مکلفند مجوز صادر شده از مراجع ذی‌ربط را جهت استفاده از معافیت نرخ صفر مالیاتی مقرر موضوع بند «ی» ماده مذکور به اداره امور مالیاتی تسلیم نمایند.

فصل هشتم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «ک» ماده 139
ماده 11- انجمن‌ها و هیأت‌های مذهبی مربوط به اقلیت‌های دینی مذکور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جهت استفاده از معافیت مقرر نرخ صفر مالیاتی مکلفند گواهی لازم مبنی بر رسمیت خود را از وزارت کشور اخذ و به اداره امور مالیاتی ذی‌ربط تسلیم نمایند.

فصل نهم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع بند «ل» ماده 139
ماده 12- فعالیت‌های انتشاراتی و مطبوعاتی، فرهنگی و هنری اشخاص حقیقی یا حقوقی به موجب مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین فعالیت‌های قرآنی اشخاص حقیقی یا حقوقی که با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاه‌های ذی‌ربط انجام می‌شود مشمول نرخ مالیاتی صفر می‌باشد. فعالیت‌های یاد شده بر اساس دستورالعملی توسط سازمان امور مالیاتی کشور با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تعیین و اعلام خواهد شد. دستورالعمل نحوه اجرای این ماده مشترکاً توسط سازمان امور مالیاتی کشور و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و اعلام خواهد شد.

فصل دهم - معافیت مالیات به نرخ صفر موضوع تبصره (1) ماده 139
ماده 13- اشخاص موضوع ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم جهت برخورداری از معافیت مالیاتی نرخ صفر در محاسبه مالیات موضوع تبصره (1) این ماده موظفند حداقل پانزده روز قبل از شروع فعالیت‌های غیر انتفاعی مذکور در تبصره یاد شده، مراتب را جهت تعیین ناظر به سازمان امور مالیاتی کشور اعلام و صورتحساب درآمد و هزینه مربوط به فعالیت‌های موصوف را حداقل یک بار در هر حداکثر تا پایان مهلت انقضای تسلیم اظهارنامه مالیاتی سال مالی مربوط به مرجع ناظر تعیین شده تسلیم و گواهی نظارت دریافت نمایند. مرجع ناظر مکلف است حداکثر (4) ماه پس از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی این اشخاص گزارش نظارتی خود را در اجرای تبصره یاد شده به اداره امور مالیاتی ذی‌ربط تسلیم نماید.

فصل یازدهم - مقررات عمومی
ماده 14- درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی اشخاص موضوع ماده (139) اصلاحی به شرح مندرج در تبصره (2) اصلاحی ماده (2) قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 27/11/1380- و اصلاحیه بعدی آن (غیر از مواردی که طبق بندهای ماده 139 مزبور از معافیت مالیاتی یا مالیات به نرخ صفر برخوردار می‌شوند) طبق مقررات مربوط و با رعایت سایر معافیت‌های مالیاتی مقرر به نرخ‌های مالیاتی مقرر مربوط در این قانون مشمول مالیات خواهند بود.
تبصره 1- نقل و انتقال قطعی املاک از جمله فعالیت‌های اقتصادی موضوع تبصره (2) ماده (2) قانون یاد شده تلقی نمی‌گردد.
تبصره 1- درآمدها و عایدی حاصل از موقوفات و کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی اشخاص موضوع بندهای (ط) و (ک) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم از پرداخت مالیات معاف می‌باشد. این حکم شامل درآمد شرکت‌های زیرمجموعه اشخاص مذکور نخواهد بود.
تبصره 2- درآمدهایی که طبق مقررات مربوط دارای نرخ مالیاتی جداگانه‌ای می‌باشند با رعایت تبصره (1) این ماده، مالیات متعلق حسب مورد وفق مقررات مربوط محاسبه و وصول خواهد شد.
ماده 15- اشخاص موضوع ماده (139) اصلاحی مکلف به انجام سایر تکالیف مربوط از جمله تسلیم به موقع اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زیان و کسر و پرداخت مالیات اشخاص ثالث طبق قانون مالیات‌های مستقیم خواهند بود.
ماده 15- اشخاص موضوع ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 1380- و اصلاحیه بعدی آن به استثنای اشخاص مشمول بند (ح) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم که مطابق ماده (85) قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) عمل می‌شود، حسب مورد مکلف به تسلیم به موقع اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زیان یا ، حساب درآمد صورت یا خلاصه درآمد و هزینه حسب مورد طبق مقررات قانون مالیات‌های مستقیم خواهند بود.
ماده 16- عدم رعایت شرایط و ترتیبات مقرر در قانون مالیات‌های مستقیم و این آیین‌نامه از سوی اشخاص موضوع بندهای ماده (139) اصلاحی قانون یاد شده، در هر سال مالی موجب محرومیت از معافیت مقرر در آن سال خواهد شد.
ماده 16- تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر و رعایت مقررات این آیین‌نامه شرط برخورداری از معافیت مالیاتی است.
تبصره - فعالیت‌های هنری سینمایی در صورت عدم تسلیم به موقع اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زیان (تا قبل از اجرای برنامه پنجم توسعه) و عدم کسر و پرداخت مالیات اشخاص ثالث مشمول حکم این ماده نمی‌باشد.
ماده 16- عدم رعایت شرایط و ترتیبات مقرر در ماده (139) اصلاحی قانون مذکور و همچنین عدم تسلیم اظهارنامه از سوی اشخاص موضوع بندهای ماده یاد شده از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران، در هر سال مالی موجب محرومیت از معافیت مقرر در آن سال خواهد شد.
این اصلاحیه از تاریخ 1/1/1390 لازم‌الاجرا می‌باشد و با حذف الزام به تسلیم اظهارنامه نسبت به پرونده مالیاتی عملکرد سال 1381 تا پایان سال 1390 تا پایان سال 1389 مؤدیانی که پرونده آن‌ها قابلیت طرح در مراجع موضوع ماده (238) قانون مالیات‌های مستقیم، هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی، شورای عالی مالیاتی و هیأت موضوع ماده (251) مکرر قانون مزبور باشد نیز جاری خواهد بود.
ماده 16- عدم رعایت شرایط و ترتیبات مقرر در ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم و تبصره‌های آن و همچنین عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی، دفاتر و یا اسناد و مدارک با رعایت مقررات موضوع ماده (146) مکرر اصلاحی قانون، به استثنای اشخاص مشمول بند (ح) ماده (139) قانون مذکور که مطابق ماده (85) قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2) عمل می‌شود، توسط اشخاص موضوع بندهای ماده یاد شده، در هر سال مالی، موجب محرومیت از معافیت‌ها و نرخ صفر مالیاتی مقرر در آن سال خواهد شد.
ماده 17- آن قسمت از درآمد موقوفات عام که مطابق فصل پنجم این آیین‌نامه در دوره مالی مربوط به تحصیل درآمد به مصرف نرسیده باشد، حداکثر ظرف یک سال پس از انقضای سال مالی تحصیل درآمد نیز می‌تواند مصرف گردد، در غیر این صورت مانده مصرف نشده طبق مقررات مربوط مشمول مالیات خواهد بود. مگر اینکه قبل از انقضای مدت یاد شده، لزوم نگهداری برای یک سال دیگر حسب مورد به تأیید سازمان اوقاف و امور خیریه رسیده و مراتب به اداره امور مالیاتی ذی‌ربط و یا سازمان امور مالیاتی کشور اعلام شده باشد.
تبصره 1- تاریخ انقضای یک سال یا مدت تمدیدی بر حسب مورد، تاریخ سررسید پرداخت مالیات و مبدأ مرور زمان برای مطالبه مالیات خواهد بود.
تبصره 2- مانده مصرف نشده درآمد یاد شده به درآمد مشمول مالیات عملکرد آخرین سال تمدید شده اضافه و مبنای محاسبه مالیات قرار گیرد.
ماده 17- آن قسمت از درآمد موقوفات عام که مطابق فصل پنجم این آیین‌نامه در دوره مالی مربوط به تحصیل درآمد به مصرف نرسیده باشد، پس از انقضای سال مالی تحصیل درآمد نیز قابل مصرف در امور مذکور در بند (ح) ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 1380- خواهد بود. در غیر این صورت طبق مقررات قانونی مربوط مشمول مالیات خواهد بود.
تبصره - آن قسمت از درآمد اشخاص مذکور که به مصرف غیر امور مذکور در این ماده برسد، در سال عملکرد رسیدگی مربوط که مصرف غیر امور مزبور شده است به درآمد مشمول مالیات اضافه و مبنای محاسبه مالیات قرار می‌گیرد.
ماده 17 18 17- در مورد موقوفات عام به طور کلی و مؤسسات عام‌المنفعه‌ای که اداره امور آن‌ها به سازمان اوقاف و امور خیریه محول شده یا بشود در صورتی که فاقد متولی و یا امین یا مدیر باشند مسئولیت انجام تکالیف مقرر در این آیین‌نامه و قانون مالیات‌های مستقیم در ارتباط با اشخاص مذکور به عهده اداره اوقاف و امور خیریه مربوط خواهد بود.
ماده 18 19 18- مفاد این آیین‌نامه نسبت به اشخاص مذکور در ماده (139) اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب 27/11/1380- که سال مالی آن‌ها از 1/1/1381 به بعد شروع می‌شود قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب 1394/4/31 که آغاز سال مالی آن‌ها 1395/1/1 و بعد از آن باشد، جاری خواهد بود.
محمدرضا عارف
معاون اول رئیس‌جمهور
مورخ: 1389/08/09
شماره: 176766/ت 41292 هـ
تصویب‌نامه و تصمیم‌نامه
اصلاح کننده
مورخ: 1400/03/02
شماره: 238
قانون مالیات‌های مستقیم
مورخ: 1398/03/20
شماره: 2
قانون مالیات‌های مستقیم